The Project Gutenberg eBook of Búhay na Pinagdaanan ni Juan Tamad na Anac ni Fabio at ni Sofia, by Anonymous

This ebook is for the use of anyone anywhere in the United States and most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this ebook or online at https://www.gutenberg.org/license. If you are not located in the United States, you’ll have to check the laws of the country where you are located before using this eBook.

Title: Búhay na Pinagdaanan ni Juan Tamad na Anac ni Fabio at ni Sofia

Subtitle: Sa Caharian nang Portugal, na Hinañgo sa Novela

Author: Anonymous

Release Date: July 29, 2005 [EBook #16386]

Language: Tagalog

Credits: Produced by Tamiko I. Camacho, Jerome Espinosa Baladad, Pilar Somoza and PG Distributed Proofreaders from page scans provided by University of Michigan.

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ***

BÚHAY NA PINAGDAANAN

NI

Juan Tamad

NA ANAC NI

FABIO AT NI SOFIA.

SA CAHARIAN NANG PORTUGAL,

NA HINANG̃O SA NOVELA.

MAYNILA, 1920.

IMPRENTA, LIBRERIA AT PAPELERIA

NI

J. MARTINEZ

P. Moraga 31-36, Tel. 5005 P. Calderón 108, Cabildo 253 Intramuros.-Tel. 3283.

BÚHAY NA PINAGDAANAN

NI

Juan Tamad

NA ANAC NI

FABIO AT NI SOFIA

SA CAHARIAN NANG PORTUGAL,

NA HINANG̃O SA NOVELA.

Oh serenísimang maauaing Iná

sa tauong cristiano na iyong oveja,

sa lupa at Lang̃it ng̃alan mo ay siyáng

tinatauag namin sa toui toui na.

Icao po ang Torre at cabán ng̃ tipán

Iná nang sumacop sa sala nang tanan,

cami pong inapó ni Eva,t, ni Adán

sa lubós mong aua cami,i, nananaban.

Ituto mo rin po Ináng mapagpala

masayod na lahat yaring ninanasa,

mapuról cong isip capós na acala

matutuhan co rin ang isasalita.

Mang̃a camahalang napapauang nobles

may sinimpang dunong at tahó sa leyes,

manipis cong alam at salát na isip

nangahás cahima,t, di talastas batid.

Lumalacad aco,i, piquít ang capara

ang landás na daa,i, hindi tanto,t, taya,

pang̃ahás cong isip doon umaasa

sa pa-honrang ling̃ap nang mg̃a bihasa.

Pinagsisiyá na nang bait co,t, isip

lathala nang verso,i, ayos sa matouid,

sa mang̃a bihasa,i, culang din at lihis

anyayang pa-honra ay inihihibic.

Pinupuring tunay niring sumusuyo

ang mang̃ag anyayang maling̃aping puso,

cahit di dalisay sa lustre,i, malabo

ay paparahin nang brillante at guintó.

Gayon din sa hindi,t, aayao luming̃ap

yaring si I.A. nag papasalamat,

itong ninanasang ibig na matatap

ay búhay nang isang sa novela,i, banság.

Na dili umano,i, nang panahóng una

sa reinong Portugal sabi sa novela,

sa sacop din nito na Visadang villa

doon ay mayroong pobreng, mag-asaua.

Fabio ang lalaqui tunay na pang̃alan

ang casi,t, esposa ay Sofia naman,

mag-asauang ito,i, buhat nang macasal

sapól sa dálita,t, ualang pamumuhay.

Capagca bata na ay itong si Fabio

hanap búhay niya ay pag jujuego,

nang magca asaua,i, siya ring oficio

na pinagcucunan canilang sustento.

Maguing ilang taón yaong pag sasama

matrimoniong mahal nag supling namung̃a,

nang isang lalaquing quias ay maganda

naguing ng̃ala,i, Juan nang mabinyagan na.

Malaqui ang toua,t, ualang pagcaronan

dito sa cay Juan niyong pag mamahal,

palibhasa,i, uala at iisa lamang

di ibig ni Fabiong bata ay oouang.

Ináng si Sofia,i, ualang guinagaua

arao, gabi cundi ang pag-aarugá,

si Fabiong asaua ay palaguing uala

hanap ang sugalan at pagalagala.

