The Project Gutenberg eBook of Panayam ng Tatlong Binata — Unang Hati, by Cleto R. Ignacio

This ebook is for the use of anyone anywhere in the United States and most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this ebook or online at https://www.gutenberg.org/license. If you are not located in the United States, you’ll have to check the laws of the country where you are located before using this eBook.

Title: Panayam ng Tatlong Binata — Unang Hati

Author: Cleto R. Ignacio

Release Date: December 6, 2004 [EBook #14270]

Language: Tagalog

Credits: Produced by Tamiko I. Camacho, Jerome Espinosa Baladad and PG Distributed Proofreaders. Produced from page scans provided by University of Michigan

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ***

[Transcriber's note: Tilde g in old Tagalog which is no longer used is

marked as ~g.]

[Paalala ng nagsalin: May kilay ang mga salitang "ng, mga," at iba pa

upang ipakita ang dating estilo sa pag-sulat ng Tagalog na sa ngayon

ay hindi na ginagamit.]

PANAYAM NG

TATLONG BINATA

TINULA NI

Cleto R. Ignacio

CONCEPCION, MALABON, RIZAL

BAHAY PALIMBAGAN ni P. SAYO BALO ni SORIANO

MAYNILA

TEL. 3099.

UNANG PAGKAPALIMBAG 1921

Rosario 225 Binundok

TINIG KASALUKUYAN

O

KUWENTO

NG

Tatlong Binatang

SI

Brillo, Electo at ni Brindo

UNANG HATI

Talaan ng Nilalaman

PAUNAWA

BRILLO

KASAGUTAN

ELECTO

BRINDO

ELECTO

PAUNAWA

Bagaman di ninyo gawi ang maglibang

sa gawa nang isang walang wastong malay

na gaya ko nangang hindi nasilayan

ni munting banaag niyong karunungan.

Paanhin mo'y laking tuwa na nang dibdib

na handugan kita nang pamawing hapis

utang kong dakila kundi ipagkait

ang iyong hinahong manga paglilirip.

Labis ang saganang pasasalamat ko

kundi ka mayamot at pagtamanan mo

na basahin yaring alay ko sa inyo

ulirang usapan nang binatang tatlo.

At mapagkukunan mo rin nang uliran

kung hindi ka lubhang may pagkapihikan

at di lahi niyong mahilig sa bagay

na likuin kahi't matuwid na daan.

Sabi ko'y tigila't ang pantas mong lining

ang may kaya'y sukat pakatalastasin

ang sirang talata'y gawin ang ibigi't

ang tula'y huwag mo lamang na baguhin.

BRILLO

May isang binatang mahirap ang buhay

na nasok sa Hari nang paninilbihan

ayon sa kaniyang kabaitang sakdal

sa Hari't sa Reynang kinagigiliwan.

Lubos ang kanilang pagkakatiwala

at di nasubukan nang lihis na gawa

kaya't ilinagay nilang magalaga

niyong sa Princesang halamang sagana.

Nakalugdan naman bunying Princesa

yaong kabaita't kasipagan niya

at sampo pa niyong man~ga piling Dama

pagka't ayos mahal kahi't taong mura.

Bakit may taglay ring munting kagandahan

ang kiyas at tindig ay timbang na timbang

mabuting man~gusap kaya't kaulayaw

na lagi nang Dama't nang Princesang mahal.

N~gala'y si Honrado nang abang binata

ulila sa Ama't kapatid ma'y wala

kaya ang kaniyang kaupahang madla

ang sumusahod ay Inang nagaruga.

Siya ay maagang nagpapahin~galay

at kung hatinggabi nagdidilig naman

pagka't nagsisimba kung madaling araw

at ito'y siya nang pinagkaratihan.

Pagdating sa hardin siya'y mamimitas

niyong sarisaring maban~gong bulaklak

saka sa Princesa ay dadalhing agad

doon ginagawa ang balang iatas.

Kung nagaayos nang bulaklak ay siya

ay hinihilin~gan nang Princesa't Dama

na magsalita nang buhaybuhay baga

na ikaaaliw niyong lungkot nila.

Madalas din niyang magina kasagutan

sa Princesa't Dama kung hinihilin~gan

na baka ang aking hindi karunun~gang

magaalita'y inyo namang pagsawaan.

Tugon n~g Princesa'y kung gayong dahil

wika ko sa iyong huwag kang manimdim

parang kita mo na yaring loob namin

na kasing isa nang kalooban mo rin.

Kinakatha niyang isinasalaysay

ay ang isang abâ at isang may dan~gal

na kahi't sing isa yaong katauhan

ay sahol ang uri nang hamak sa mahal.

Kaya ang pagsinta n~g may uring hamak

gaano mang laki ay di maisaad

kawan~gis nang isang maban~gong bulaklak

na sa sarile nang tangkay nalalagas.

Anopa't sa tuwing siya'y hihilin~gan

na magsalita nang man~ga buhaybuhay

nagpapahalata niyong kalagayan

nang lihim na sinta niyang inin~gatan.

Sa gayong palaging man~ga bigkas niya

napapansin naman nang bunying Princesa

kaya n~ga at pilit na tinanong siya

na kung sino yaong dukhang sinisinta.

Hiling mo pong ito'y kung ipatanto ko

ay kamatayang ko't sukal nang loob mo

titiisin ko na karatnan ma'y ano't

huwag nang maturang taksil pa sa iyo.

Anitong Princesa'y kung sa ganang akin

ang nais mong sinta'y di ko hahabagin

n~guni at paano ang aking gagawin

ay kamatayan mo kung kita'y giliwin.

Pagka't di papayag ang Hari kong Ama

na sa dugong hamak ako'y magasawa

at di sasalang ipapapatay niya't

laking kadustaan sa cetro't korona.

Kaya kung ang iyong pagsinta ay tunay

at ibig mong ako'y maging kapalaran

ay pagpilitan mong humanap nang dan~gal

nang ang pagsinta mo ay hindi masayang.

Sa dahilang kapag dugo nang mataas

ikaw, sa kay Ama'y kusang mararapat

at siya'y wala na namang ipipintas

sampung tanang man~ga konseherong lahat.

Dama'y nan~ga dingig ang sinabing ito

silang lahat nama'y pawang nan~gagpayo

anila'y humanap nang karangalan mo

na maglakbay kahit sa ibang Reyno.

Yaong si Honrado'y sa laking paggiliw

ang payo nang Dama'y kusang minagaling

at pinasiya nang lubos sa panimdim

na man~gibang lahi't dan~gal ay hanapin.

Lalo ang Princesang mahigpit ang atas

na huwag bayaang araw ay lumipas

sa laking hinayang sa pusong matapat

niyong si Honradong loob na banayad.

Wika nang Princesa'y ang taning kong bigay

sa iyo ay hustong limang taon lamang

sa parurunan mo ay huwag mabalam

nang hindi mainip akong maghihintay.