Pagsapit nang hapon ooui sa bahay

dadaan sa tinda,t, mamimili naman,

madla,t, sarisaring mang̃a cailang̃an

na cacanin nila sa pag hahapunan.

Doon sa canila cun siya,i, dumating

sa casi,t, esposa ay sisiyasatin,

baca ang anác tang mutyang guiniguilio

pina-iiyac mo,t, di mo liniling̃il.

¡Iná co! ang sagót ni Sofia naman

uala acong gaua cun hindi hauacan,

cahit nag luluto,i, quinacaulayao

sa pang̃ing̃ilag co na baca omouang.

Anitong si Fabio na sintang esposo

gayon ng̃a ang aquing ibig guinugusto,

icao ay hindi man macapag trabajo

bata,i, houag lamang pababayaan mo.

Pagcaca umagang macapag almusal

paalis na siya,t, punta sa sugalan,

sa aua ng̃ Dios guinagaling naman

sa touing ooui ay may panalunan.

Lumalaqui naman anác nilang ito

di nag cacaramdam sa aua ni Cristo,

matanto at siya,i, mahal na totoo

ang sugo nang iná,i, hindi asicaso.

Ináng nag mamahal ay di alintana

cahit di sumunod cun utusan niya,

loob ay malinis sa anác na sinta

palibhasa,i, bugtong at iisa isa.

Nang mag cabait na,i, naguing cagauian

umaalis siya sa canilang bahay,

sa mang̃a capoua,i, hindi omaabian

na naquiquilaró sa canino pa man.

Sa capang̃ilagan nang catauan niya

at ang catamara,i, siyang nagdadala,

aalis sa bahay tatanan sa iná

susuot sa pulóng casucala,i, sadyá.

Siya ay gumaua doon nang tahanan

sa puno nang cahoy Betis ang pang̃alan,

na canyang lininis at siya,i, nag lagay

mg̃a baguing hagting na sadyang hihigan.

Doo,i, uala siyang munting guinagaua

cundi palagui na lamang nacahiga,

oras nang tanghali ay saca bababá

ooui sa bahay pagcain ang sadya.

Cun siya,i, dumating sa canilang bahay

ang bati ng̃ iná,i, saan galing icao,

si Jua,i, ang sagót ay dini po lamang

naquipag laró po sa ating cahangan.

Di naman iimic yaong canyang iná

sa uica ni Jua,t, natatalastas na,

ito,i, nag yayabang ¿ano caya baga?

ang anác cong ito,i, bucod at caiba.

Nagtataca aco ¡oh Dios sa Lang̃it!

ang bait isip co ay uulic ulic,

cagagauang ito nang anác cong ibig

caguilaguilalas at di co malirip.

Marami rin namang mang̃a bata dito

sa caapid bahay, na naquiquita co,

itong aquing anác caibang totoo

na palaguing uala at di masugo co.

¿Ano caya bagang talaga nang Dios

di paquinabang̃an ang anác cong irog?

gayon ma,i, matamis sa puso co,t, loob

cun ito ay siyang sa aqui,i, caloob.

¡Oh Dios na Hari,t, Pang̃inoong Amá!

pagcalooban mo ang anác cong sinta,

amponin mo rin po,t, hulugan nang gracia

matutong mag silbi sa magulang niya.

Mulit muling taghoy na inihihibic

sa Dios na Amá na Hari sa Lang̃it,

cahimanauari ang anác cong ibig

bigyan nang liuanag carunung̃a,t, bait.

Saca cun matapos magtatanao tanao

anác na si Juan ay ibig matingnan,

cun hindi maquita,i, mananaog naman

hahanaping pilit ang quinalalagyan.

Sa mang̃a cahangan ay titingnan niya

ipinag tatanong cundi naquiquita,

ualang macasabi ooui na siya

mapanglao ang loob náluha ang matá.

Cun siya,i, dumating sa canilang bahay

puputóc ang dibdib ináng mapagmahal,

ang loob at puso,i, hindi mapalagay

sa di pagca quita sa anác na hirang.

Ano pa,t, sa touing gustong cumain na

siyang pag paroong pag haráp sa iná,

ináng nalulumbay cun siya,i, maquita

maguiguinhauahan pusong may balisa.

Saca uiuicaing ¿ano caya ito?

saan nangagaling itong aquing bunsó,

sa touing cacain lamang paririto

ni anoma,i, hindi paquinabang̃an co.

Matapos cumain guinaua nang iná

inabang̃an niya cun saan pupunta,

iná,i, sumusunod na sa huli niya

natanto,t, naalman ang tahanang sadyá.

Naquita ang cahoy na hinahantung̃an

sa loob nang puló na pinalinisan,

sadyang may oyayi na tinutulugan

sa cahoy na Betis doon nalalagay.

Ang uica nang iná ¡ay Juang anác co!

may sadya ca palá na tahanan dito,

¿ano bagang iyong guinagaua rito

ali,t, sino bagang dito,i, casama mo?

Anong naisip mo,t, nasoc sa acala

dito ca nalugmoc anong guinagaua,

talastas mo naman at hindi cailá

mahal na amá mo ay palaguing uala.

Nag-iisa aco,t, uala cundi icao

dapat casamahin sa gabi at arao,

icao naman bunsó ay sa toui lamang

na gustong cumain nonoui sa bahay.

Aco ay paano ¡oh anác cong guilio!

nag tataglay aco sacuna,t, hilahil,

mahal na amá mo sa ati,i, uala rin

sa sang-lingo,i, minsan lamang cun dumating.

Saca icao nama,i, di co maasahan

palaguing uala ca,t, dito tumatahan,

mabuti ng̃a rito,t, icao ay maaluan

mula ng̃ayo,i, icao,i, Tamad na si Juan.

Di naman sumagót sa mang̃a sinambit

sa iná,i, ang matá ay di maititig,

ang loob at puso niya,i, may pang̃anib

na baca ang iná ay may dalang galit.

Iniuan na roo,t, noui na ang iná

lumalacad siyang náluha ang matá,

¡Jesús co! ang uica bucod at caiba

itong aquing anác na iisa isa.

Esposong si Fabio,i, siyang sabihin co

caya cun umoui ay nag mamacatlo,

hanap búhay niya na pag jujuego

sinasamá siya at palaguing talo.

Siya ma,i, narating sa canilang bahay

cun minsan ay di na naoosisa man,

ang anác na bugtóng na sa puso,i, mahal

loob ay balisa,t, ualang mapuhunan.

Mana,i, isang arao ang uica ni Fabio

esposa cong sinta tanong co sa iyo,

¿baquin baga aco,i, touing paririto

di co naquiquita ang anác tang bunsó?

Sintang esposo co sagót ni Sofia

di anong gagauin sa Dios talaga,

di mo ng̃a talastas at dito,i, uala ca

mg̃a cagauian nang bunsóng anác ta.

Ng̃ayo,i, ang tauag co ay si Juang Tamad

dahil sa ugaling caiba sa lahat,

touing macacain panaog na agad

pupunta sa puló sa loob nang gubat.

Aquing sasabihin at nang matanto mo

cabiac nang pusong casi,t, esposo co,

bunsóng anác nata,i, pagcacaalis mo

ay palaguing uala,t, di nasusugo co.

Cung aquing hanapi,t, tingnan sa laroan

sa mg̃a barcada batang caramihan,

ay hindi calaró uala,t, cung nasaan

loob co,i, agad na na malulupaypay.

Babalic na acong puputóc ang dibdib

sa di pagcamalas sa anác tang ibig,

sa daluang matá co luha,i, nabalisbis

sa iyo esposo ay inihihibic.

Di co pag aanhin mana,i, isang arao

ang loob co,t, puso,i, di na mapalagay,

niyong matanghaling tatapat ang arao

oras nang pagcain dumating na naman.

Nasoc sa isip co,i, aquing susubuquin

pinag abang̃an co niyong macacain,

tica nang loob co ay aquing susundin

ang pinarorona,i, ng̃ aquing malining.

Anác ta,i, nanaog ng̃ macacain na

sumusunod acong na sa huli niya,

uala siyang malay at di naquiquita

naalman co yaon na tahanan niya.

May cahoy na Betis sang̃a,i, malalabay

sa loob nang puló na pinalinisan,

sa cahoy na yaon siya ay nag lagay

mang̃a baguing hagting parang oyayihan.