Oras na daraa'y panghinayan~gan mo

ayon sa malaking awa ko sa iyo

pahalagahan mo ang bilin kong ito't

laging gunitaing naghihintay ako.

Yayamang kung gayon kay Honradong saad

na ang pagirog ko'y iyong minatapat

ay magpupumilit na ako'y hahanap

niyong karan~galan buhay ma'y mautas.

Loobin na wari nang Dios na Poon

at Virgen Mariang dating mapagampon

sa madlang sakuna ako'y ipagtanggol

at ang aking nasa'y kamtan ding hinahon.

Kaya n~ga sa lahat ako ay paalam

at pipiliting kong kumita pang dan~gal

at itulot nawa niyong kalan~gitan

na magkikita rin tayong mahinusay.

Siya'y lumakad na't sa Ina'y humarap

at ipinamalay ang sa pusong han~gad

bagaman sa dibdib nang Ina'y masaklap

ay napaayon din sa pita nang Anak.

Lumuhod na siya't humalik nang kamay

Ina'y lumuluha na binendisyonan

maganap ang lahat niyang kailan~gan

yamao't sa harap nang torre nagdaan.

Kasalukuyan n~gang ang Princesa't Dama'y

na sa durun~gawa't hinihintay siya

ang lagak na wika'y paalam aniya

at magkapalad ding tayo ay magkita.

Ang Princesa't Dama'y dinayo nang lunos

sa pagalis niyong may magandang loob

n~guni't kailan~gan naman nang pagirog

yaong karan~galan ikapapanulos.

Tuloy ang kanyang mabilis na lakad

niyong paglalakbay sa tun~go nang han~gad

doon sa sasakyan siya'y nakiusap

na maging utusan, kahit walang bayad.

Pinaayunan din yaong hiling niya

kaya n~ga't sa daong lumulan nagdaka

linisan ang kaniyang bayang Castilla

at tinun~go niya yaong Inglaterra.

Di lubhang nalaon ay dumating naman

sila, at sumadsad sa dalampasigan

nagkataong noong siya ay dumatal

ay may embajadang sa guerra ang pakay.

Kasalukuyan nang tinitipong lahat

ang man~ga sundalong sa digma'y lalabas

sa puno nang hukbo siya ay humarap

hin~gi ay masama kung magiging dapat.

Tinanggap at siya'y tinuruan tuloy

sa pagsusundalo kung may kayang ukol

at nang makilalang may ganap na dunong

binigyang tunkuling sa kanya'y ayon.

Kaya't kasama na hukko'y nang lumakad

sa man~ga Persiano ay nakipaglamas

ang General nila'y kinapos nang palad

sa pakikibaka buhay ay nautas.

Nang matanto niyang patay ang General

umuna sa hanay siya at sumigaw

nang wikang iubos ang lakas at tapang

at ating lusubing lahat ang kaaway.

Saka sinibasib nang katakottakot

hukbo nang Persiano'y nagkasabogsabog

babakang General nila ay nakubkob

nabihag sapagka't di nakapaglagos.

Ang di nakatakbong kawal na kalaban

ay nakasama nang bihag na General

nang magbalik na sila sa kaharian

ay hindi masayod yaong kasayahan.

Tuloy inusisang General nang hukbo

pagdaka anila'y napatay sa kampo

siyang nagpauna yaong si Honrado

at aming inusig ang man~ga Persiano.

Sa mabuti niyang ginawang paraan

man~ga loob naming lahat ay tumapang

kaya n~ga't ang hindi sumukong kalaban

nalagak sa kampo ang kanilang bangkay.

Yaong kay Honradong katapan~ga't liksi

dinaig ang gayong kalabang marami

sa balitang Paris ay di mahuhuli

yaong karahasang di sukat masabi.

Emperador naman tuwa'y sabihin pa

kaya't si Honrado'y tinawag pagdaka

binigyan nang tusóng karan~galan baga

na isa sa m~ga Generales niya.

Ipinakilala sa madla rin naman

ang bagong General na ganap ang tapang

magmula na noo'y pinagkatakutan

yaong Inglaterra nang man~ga kaaway.

Totoong namahal yaong si Honrado

doon sa Monarka't man~ga konsehero

gayon din sa lahat nang man~ga soldado

pagka't may dan~gal na'y mababa ring tao.

Ang dalawang taon ay nang makaraan

ang Francia'y kanya na nabalitaan

na sa man~ga turko,y makikipaglaban

dahil sa sigalot na di magkahusay.

Nuhang pahintulot siya sa Monarka

na punong pan~gulo niyong Inglaterra

inayunan naman yaong hiling niya

kaya n~ga't sa Francia'y tumun~go pagdaka.

Nang sa Emperador sa Francia'y maharap

ay ipinagsabi ang kanyang han~gad

mahinahon namang siya ay tinanggap

at ang kalagayan niya'y natalastas.

Kabilang na isa siya sa General

na sa man~ga Turko'y makikipaglaban

at ang hukbo niyang unang sasalakay

at yaon ang yaring pinagkasunduan.

Lumakad noon di't tinun~go pagdaka

yaong m~ga morong kanilang kabaka

makaitlong hintong nagpamuok sila

hanggang sa kinamtan nila ang biktorya.

Nagbalik na silang nagsisipagdiwang

habang lumalakad ay isinisigaw

nang lahat ang wikang mabuhay mabuhay

ang ating bayaning bantog na General.

Sa labas nang bayan sila ay humantong

ang kalakhang hukbo nama'y sumalubong

kasama rin doon yaong Emperador

man~ga pagsasayá ay walang kaukol.

Yaong Emperador ay agad niyakap

ang General niya't tuwa'y dili hamak

malabis ang puri at pasasalamat

sa General niyang may loob na tapat.

O konseheros ko anang Emperador

sa inyo ay aking kahilin~gan n~gayon

na siya ay aking bibigyan nang tusong

Generalisimo, hintay ko ang tugon.

Emperador namin ang sagot nang lahat

sunod po ang aming loob na matapat

noon din ang tusó'y agad iginawad

at ipinagbiba nang puspos na galak.

Matapos tanggapin yaong karan~galan

doo'y nalagak din na mahabang araw

malibang panahon ay nabalitaan

Rusia ay gueguerra sa man~ga Masulman.

Humin~gi ring tulot siya n~ga sa Francia

at linakbay yaong Imperyo nang Rusia

at sa Emperador humarap pagdaka

at hinin~ging siya'y isama sa guerra.

Nang mapagkilala'y tinanggap ding agad

niyong Emperador na labis nang galak

ang kalakhang hukbo ay nang maigayak

sa taning na araw sila'y nagsilakad.