Ang sagót ni Fabio ¡oh Jesús na Amá!

ano caya,t, gayon ang anác tang sinta,

lulan niring dibdib at nasang talaga

papapag-araling capara nang iba.

Di anong gagauin ay cun siyang bigay

sa atin nang Dios na Amáng Maycapal,

ay houag isucal puso,t, calooban

lagacan din siya niyong graciang mahal.

Nagsama ang dalua,t, naparoong tiquis

puló ay sinoot at ibig mabatid,

nang si Juan Tamad datna,i, nahihilig

himbing nang pagtulog at hilic na hilic.

Dinulog nang amáng marahang marahan

anác niyang bunsó ay canyang pinucao,

guising ca anác co at paquimatyagan

acong iyong amá na na sa ligamgam.

Naguising pagdaca na may dalang tacot

tinangnan ng̃ amá t, ang noo,i, tinutóp,

mag pacahusay ca,t, tumauag sa Dios

ualin sa panimdim sacuna nang loob.

Aco,i, bago lamang na cararating pa

pinangaling̃an co ay malayong sadyá,

sa atin ay di co icao naquiquita

aquing itinanong sa mutyá mong iná.

Sumasagót siya luha,i, nabalisbis

sa daluang matá perlas ang cauang̃is,

nagulumihanan ang puso co,t, dibdib

ng̃ oras na yao,i, nagdilim ang isip.

Nang aquing malining pauang maunaua

ang sa iyong ináng mg̃a sabi,t, uica,

sa daluang matá co,i, umagos ang luha

sa laquing hinayang sa anác cong mutyá.

¿Oh bunsong anác co,i, baquit caya naman

cabutóng iná mo,i, pinababayaan?

talastas mo aco na uala sa bahay

lagay ang loob co,t, ang casama,i, icao.

Ng̃ayo,i, sumagót ca,t, ng̃ maalaman co

lulan nang loob mo,t, mg̃a guinugusto,

di paquinabang̃an icao nang iná mong

lauong nag aruga,t, nag pasupasuso.

¿Cundi ca mag silbi,t, mag lingcod sa amin

ano caya bagang iyong mararating?

búhay ang puhunan ng̃ iná mong guilio

saca ng̃ayo,i, di mo siya gagantihin.

Tunghay ang muc-ha mo,t, matá ay isulyáp

sagutin mo aco nang nasa mo,t, hang̃ad,

ang hiya at tacot siyang nag-aalab

caya di mangyaring bibig ay mabigcas.

Yayamang di ca rin sumagót sa aquin

malis cana dito,t, moui ca sa atin,

ang calooban mo ay iyong baguhin

at sa magulang mo,i, mag silbing magaling.

At houag ca ritong mag papalumagác

sa loob nang pulóng casucalang gubat,

tumatahan dito ay hayop na lahat

hindi ang para mong cay Cristong ovejas.

Di naman sumouay pagdaca,i, sumama

Tamad na si Juan sa gusto nang amá,

pagdating sa bahay ang uica sa canya

anác co ay dinguin hatol cong lahat na.

Magpamula ng̃ayon magbago nang loob

at dumalang̃in ca sa Poong cay Jesús,

sa amá,t, iná mo,i, magsilbi nang lubós

nang ang aua niya sa iyo,i, idulot.

Isilid sa loob houag calimutan

sa umaga,t, hapon icao ay mag dasal,

pintacasinin mo ang Vírgeng maalam

ng̃ caauaan cang gracia ay pacamtan.

Houag cang aalis dito,t, pumirme na

sa arao at gabi ng̃ macasama ca,

ang mahal mong iná,i, nag-iisa isa

ualang masusugo cun dito,i, uala ca.

Tuloy namang icao ay ibibilí co

ng̃ isang cartillang mapag aralan mo,

di man macapasoc icao sa maestro

ay tuturuan ca guilio na iná mo.

Ani Juan Tamad na sagót sa amá

lahat ninyong hatol aco,i, tatalima,

susunod sa utos aco po nang iná

at saca sa Dios mananalang̃in pa.

Malaqui po amá yaring catouaan

sa inyong sinabing aco ay mag aral,

at haring̃arin po na aco,i, casihan

na matutuhan co gauang cabanalan.

Bumilí ang amá ng̃ isang cartilla,

at si Juan Tamad ay tinuruan na

niyong sarisaring pang̃alan nang letra

sa A nag pamula,t, pinaquiquilala.

Ang uica ni Fabio,i, salamat sa Dios

at sa hicayat co anác co,i, nasunod,

iyong tuturuan esposa cong irog

haring̃a,t, maalman cartilla,i, matalós.

Iiuan co cayo,t, aalis na muna

mag hahanap búhay na ating magasta,

icao na anác co,i, maquiquinig baga

houag mag susutil sa mahal mong iná.

Oó po amá co,t, tatalimahin co

mag papacasaquit na mag-aral aco,

haring̃a,t, loobin nang Poong si Cristo

na maguing Pari rin acong anác ninyo.

Sa sagót na yao,i, ga mapapang̃iti

ang amáng si Fabio niyong talumpati,

salitang may daguil at umaaglahi

sa mang̃a magulang ay parang tagurí.

Sa casi,t, esposa ay napaalam na

tumung̃o sa dating paroronan niya,

nang quinabucasan niyong maumaga

si Jua,i, uala na at nacaalis na.

Si Sofiang iná,i, di na matahimic

mapanglao ang loob puputóc ang dibdib,

inantayan lamang amá,i, nacaalis

lumayas na nama,t, sa puló,i, nagbalic.

Naparoong agad at canyang tiningnan

dahilan sa hindi siya mapalagay,

dinatnan ang anác na nagugulaylay

sa oyaying baguing na dating tulugan.

Ang bati nang iná ¡ay bunsóng anác co!

baquin naman icao,i, muling naparito

bilin nang amá mo,t, pang̃usap sa iyo

houag cang aalis icao,i, casama co.

Di icao ay dico ng̃ayon maliling̃il

di matuturuan at uala sa atin,

di po cailang̃an yaon cun sa aquin

cartilla po iná,i, paua co nang lining.

Unauain ninyo at aquing tuturan

linalamán noo,t, mg̃a cahulugan,

yaong letrang C, iná,i, caharian

nang Dios na Amáng macapangyarihan.

Yaong letrang a, na munting casunod

angeles na madlang catoto nang Dios,

sa coro ay pauang nag pupuring lubós

sa Amáng lumic-ha nitong sangsinucob.

Yaong letrang r, bilang pacaitlo

si Maríang Vírgeng Ináng masaclolo,

Reinang tinatanghál nitong boong Mundo

sacdalan nang tanang ovejas ni Cristo.

Yaong letrang t, ay ang cahulugan

tribunal nang Dios talarong timbang̃an,

masama,t, magaling doon matitingnan

ang juicio nang Dios pagdating nang arao.

Yaong letrang i, cahulugang dala

Imperio at bayan nang Dios na Amá,

ang lahat nang banál doon naquiquita

na nang̃ag pupuring touang ualang hanga.

Yaong letrang ll, ay ang cahulugan

iná po ay dinguin at aquing tuturan,

ang Dios na Amá,i, caya nagpalagay

gloria,t, infierno na pag pipilian.

Ang tauo sa mundong inapó ni Eva

anomang ibiguin pahintulot niya,

cun caya nag lagay ay laang talaga

sucat pag palagyan pagdating nang ora.

At ang letrang a, bilang catapusán

cahulugan naman ay inyong paquingan,

pagdating nang arao na tayo,i, hucumán

mayama,t, mahirap paparehong tunay.

Sa Dios ay uala na malaqui,t, muntic

at ualang marunong ualang ignorantes,

uala namang Papa,t, ualang Cardenales

paparehong lahat pagdating nang guhit.

Naring̃ig na ninyo lahat cong binaybay

di na dapat yata na aco,i, mag-aral,

hindi macasagót iná,i, natiguilan

at pauang totoo ang mang̃a sinaysay.

Ani Juang Tamad umoui na cayo

sa bahay iná po,t, doo,i, ualang tauo,

houag pag pilitan na paalsin dito

at dito po nama,i, ualang basag-ulo.

Ang iná ni Juan tantong nagtataca

sa mang̃a sinaysay tungcol sa cartilla,

ganitong cabata,t, di nag-aaral pa

ano,t, naalaman tanang significa.

Anhin co ang letra,t, siya,i, tinuruan

caya naquilala ang mang̃a pang̃alan,

ay baquit naalman dalang cahulugan

sulat na cartilla quinapapalagyan.