Sa luwal na laa'y nang dumating sila

tumigil at sila'y nagpaembahada

sa man~ga Musulmang lumabas pagdaka

at pasisimulan ang pagbabatalya.

Di lubhang nalaon nama'y napaluwal

at ginanap nan~ga yaong paglalaban

at namook namang leon ang kabagay

itong si Honradong bayaning General.

Sa di nagtitigil nilang paglalamas

yaong man~ga bangkay sa lupa'y nagkalat

ang man~ga Musulma'y sa malaking sindak

ay nan~gagalsuko't sila'y napabihag.

At sampu pa niyong pan~gahas na Sultan

sumuko't, nagbayad nang malaking yaman

sila'y umuwi nang dala ang tagumpay

at nan~gagsasayáng hindi ano lamang.

Yaong Emperador at tanang ginoo

ay nagsisalubong doon sa nanalo

ang nagsasaliwang sigawan nang tao

ay wikang mabuhay ang pan~gulong hukbo.

Bunying Emperador ay niyakap naman

yaong si Honrado't saka ang tinuran

salamat ó bantog na aking General

sa iyong dakilang iwing katapan~gan.

Mula n~gayo'y ikaw ang siyang pan~gulo

bilang na General nang aking Imperyo

tanggapin mo n~gayon itong kaloob ko

na tusón nang pagka Generalisimo.

Tuloy ang winika sa basalyong tanan

hayo't ipagbiba ang ating General

at ayon sa taglay niyang katapan~gan

ang sigaw nang lahat mabuhay mabuhay.

Anopa't ang baya'y nalimutan halos

sa boong magdamag ang gawing matulog

dahil sa General na naging kilabot

tuwa at pagpuri ay hindi masayod.

Yaong si Honrado'y tutoong namahal

sa Emperador at sa tao mang bayan

n~guni't si Honrado'y naninimdim nama't

tapos na ang taning nang Princesang mahal.

Kaya n~ga at gulong lagi ang panimdim

niyong naghihintay na Princesang giliw

sa araw at gabi ay di magupiling

niyong kay Honrado na hindi pagdating.

Bakit n~ga ang Hari na kaniyang Ama

ay ipinagyaring ipakakasal siya

sa Konde Milano, n~guni't naabala't

isang taóng taning ang hinin~gi muna.

Sa hiling na yaon ang Ama'y pumayag

at di muna ibig habagin ang Anak

kung kaya tumaning ang himalang dilag

ay sa paghihintay sa nalayong dilag.

Nang limang taón na't labingisang buwan

ang sa kay Honradong pan~gin~gibang bayan

ang tatlong Imperyo'y pinagpaalaman

nang paguwi sa kaniyang kaharian.

May isang buwan ding araw na mahigit

bago napatuloy gayak sa pagalis

dahil sa kasamang magsisipaghatid

na man~ga maginoo at soldadong kabig.

Tatlong Imperyo ay may kanikaniya

na man~ga sasakya't inihatid nila

tulo'y nagpasabi doon sa Kastilya

yaong tatlong man~ga bantog na Monarka.

Na darating yaong bantog na General

ay gawin ang lubos na man~ga pagtanaw

tangkilikin nila't in~gatan ang buhay

at gugulin yaong lubos na pagtanaw.

Kaya't sa Kastilya'y naghandang magaling

nang isasalubong doon sa pagdating

sarisaring arko at sutlang panabing

sa buong lansan~gang nagbibigay aliw.

Araw na panahon sa dalampasigan

ang Princesa naman ay ikinakasal

sapagka't tapos na ang tadhanang araw

ay wala nang sukat magawang dahilan.

Sa araw na yao'y dalawa ang sayá

una'y sa General saka sa Princesa

man~gagsasaliwan ang man~ga musika

at putok nang kanyon doon sa muralya.

Nan~gagsisalubong ang tanang ginoo

doon sa Kastilya't ang man~ga soldado

at itinuloy na sa Real Palasyo

na itinalaga nila kay Honrado.

Isa man ay walang nakakikilala

doon sa General na balitang sigla

anopa't ang lahat ay nan~gagsasayá

tan~ging nalulungkot lamang ang Princesa.

Na nakasal doon sa di kasing giliw

kung kaya malaking lumbay sa panimdin

sa naging esposo niya ay hiniling

isang buwang siya'y huwag kausapin.

Hayaang sa torre siya ay tumahan

sa piling nang Damang dating kaalakbay

tinulutan naman yaong kahilin~gan

kaya n~ga't sa torre doon din lumagay.

Nang naroroon na ang bunying Princesa

ay ipinahayag sa kanyang Dama

anhin ko man yaong dumating aniyang

General, ay yaong ating kakilala.

Sapagka't General sa tatlong Imperio

gayon ang balita nang lahat nang tao

kundi siya'y ano't maglalakbay dito

saka di kilala nang kahima't sino.

Anang man~ga Dama ay baka siya n~ga

kung gayon ay tunay na kaawaawa

at wala nang palad na napakaaba

na gaya nang gayong pagkapan~ganyaya.

Sumunod sa iyong dan~gal ay hanapin

saka daratnang kang may iba nang giliw

kan~gino ma'y walang matinding damdamin

na gaya nang gayong hirap na daratnin.

Usap nila'y patdin at ang isalaysay

ay yaong dumating na bunying General

hindi makilala ang tunay na n~gala't

Konde de Kastilya kung tawagin lamang.

N~guni't nagpasabi yaong Haring Ama

na makipagkita ang Dama't Princesa

sa General na panauhin nila't

ugali nang man~ga mahal na talaga.

Samantalang di pa dumarating naman

ang bunying Princesa ay napagusapan

nang man~ga konseho't nang tan~ging General

at naibalita yaong pagkakasal.

Nang sa kay Honradong balita'y matatap

ang masidhing lumbay sa puso'y tumarak

kundi nahihiya sa man~ga kaharap

ang luha'y ibig nang sa mata'y pumulas.

Saka nang tanggapin nang Princesa't Dama

ang bilin nang Hari ay nagsigayak na

at sa palasyo ay nan~gaglakbay sila't

bilang sa General makikipagkita.

Nang mapanhik sila doon sa palasyo

agad nakilala yaong si Honrado

nang Princesa't Dama kaya n~ga't nanglumo

ang puso't sa lumbay na di mamagkano.

Walang maibati yaong man~ga Dama

doon sa General, kundi ang kumusta

sapagka't talastas nilang parapara

na kumitang dan~gal, ayon sa Princesa.

At nang magkaroon nang malaking dan~gal

datnan ang Princesa'y na sa ibang kamay

gaanong bubugso kayang kalumbayan

sa dibdib nang abang sawing kapalaran.

Hindi nakatagal ang matang tumitig

nang bunying Princesa sa malaking hapis

kaya't napaalam na tigib nang hapis

na ang dalamhati ay di maisulit.

Pagdating sa torre nang bunying Princesa

sa lahat nang Dama'y ang sinabi niya

ang ginawang ito nang Hari kong Ama'y

ikamamatay ko na walang pagsala.

Isang taóng taning kaya ko hinin~gi

upang ang dahila'y kanyang mawari

di ko maisaad naman yaong sanhi

at baka siya pang lalong ikasawi.

Mawiwikang bakit nakipagsuyuan

sa dugong mababang walang kamahalan

kaya ang bibig ko ay hindi mabuksan

sa takot kung ako ay makagalitan.

Ang buong may sala'y ako rin at ako

sa naabang palad niyong si Honrado

ang hiling kong dan~gal ay niyong matamo

sinta ko'y luoy nang dumating dito.

Pagsunod kay Ama ang naging salabid

na ako'y nakasal sa di iniibig

ito'y siyang sanhi nang ikapapatid

nang kaawaawang buhay kong nalait.

Si Honrado nama'y sa malaking lumbay

sa Hari't konseho siya'y napaalam

hinanap ang kubo niyong Inang hirang

at niyong makita'y humalik nang kamay.

Ina ni Honrado'y lubos na nagtaka

anak na General ay di makilala

kung hindi ang n~gala'y nang ipahayag na

kaya di masabi ang tinamong sayá.

Ligaya nang Ina'y paganhing isaysay

gaya ni Honradong sapupo nang lumbay

agadagad siyang gumawa nang liham

gayari ang sabing nan~gapapalaman.

Alan~gan mang kahi't sa kamahalan mo

na pahatdan liham nang imbing lagay ko

ay aking hinamak ang lahat nang ito

ayon sa hirap kong nagbuhat sa iyo.

Di ko sana ibig masalang ang sugat

nang puso kong lalang n~g sinta mong sukab

paanhin mo'y di na matiis ang antak

at yaring hinin~ga'y ibig na pumulas.

Tunay ang pagasang wagas sa panimdim

na ako ang iyong kasing isang giliw

sa utos mong dan~gal ay aking hanapin

kaya pinuhunan ang buhay na angkin.

Sa awa nang lan~git ay aking kinamtan

ang lalong dakilang man~ga karan~galan

at ako'y naligtas sa kapahamaka't

nang dumating dito ay walang kamatayan.

Diwa'y hinan~gad mo na malayo ako

at nang mapanulos sa kasintahan mo

di ka na nahabag sa ginawang ito

na akong aba na'y siyang pinag ilo.

Wariin mong mula niyon lisanin ka

na ako'y mawalay sa dalawang mata

walang kaaliwan ang taglay kong dusa

kundi ang gunitang sa iyo'y suminta.

Siyang naging dahil nang hirap kong ito

ang tapat na aking pagsunod sa iyo

katuwiran kaya itong ginawa mo

dugo ka pa namang turing maginoo.

Hindi ko na sana ibig ipamalay

sa iyo nang una ang sintang sinimpan

baka siya ko pang lalong ipagdamdam

at saka ito rin ang kinahinatnan.

Puso ko'y panatag at hindi gunita

na iyong asalin ang gawang magdaya

tinabunan mong sa limot ang awa,

at ako'y linunod sa dagat nang luha.

Bakit naisip pa kaya ang magbalik

dito sa Kastilya nang palad kong amis

yayamang ang aking kasuyuang dibdib

n~gayo'y sa iba nang kandun~gan nahilig.

Aanhin ko itong man~ga karan~galan

na atas nang sinta kaya pinaglakbay

General man akong balita nang tapang

n~guni't sa pagsinta'y kusang nalupaypay.

Patawad patawad Princesa at Dama

ang pinagtiyagang ilubog sa dusa

¿anong kataksilan sa pagkikilala

ang gawa kong hindi ninyo minaganda?

¡Maanong bahid man ay pinamalayan

sa akin, ang inyong man~ga kasuklaman

huwag itinaboy sa kapahamakan

sa malayo't maging dito'y kamatayan.

Ang sinisisi ko'y ako ri't di iba

na kusang nadaya ay di alumana

nasabik ang puso sa maling pagasa

di magtiis namang buhay ay mapaka.

Hanggang dito't yamang wala n~g panahon

itong nalugami sa pagkaparool

akong inayop mo'y di na malalaon

sa dustang libin~ga'y pilit na hahantong.

Sulat ay sinarha't ipinadala na

sa may dalamhating mahal na Princesa

nang tanggapin nama't laman ay mataya

malaong oras ding nawalang hinin~ga.

Yaong man~ga Damang nan~gagsisaklolo

ay labis nang awa nila kay Honrado

saka sa Princesa sa nangyaring ito

na napagbintan~gan ay hindi tutoo.

Makamalay tao ang nawalang isip

luha'y tumutulong gumawa nang titik

upang mailuwal ang laman nang dibdib

at nang matutulan ang bintang na lihis.

KASAGUTAN

Honrado ay mali ang iyong paratang

na yaong hiling kong pagkita nang dan~gal

sa iyo ay isang pagdaraya lamang

ang gayo'y huwag mong isagunamgunan.

Kung mabubuksan mo lamang yaring dibdib

ang katutoha ana'y iyong malilirip

kung tunay n~ga akong taksil sa pagibig

na gaya nang iyong tadhana sa titik.

Labis ang sa iyo'y aking paghihintay

at ikaw ang sinta na inaasahan

n~guni at si Ama ang may kaibigán

na siyang pumilit na ako'y pakasal.

Gayon ma'y sa paghihintay ko sa iyo

isang taóng taning yaong hinin~gi ko

at inaasahan yaong pagdating mo

ganap na'y di ka pa dumarating dito.

Halata nang lahat na lubhang matamlay

ang aking pagsunod nang kami'y pakasal

di lamang mangyaring si Ama'y masuway

pagka't masasawi ako sa katwiran.

Saka nabalitang dito ay darating

General na n~galan ay di nalilining

nasok sa loob kong ikaw na marahil

kaya nang kasal na ako ay tumaning.

Isang buwang huwag na pakialaman

ako at dito rin sa torre tatahan

at nang makita kong ikaw ang dumatal

ang katauhan ko'y nanaw sa katawan.

Nang dumalaw kami at nang lisanin ka

luha'y di mapigil sa taglay kong dusa

sampu nang lahat kong kaakbay na dama

at sanhi sa iyong naulilang sinta.

Honrado ay walang bahid pagsusukab

yaring aking puso tungkol sa pagliyag

at sa katunayan niyaring pan~gun~gusap

sangla yaring buhay na n~gayo'y lilipas.

At kung linoob man n~g giliw kong Ama

na ako sa ibig niya magasawa

di rin mangyayaring kanyang makasama

ako at sa hukay ay mahihimbing na.