Sa ganitong ito ay pahat pang pahat

sasampuo pang taón dinadalang edad,

natutuhan itong casaysayang lahat

biyaya nang Dios na sa caniya,i, lagac.

At saca umalis canyang iniuan na

habang lumalacad náluha ang matá,

aco ay paano uala ang asaua

saca ang anác co ay di macasama.

Yaring catauan co caya ay paano

na caaua aua ang calagayan co,

¡oh Vírgen Maríang Ináng masaclolo

matiis co rin po ang hirap na ito!

Itong aquing anác na iisang tunay

dapat casamahin sa gabi at arao,

touing magugutom siya,i, saca lamang

na naparirito,t, pagcain ang pacay.

Macapangyarihan na iisang Dios

lauitan nang aua ang palad cong capós,

alalayan mo po mahina cong loob

na houag din nauang madaig nang tucsó.

Bugtong niyang anác na si Juang Tamad

na nasa sa puló sa loob nang gubat,

ang canyang cartilla,i, laguing hauac hauac

binabasa niya at buclat nang buclat.

Ang pagbasa niyang inuulit ulit

¡oh Dios na Haring aquing iniibig,

hulugan mo aco nang biyayang bait

at biyayang graciang ualang caholilip!

Saca isusunod hulugan mo aco

nang biyayang aua sa pagca higa co,

ipanatag mo po yaring catauan co

sa ligayang lubos ilayó sa tucsó.

Macapangyarihang Amáng maauain

bigyan mo po aco nang aquing cacanin,

sa pagca higa co,i, idulot sa aquin

iinuming tubig naman ay gayon din.

Cun siya,i, iníp na niyong pagca higa

sa canyang oyayi siya ay bababá,

sa pag mamadali nagcacandadapa

pupunta sa iná,t, mag papacabuya.

At cun macatapos siya,i, macacain

aalis na muli puló,i, tutung̃uhin,

hihiga pagdaca sa oyaying baguing

matutulog siya nang himbing na himbing.

Ano,i, nang dumating yaong canyang amá

agad itinanong sa esposang sinta,

ang bunsóng anác co,i, nasasaan baga

baquin uala rito,i, di co naquiquita.

Sa casi,t, esposang isinagót naman

nang macaalis cang quinaumagahan,

macabang̃on aco,i, uala,t, cun nasaan

at nag balic pala sa dating tahanan.

¿Ano caya Dios? ang uica ni Fabio

gayon ang ugali nang anac cong bunsó,

marami rin naman na naquiquita co,

caiba at tamad di tumahan dito.

Sagót ni Sofia ay mabuti naman

at doon ay uala na macacaauay,

cun palaguing sama sa mang̃a laroan

ay macacausap nang sino,t, alin man.

Caya houag mo nang piliting hanapin

ang tamad na tauo,i, anhin man at anhin,

sintang esposo co,i, pamanhic at hilíng

aguantahin mo na,t, talaga sa atin.

Hindi na tumutol nang anoman siya

sinunod ang hilíng nang casi,t, esposa,

mag mula na noon silang mag-asaua

lumagay ang loob di na alintana.

Sa touing darating na gustong cumain

ni anoma,i, uala silang sasabihin,

pinapara nilang uala sa panimdim

panatag ang loob sa Dios ay hayin.

Ito namang anác ay di nag tatanong

at anoma,i, uala na inioong̃oy,

sa canyang tahana,i, laguing naroroon

sa oyaying baguing humiga,t, bumang̃on.

Mana,i, isang gabi na catahimican

sa oyayi niya ay nagugulaylay,

himbing nang pag tulog siya,i, linapitan

nang isang matanda,t, cagyat na pinucao.

Juan ang uinica icao ay gumising

at aco sa iyo ay may sasabihin,

nag bang̃on pagdaca ang sagót ay baquin

ano po ang gusto ibig cong malining.

Tinatatap quita caya naparito

at cucumustahin ang calagayan mo,

mahaba nang arao pagtahan mo dito

di nag caca pulong icao man at aco.

Nuno po,i, malaqui tinangap cong toua

tinatatap ninyo calagayang abá,

maraming salamat Dios ang mag pala

pagcalooban din tayo nang biyaya.

Sa matandang sagót dito sa cay Juan

pagtahan mo dito,i, nag-iisa lamang,

icao,i, bibigyan co,t, pagcacalooban

isang batóng munting perlas ang cabagay.

Iniabot niya cay Juan ang bató

at pinag bilinang ang uica,i, ganito,

pacaiing̃atan at mamahalin mo

houag masasabi sa alin ma,t, sino.

At ang batóng iya,i, ang virtud na dala

anomang hing̃in mo,i, agad bibigyan ca,

pacamamahali,t, ing̃atan mo siya

houag masasabi sa ama mo,t, iná.

Tumangap nang touang hindi ano lamang

pag papasalamat niya,i, ualang hangan,

nuno po,i, sa inyong caloob at bigay

ano cayang aquing igaganti naman.

Sagót nang matanda,i, houag cang manimdim

at anoma,i, houag may alalahanin,

anopa,t, ang aquing muli,t, muling bilin

dati mong ugali houag babaguhin.

At halos dagdagan pag tauag sa Dios

pa pag-alabin mo puso sa pag-irog,

pag papalain ca,t, gagantihing lubós

loualhating gloriang ualang pagcatapos.

Saca napaalam matanda,i, nalis na

at si Juang Tamad iniuan na niya,

sa canyang oyayi nahilig pagdaca

cartilla,i, tinangna,t, canyang binabasa.

Uala siyang tahan nang quinabubuclat

fojas nang cartilla,i, nababasang lahat,

na ang sinasambit sa canya,i, igauad

nang Dios na Amá yaong graciang uagás.

Saca yaong tatlong cabanalang lubós

na dapat sunurin nang tauong cristianos,

inuulit ulit na uicang mataós

na manampalataya,t, manalig sa Dios.

At yaong icatlo ay pacaibiguin

ang Amáng Maycapal sambahi,t, purihin,

ang capoua tauo,i, sintahi,t, ibiguin

para nang pag-ibig sa sariling atin.

Salit salit itong canyang binabasa

touing bubuclatin sulat na cartilla,

naguing ganting pála ay binigyan siya

batóng encantadong lubhang mahalaga.

Mahabang panahóng canyang ing̃at-ing̃at

ni sinoma,i, uala na na cacamatyag,

bilin nang matanda,i, canyang guinaganáp

pag mamahal niya,i, ualang macatulad.

Nang siya,i, mabigyan niyong Nuno niya

batóng encantadong perlas ang capara,

isang arao ng̃ani na icacain na

sa bató,i, huming̃i nang isang comida.

At uinica niyang icao aquing bató

na bigay sa aquin matandang Nuno co,

icao ay mag handa ng̃ putahing husto

na aquing cacani,t, nagugutom aco.

Ualang liuag liuag lumabas na agad

ang isang lamesa,t, casangcapang lahat,

sari saring lutong mang̃a masasarap

nacaliligaya sa matáng mamalas.

Dumulóg na siya at agad cumain

mang̃a catouaa,i, di sucat sabihin,

saca nang matapos ang ipinag turing

icao aquing bató ligpitin ng̃ayon din.

Nasunod na lahat mang̃a cahiling̃an

lamesa at lahat agad nang naparam,

pag papasalamat niya,i, ualang hangan

sa matandang Nunong sa canya,i, nagbigáy.

At di na umuli na huming̃i siya

tiniticman lamang batóng encantada,

ang nasoc sa loob inaala-ala

baca mamalayan nang magulang niya.

Sa capang̃ilagan na baca malining

ang ugaling dati ang guinagaua rin,

sa touing tanghaling oras nang pagcain

ay ualang pag sala,t, siya ay darating.

Yaong canyang amá,i, dinatnan nang damdam

hindi macaalis na mag hanap búhay,

guilio niyang iná loob ay mapanglao

ualang macacain ala alang tunay.

Juan ang uinica niyong canyang iná

icao baga bunsó ay paano baga,

amá mo,i, may saquít ay saan cucuha

nang ating cacanin cundi mag hanap ca.

Sumagót si Juan oó po Iná co

houag pong manimdim ang bahala,i, aco,

hindi mauaualan nang cacanin tayo

huming̃i po lamang sa Poong cay Cristo.