Lalo ko pang tuwa kung magkakagayon

at maiisban na ako nang linggatong

sa hindi ko nasa'y yamang napalulong

aking lilisanin naman ang panahon.

Baga man at turing na ako'y nakasal

ang kalinisan ko'y di nadurumihan

sapagka't sa aking puso ay masukal

ang pakikiisa sa di kasintahan.

Kaya ang samo ko'y patawarin ako

sa isa nang buhay magkikita tayo

doo'y walang salang makikilala mo

kung talagang ako ay taksil sa iyo.

Mayari ang sulat ay ipinadala

sa tapat na loob na kaniyang Dama

nang sa kay Honradong laman ay mabasa

ang sakit nang puso ay naululan pa.

Saka n~g sa Damang saysayin ang bagay

niyong sa Princesang laging paghihintay

yaong si Honrado ay sinisi naman

ang pagkalaon sa ibang kaharian.

Tanang bagaybagay nang maibalita

ay naghiwalay nang kapuwa may luha

na tulad sa isang buhay ang nawala

at bató nang dibdib ang hindi maawa.

Nang dumating doon sa torre ang Dama

usap ay sinabi doon sa Princesa

ay lalong lumala ang sa pusong dusa

at ang dalamhating di sukat makaya.

Ito na ang mulang ipinagkaramdam

nang pusong nalugmok sa kapighatian

kaya't hiniling nang siya'y magkumpisal

at sa kamataya'y humanda ang buhay.

Kaya n~ga't ang tuwa ay biglang lumipas

at sa kalumbayan sila'y nan~galagak

Princesa'y humin~gi nang tawad sa lahat

sa hanay nang madla, buhay ay nautas.

Sabihin ang lumbay at man~ga pagtan~gis

nang mahal na Hari sa Anak na ibig

at sa puso niya ay lumiligalig

ang pagaasawang parang ipinilit.

Pagka't mula nang kanyang ipakasal

siyang naging sanhing ipinagkaramdam

kaya n~ga at siya'y kahit nakasal man

ang naging asawa'y di nakaulayaw.

At di ko nakitang dinalaw nang tuwa

at sa kalumbaya'y nalugaming kusa

kahima't tipirin ay nahahalata

yaong kalungkutang di ko mapaghaka.

Matinding damdamin naman nang asawa

na nakasal sila ay di nagkasama

saka biglangbiglang siya'y nan~gulila

ito ang tunay na dalamhati niya.

Pananaghoy nila muna'y aking lisan

gaya nang kanilang ilibing ang bangkay

kasama ang lahat nang kaginoohan

ang tanang soldado ay gayon din naman.

Ang Hari at saka ang bunying asawa

na ikinamatay nang abang Princesa

saka si Honrado't tanang kawal niya

sa libing na yao'y kaalakbay sila.

Hanggang sa dumating doon sa Simbahan

at sa laang tumba'y ilagay ang bangkay

ginawa ang madlang man~ga katungkulan

na pananalan~gin sa man~ga namatay.

Tanang kailan~gan ay nang maganap na

ay ibinaba nang bangkay nang Princesa

at binendisyonan niyong Haring Ama

at nakipagkamay naman ang asawa.

Gayon din ang lahat nang kaginoohan

parapara sila na nakipagkamay

tan~gi si Honradong bayaning General

na siya n~ga lamang kahulihulihan.

Kamay ni Honrado ay niyong igawad

kamay nang Princesa'y iniabot agad

at saka ang man~ga mata'y idinilat

nagbuntong hinin~ga't gayari ang saad:

Ikaw n~ga ang sintang tunay kong katipan

na siya kong laong pinahintayhintay

at saka kasal na nang dito'y dumatal

ako sa hindi ko kinagigiliwan.

N~guni at sa ating suyuang maganda

tapat sa puso ko na di magiiba

kaya n~ga n~gayon din ay magkumpisal ka

at malilibing din na kasunod kita.

Anopa't ang tana'y pawang nanggilalas

na nan~gakakitang doon ay kaharap

at sampo nang Hari ay nakatalastas

na yaon ang siyang kasuyo nang anak.

Matapos isulit ang ganoong bagay

muling ipinikit ang mata nang bangkay

si Honrado nama'y agad nagkumpisal

at di rin nalao't nakitil ang buhay.

Nang mailibing na yaong si Honrado

umuwi noon din ang man~ga soldado

sa kanikanilang pinagmulang Reyno

at ibinalita ang nangyaring ito.

Tatlong Emperador ay sa kagalitan

nagpaembahada silang sabaysabay

at pinaguusig ang nawalang buhay

nang lubhang bayaning kanilang General.

Sa takot nang Haring hindi hamakhamak

ay sa Emperador na tatlo'y humarap

mahinahon niyang inahin~ging tawad

ang pagiibigang di niya talastas.

Kung ang anak niya ay nagpahiwatig

na may katipanan siyang iniibig

di ko pipiliti't baka n~ga masapit

ay ang gaya n~gayong buhay ay napatid.

Ang tatlong Monarka ay dinin~gig naman

ang sa Haring samo't man~ga karain~gan

yaon din ang mulang ipinagkaramdam

nang Hari at siya ay nakitlang buhay.

ELECTO

Walang katuwiran anak ay pilitin

sa bagay na pakikipagisang giliw

karampatan munang sila ay tanun~gin

ang isa at isa'y nang walang sisihin.

Katungkulan din n~ga na ipili nila

nang lalong mabuti na maging asawa

kailan~gan naman ang ipakilala

yaong tutun~guhing hindi natataya.

Lubha pa kung tunay nilang nalilirip

na ang kasintahan ay ugaling pan~git

sawayin at bigyang hatol na matuwid

at in~gatang huwag daanin sa galit.

Yaong malubay na pagpapaunawa

at huwag ang man~ga salitang gahasa

pagmura't tun~gayaw at man~ga pagsumpa

na bagkus nakapaguulol nang sama.

At kung ang anak pa ay walang pitagan

sasagutsagutin ang isang magulang

nang kasakitsakit na paglapastan~gan

sa dapat suyuin nila at igalang.

Bakit karaniwan nang man~ga inanak

kapag nasansala sa adhikang linsad

itinatakwil na nila ang paglin~gap

sa utang na walang katapatang bayad.

BRINDO

May isang soldado ang Haring maran~gal

na wala nang Ama't mahirap ang buhay

ang nagaaruga ay Ina na lamang

sa bugtong na anak niyang minamahal.

Hindi ibig halos mawalay sa titig

ang kaniyang bunsong pinakaiibig

dan~gan di mangyaring siya ay mapalit

ay hahalinhan na't hirap ay mabihis.

Sa pagsusundalo'y nang ilan nang buwan

tumanggap nang atas nang haring maran~gal

sa puno nang torre nang Princesang mahal

kabilang na isa sa man~gagbabantay.

N~g araw ring yaon sila'y lumakad na't

tinun~go ang torre nang bunying Princesa

nang dumating doo'y tinamaang mata

sa Princesang dilag na kaayaaya.

Kaya't mula noon sa puso'y natanim

yaong sa Princesang kagandaha't ningning

at siyang nagbigay guló sa panimdim

na sa gabi't araw ay di magupiling.

Inakala niyang gumawa nang titik

at doon sa torre ay kusang ihagis

n~guni't lubos namang siya'y nan~gan~ganib

na baka ang bunying Princesa'y magalit.

Anopa at siya'y walang maisipan

na yaong pagsinta'y magkaroong daan

kaya't walang munting oras na tiwasay

sa gayon ang puso niya't kalooban.

Kung nagiging bantay siyang mahalili

sa laang bantayang tapat niyong torre

siya ay tatanaw tanaw na parati

sa bintana't ayon sa laking pagkasi.

Lalo na kung lagi niyang nakikita

na nakapanun~gaw ang bunying Princesa

ay halos di ibig mawalay sa mata

sa laking pagirog na hindi makaya.

Maupo't tumindig nama't magpasyal

Princesa ang siyang tinitingnan tingnan

sa Princesang hindi naiino naman

pagkapalibhasa'y di namamalayan.

Sa malaon niyang pagbabantay doon

sa torreng may bilang sa tatlo nang taon

walang gawa kundi ang tumaghoy taghoy

sa sarili niya't ang wika ay gayon.

Kung natatanto mo lamang yaring hirap

Princesa kong sinta at tinawag tawag

puso mo ma'y batong buhay na matigas

sa man~ga daing ko'y pilit maaagnas.

Wala ni munti mang oras na itigil

ang hibik ko't buntong hinin~gang malalim

dahil sa pagsintang di ikagupiling

at man~ga pagluhog na hindi mo lining.

Mata kong sa iyo'y laging nakatitig

na nagbabalita nang aking pagibig

ay di mo man pansin bago'y tumatan~gis

itong nagdurusa'y di mo nalilirip.

Kung nanunun~gaw ka sa iyong bintana

ang hinahalaw mo'y ang ikatutuwa

n~guni't di makita ang linuhaluha

nitong sa dilag mo'y nan~gan~gayupapa.

Nagwawala ka n~gang bahala sa lagay

at nagpapasasa sa kaligayahan

bago'y di mo tantong nasa kalumbayan

akong sumintang di maipamalay.

Hirap na gumiliw nang isang mababa

sa uring mataas na tinitin~gala

namamalas mo nang mata'y lumuluha

ay tikis mong winawala ring bahala.

Tantuin mong yaring dusang tinataglay

ay magiging landas niyaring kamatayan

pagka't sa puso ko'y pan~gakong matibay

na tataghuyang kasukdang maging bangkay.

Malasin nang inyong masaghayang titig

ang tatapong buhay dahil sa pagibig

at wala nang lunas sa sukat ikapit

kundi ang lin~gap mong nasa kong makamit.

Ang lalong masarap na man~ga pagkain

at lahat nang tuwa'y tapos na sa akin

ikaw na n~ga lamang ang makapipigil

sa dustang libin~gang laang tutun~guhin.

Di na malalao't iilan nang araw

sa Mundo, ang aking pakikipanayam

inot inot ko na na nararanasan

na itong puso ko'y may malubhang damdam.

Pagka't ang hinin~ga'y laging nan~gan~gapos

sa di pagkakai't di pagkakatulog

ako'y nanghihina't di na ibig halos

magluat nang aking buhay na maayop.

Ang gayong pagtaghoy na di naglilikat

na walang bahagyang pagitan ang oras

inot inot na n~gang napawi ang lakas

at ang humalili ay pan~gan~gayayat.

Makita nang puno yaong kalagayan

ay ipinapasok agad sa hospital

at doon ginamot yaong karamdaman

n~guni't lumalalang lalo't di humusay.

Kaya't sa sundalong hiniling pagdaka

na siya'y ihatid sa kanyang Ina

nang araw ring yaon ay ipinadala

sa dahilang tantong mahina na siya.

Sa Inang makita ang bugtong na anak

luha'y di napigil sa malaking habag

anya'y ang nasapit nang imbi mong palad

n~gayon ay tunay na pawang buto't balat.

Ang kalagayan mo'y kung aking pagmasdan

kundi humihin~ga'y mistula nang bangkay

¿ano baga kaya ang naging dahilan

niyang marawal mo na kinahinatnan?

Tugon nang sundalo'y oh Ina kong giliw

ang damdam kong ito'y wala nang paggaling

ang lahat mang gamot ay kahit ubusin

ay wala nang daang ilunas sa akin.

N~gayon ay wala na akong kailan~gan

kung hindi ang ako'y makapagkumpisal

ang kaluluwa ko ay bago pumanaw

ay mapawing lahat yaring kasalanan.

Gayong kahilin~ga'y sinunod nang Ina

tumawag nang Pareng kahilin~gan niya

nang dumating naman ay nagkompisal na

at saka tuloy na nagkomunion pa.

Kahilin~gang yao'y matapos tanggapin

sa irog na Ina naman ay nagbilin

Ina ko aniya ay huwag limutin

itong kamunti ko na ipagbibilin.

Na kung makitil na yaring aking buhay

medikong marunong ang tawagin lamang

at ang aking dibdib ay agad pabuksa't

kunin ang puso ko at iyong in~gatan.

Huwag pabayaan mapalibang oras

na di ang dibdib ko'y agad ipabiyak

puso ko'y itago sa lalagyang dapat

bilang alaalang sa iyo po'y lagak.

Ang tugon nang Ina ay aking susundin

bunso ko ang iyong mahigpit na bilin

di lubhang nalaon buhay ay nakitil

nang ang karamdaman ay sa sinta dahil.

Man~ga pananaghoy nama'y sabihin pa

nang kaawaawang Inang naulila

mulang pagka bata'y dinulangdulang na

ang kabaitang sumunod sa kaniya.

Sabihin pa baga ang man~ga pagtan~gis

at man~ga pagluha at hinibikhibik

at halos mawaray ang kaniyang dibdib

nang pagkaulila sa anak na ibig.

Bagaman malaking dalamhati niya

pinaram ding agad at naalaala

ang bilin nang anak kaya't kapagdaka

pantas na mediko siya'y tumawag na.

Nang dumating doo'y agad pinabuksan

yaong dibdib niyong sa anak na bangkay

ang puso'y kinuha't kusang pinagyaman

at itinago na sa loob nang kaban.

Saka yaong bangkay nama'y ilinibing

ang Inang may lumbay nama'y kasama rin

yaong panambitan at dinaingdaing

nang naiwang Ina ay di maiturin.

Niyong nalilibing na ilan nang buwan

ang sundalong anak niyang minamahal

Inang naulila'y naisip-isipan

na tingnan ang pusong inin~gat sa kaban.