Totoo ng̃a yaon ang uica nang iná

at tayo,i, sa Dios lubós umaasa,

dapua,t, cun hindi mag tatrabajo ca

di ca rin bibigyan cun nacaugmoc ca.

Umuling sumagót sa iná si Juan

di ng̃a po bibigyan cun hindi maalam,

cun ang ating loob manalig na tunay

huming̃i ma,t, di man ay caaauaan.

Cahulugan iná nang ipinagturing

tauo,i, cailangang sa Dios ay hing̃in,

bago mag trabajo,i, dapat manalang̃in

huming̃i nang aua,t, nang maquinabang din.

Houag pong manimdim mahal na iná co

di po mauauala ang aua ni Cristo,

malacás po lamang yaring catauan co

ay mag tatrabajo,t, macaquita aco.

Salamat cun gayon dapat ng̃ang asahan

palibhasa,i, uala cundi icao lamang,

quita mona itong ating calagayan

na ualang di uala at cahambal hambal.

Doon sa tubigan icao,i, pumaroon

cahima,t, bitoo,i, manglimot ca roon,

lacad nang madali,t, houag malalauon

at ang iyong amá,i, lubhang nagugutom.

Naparoon siya at hindi sumouay

tuloy nag dala pa nang sadyang sisidlan

ng̃ siya,i, sumapit sa catubiganan

may ilog na isang canyang tatauirán.

Tumiguil na roo,t, di tumauid siya

doon manglilimot ang nasang talaga,

linibot ang ilog nag mamalas siya

ng̃ mang̃a bitoo ay di macaquita.

Di nalauong oras cagyat sa sisipót

ang mang̃a bitoo na dala nang agos,

natoua,t, ang uica,i, salamat sa Dios

may madadala na sa ináng nag-utos.

Hindi natatanto niya,t, naaalman

ang bitoong yaon ualang mang̃a laman,

na tapon nang tauong mang̃a balat laman

ay siyang sinaguip isina sisidlan.

Yumao na siya,t, lacad ay matulin

ang toua nang loob di sucat sabihin,

sa pag mamadali halos na liparin

ang canilang bahay agad nang marating.

Ano,i, ng̃ dumating maquita nang iná

ang toua nang loob ualang macapara,

salamat ang uica,t, macacacain na

may maiuulam may saquít mong amá.

Sa pag mamadali ni Sofia naman

ang casi,t, esposo,i, quinagugutuman,

hindi natatanto,i, ilinutong minsan

ang mg̃a bitoo,i, balat ualang laman.

Hinang̃o sa palloc niyong maluto na

saca pa naalmang̃ mang̃a balat pala,

ang uica sa anác ay cun baquin baga

mang̃a ualang laman ano,t, nanglimot ca.

Sa dalauang matá luha,i, bumalisbis

nalumbay ang loob at siya,i, tumang̃is,

boong acala co at lulan nang dibdib

may ma-iuulam ang esposong ibig.

¡Ay! baquit ca caya naman nagca gayon

pumulot nang balat na sa tauong tapon,

sa tubiga,i, di ca palá nag tutuloy

bitoong marami doon naroroon.

Hindi na tumutol sa uica nang iná

nag balic na muli na nag madali na,

tumauid nang ilog at hinanap niya

ang quinalalagyan bitoong lahat na.

Natagpuan niya yaong caramihan

nanglimot na siya,t, lagay na sisidlan,

ano,i, nang mapuno,i, umoui na naman

at ang ala ala iná,i, nag-iintay.

Natoua ang loob nang siya,i, dumating

ang uica,i, ito ng̃a bitoong magaling,

linuto pagdaca,t, caniyang inihayin

sa sintang asaua ay ipinacain.

Sa aua nang Dios at Vírgen María

niyong macacain nag tamóng guinhaua,

inulit cay Juan niyong canyang iná

baquit sa primero,i, balat ang dinala.

Ang cay Juang Tamad na ipinag turing

iná po,i, di baga yao,i, bitoo rin

di ninyo sinabi at ipinalining

bitoong may lama,i, siya cong cucunin.

Ang uica sa canya,i, icao pala naman

di naquiquilala bitoong may laman,

lumuti,t, may taquip iyong tatandaan

cun icao ay aquing muling pag utusan.

Cayo po ang tacsil ina,t, hindi aco