Binuksan na niya't agad na kinuha

at sa pagkabalot ay inalis niya

n~guni't di masayod yaong pagtataka

doon sa iniwang bilang alaala.

Pusong nababalot ay kusang nagmaliw

at ang nahalili'y batong nagniningning

iba't ibang kislap ang kulay na angkin

na sa matang titig ay nakaaaliw.

Ang Inang may lumbay ay di mapaghaka

ang nangyaring yaong anaki'y himala

agad pumasok sa kanyang gunita

na yao'y isang mahalagang mutya.

Kaya't minagandang kaniyang ialay

sa Hari ang batong puspos karikitan

binalot na niya na pinakainam

at saka dinala sa Haring maran~gal.

Ang tuwa nang Hari naman ay sabihin

doon sa alay na batong nagniningning

kinuha at saka binigyan noon din

niyong kayamanang makakayang dalhin.

Sa labis na pagkamangha at ligaya

na di pagsawaan nang titig nang mata

kaya't ang ginawa ay ipinadala

doon sa kaniyang anak na Princesa.

Lugod nang Princesa naman ay sabihin

nang makita yaong batong nagniningning

matay nang kaniyang pagwariwariin

ay di mapagsiyang lubos sa panimdim.

Sa ibabaw niyong mesa'y ilinagay

naupo sa silya't minamasdanmasdan

hindi maisulit ang kaligayahan

sa kislap nang batong iba't ibang kulay.

Nang minamalas niya'y walang anoano

ay naging puso ang maningning na bato

at doon sa mesa ay lumukso lukso

at nanaghoy nan~gang ang wika'y ganito.

Pakatantoin mo oh Princesang mahal

na sanhi sa iyo ang ikinamatay

na sininta kita nang higit sa buhay

ay hindi nangyaring aking ipamalay.

Tuwing sa bintana ay manunun~gaw ka

at tamaang titig niyaring man~ga mata

ay nauululang lagi yaring dusa

na nasa puso kong di mo natataya.

Banta ko'y kung ito lamang madirin~gig

ang man~ga daing ko at hinibikhibik

ay kahit hindi mo gawi ang mahapis

ay sisibulan ding habag iyang dibdib.

¡Prlncesa kong sinta'y saan ilulun~goy

yaring kahirapang narating ko n~gayon

di kana naawa sa tinaghoytaghoy

nitong sumisintang sa libing humantong!

Diyata't ang aking tunay na paggiliw

ay minatamis mong mahimlay sa libing

muntima'y di kana nahabag sa akin

at binayaan mong hinin~ga'y makitil.

Tugon nang Princesa ¿ikaw baga'y sino?

ako anya'y isang hamak na sundalo

at doon sa tore nagbabantay ako

kaya ko namasdan ang karikitan mo.

Di ko kasalanan wika nang Princesa

ang pagkamatay mong sanhi sa pagsinta

at ang pagsuyo mo'y di ko natataya

saka una'y ikaw ay di ko kilala.

Mangyayari kayang aking mawawari

ang kahirapan mong sa akin ang sanhi

ni sa gunita ko'y hindi sumasaging

sundalo'y sintahin ako ni aglahi.

Sapagka't sinoma'y nakatatalastas

na bawal suminta tungkol dugong hamak

sa man~ga may taglay na uring mataas

at may pan~ganib pang búhay ay mautas.

Gayon ma'y ang buong may sala ay ikaw

na ang pagibig mo'y di ipinamalay

kung iyong sinabi nang ikaw ay buháy

banday baga akong di ka kaawaan.

Di nagsapalarang ipinaunawa

sa akin, ang iyong sintang inadhika

nang upang ang iyong matinding dalita

ay naibsáng ko kahi't babahagya.

Ang kahihinatnan ay ano pa n~gayon

nang iyong pagsinta na ilinulun~goy

ibig ko mang dinggin ang iyong pagtaghoy

di na mangyayari't wala nang panahon.

Walang sinisisi ako kundi ikaw

sa iyong nasapit na pagkaparawal

n~gayo'y ibig ko mang hirap mo'y lunasan

¿anong gagawing ko'y puso ka na lamang?

Dan~gan ang palad mo ang talagang kapos

di laang magtamong tuwa sa pagirog

nang pusong puso na'y saka pa luluhog

na wala nang sukat ikasayáng loob.

Madla mong pagsamo ay kahi't ubusin

malubha mong damdam ay di na gagaling

pagka't hinamak mo ang buhay na angkin

na ipinarool lamang sa paggiliw.

Sisihin mo n~gayon ang sariling isip

at hindi na araw ito nang pagibig

ang tatamuhin mong damay sa paghibik

ang idalan~ging ka sa Dios sa lan~git.

Tugon n~g Princesa'y sa pusong mabatyag

tumaghoytaghoy na't ang wika'y ay palad

ang dukhang suminta sa uring mataas

damay sampung buhay ay di rin katumbas.

Yayamang wala nang sukat pang mangyari

kundi ang tuman~gistan~gis sa sarili

at kahi't anomang gawing pagsisisi

di na maiuli buhay na naputi.

Ang tao n~ga palang mahirap ang buhay

saka ang puso pa ay pahihirapan

ay siyang matinding nagiging dahilan

nang pagkalugami nang hinin~gang tan~gan.

Puso'y tumigil na niyong paghalinghing

yamang walang daang magtamo pang aliw

nauli sa dating batong nagnininghing

na gaya nang unang ligaya sa tin~gin.

ELECTO

Kaya nararapat na pakain~gatan

nang man~ga lalaki't maging babae man

tungkol sa pagsinta'y kinakailan~gan

na kung lalapit ma'y doon sa kabagay.

Yaong lumiligaw na man~ga mahirap

sa man~ga may dan~gal maging sa may pilak

kapintasan lamang yaong hinahanap

o ang matawanan nang makatatatap.

Ang karaniwan nang gayon kung umibig

ay di nagninilay ang mahulong isip

ang di man~ga himlay at sa sintang labis

karaniwang tubo'y nan~gagkakasakit.

Sa hidwang tan~ging man~ga kaisipan

niyong sumisinta sa hindi kabagay

nagugugol lamang yaong kapagalan

at nalulugso pa kung minsan ang buhay.

Dapat pagaralang anomang gagawin

kinakailan~gang pagbagaybagayin

nang di ikahiya sa matang titin~gin

at kahi't sino ma'y nang walang wikain.

Pagka't karaniwan n~g sa Mundong lakad

pag di gawa niya ay madla ang pintas

kahi't lalong lihim ay inihahayag

at nagmamapuri sa nakatatatap.

Wakas nang unang hati.

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ***

Updated editions will replace the previous one—the old editions will be renamed.

Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright law means that no one owns a United States copyright in these works, so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United States without permission and without paying copyright royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to copying and distributing Project Gutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™ concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you charge for an eBook, except by following the terms of the trademark license, including paying royalties for use of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for copies of this eBook, complying with the trademark license is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, performances and research. Project Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark license, especially commercial redistribution.

START: FULL LICENSE

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE

PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free distribution of electronic works, by using or distributing this work (or any other work associated in any way with the phrase “Project Gutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full Project Gutenberg™ License available with this file or online at www.gutenberg.org/license.

Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg™ electronic works

1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg™ electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to and accept all the terms of this license and intellectual property (trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy all copies of Project Gutenberg™ electronic works in your possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project Gutenberg™ electronic work and you do not agree to be bound by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be used on or associated in any way with an electronic work by people who agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few things that you can do with most Project Gutenberg™ electronic works even without complying with the full terms of this agreement. See paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project Gutenberg™ electronic works if you follow the terms of this agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg™ electronic works. See paragraph 1.E below.

1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the Foundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project Gutenberg™ electronic works. Nearly all the individual works in the collection are in the public domain in the United States. If an individual work is unprotected by copyright law in the United States and you are located in the United States, we do not claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, displaying or creating derivative works based on the work as long as all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope that you will support the Project Gutenberg™ mission of promoting free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg™ works in compliance with the terms of this agreement for keeping the Project Gutenberg™ name associated with the work. You can easily comply with the terms of this agreement by keeping this work in the same format with its attached full Project Gutenberg™ License when you share it without charge with others.

1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in a constant state of change. If you are outside the United States, check the laws of your country in addition to the terms of this agreement before downloading, copying, displaying, performing, distributing or creating derivative works based on this work or any other Project Gutenberg™ work. The Foundation makes no representations concerning the copyright status of any work in any country other than the United States.

1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate access to, the full Project Gutenberg™ License must appear prominently whenever any copy of a Project Gutenberg™ work (any work on which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the phrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you will have to check the laws of the country where you are located before using this eBook.

1.E.2. If an individual Project Gutenberg™ electronic work is derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not contain a notice indicating that it is posted with permission of the copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in the United States without paying any fees or charges. If you are redistributing or providing access to a work with the phrase “Project Gutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg™ trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.3. If an individual Project Gutenberg™ electronic work is posted with the permission of the copyright holder, your use and distribution must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked to the Project Gutenberg™ License for all works posted with the permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg™ License terms from this work, or any files containing a part of this work or any other work associated with Project Gutenberg™.

1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this electronic work, or any part of this electronic work, without prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with active links or immediate access to the full terms of the Project Gutenberg™ License.

1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any word processing or hypertext form. However, if you provide access to or distribute copies of a Project Gutenberg™ work in a format other than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official version posted on the official Project Gutenberg™ website (www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain Vanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg™ License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, performing, copying or distributing any Project Gutenberg™ works unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing access to or distributing Project Gutenberg™ electronic works provided that:

• You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from the use of Project Gutenberg™ works calculated using the method you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed to the owner of the Project Gutenberg™ trademark, but he has agreed to donate royalties under this paragraph to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid within 60 days following each date on which you prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty payments should be clearly marked as such and sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation.”

• You provide a full refund of any money paid by a user who notifies you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™ License. You must require such a user to return or destroy all copies of the works possessed in a physical medium and discontinue all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™ works.

• You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the electronic work is discovered and reported to you within 90 days of receipt of the work.

• You comply with all other terms of this agreement for free distribution of Project Gutenberg™ works.

1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg™ electronic work or group of works on different terms than are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of the Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread works not protected by U.S. copyright law in creating the Project Gutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™ electronic works, and the medium on which they may be stored, may contain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by your equipment.

1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right of Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project Gutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project Gutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all liability to you for damages, costs and expenses, including legal fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH DAMAGE.

1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a written explanation to the person you received the work from. If you received the work on a physical medium, you must return the medium with your written explanation. The person or entity that provided you with the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a refund. If you received the work electronically, the person or entity providing it to you may choose to give you a second opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy is also defective, you may demand a refund in writing without further opportunities to fix the problem.

1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth in paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone providing copies of Project Gutenberg™ electronic works in accordance with this agreement, and any volunteers associated with the production, promotion and distribution of Project Gutenberg™ electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, that arise directly or indirectly from any of the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg™ work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any Project Gutenberg™ work, and (c) any Defect you cause.

Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg™

Project Gutenberg™ is synonymous with the free distribution of electronic works in formats readable by the widest variety of computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg™’s goals and ensuring that the Project Gutenberg™ collection will remain freely available for generations to come. In 2001, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure and permanent future for Project Gutenberg™ and future generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.

Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit 501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal Revenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by U.S. federal laws and your state’s laws.

The Foundation’s business office is located at 809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to date contact information can be found at the Foundation’s website and official page at www.gutenberg.org/contact

Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation

Project Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread public support and donations to carry out its mission of increasing the number of public domain and licensed works that can be freely distributed in machine-readable form accessible by the widest array of equipment including outdated equipment. Many small donations ($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating charities and charitable donations in all 50 states of the United States. Compliance requirements are not uniform and it takes a considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up with these requirements. We do not solicit donations in locations where we have not received written confirmation of compliance. To SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state visit www.gutenberg.org/donate.

While we cannot and do not solicit contributions from states where we have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition against accepting unsolicited donations from donors in such states who approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make any statements concerning tax treatment of donations received from outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg web pages for current donation methods and addresses. Donations are accepted in a number of other ways including checks, online payments and credit card donations. To donate, please visit: www.gutenberg.org/donate

Section 5. General Information About Project Gutenberg™ electronic works

Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg™ concept of a library of electronic works that could be freely shared with anyone. For forty years, he produced and distributed Project Gutenberg™ eBooks with only a loose network of volunteer support.

Project Gutenberg™ eBooks are often created from several printed editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper edition.

Most people start at our website which has the main PG search facility: www.gutenberg.org.

This website includes information about Project Gutenberg™, including how to make donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.

Table of Contents

TATLONG BINATA

TINULA NI

Cleto R. Ignacio

CONCEPCION, MALABON, RIZAL BAHAY PALIMBAGAN ni P. SAYO BALO ni SORIANO MAYNILA TEL. 3099.

UNANG PAGKAPALIMBAG 1921

Rosario 225 Binundok

TINIG KASALUKUYAN

O

KUWENTO

NG

Tatlong Binatang

SI

Brillo, Electo at ni Brindo

UNANG HATI

Talaan ng Nilalaman

PAUNAWA BRILLO KASAGUTAN ELECTO BRINDO ELECTO

PAUNAWA

BRILLO

KASAGUTAN

ELECTO

BRINDO

ELECTO

Wakas nang unang hati.

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE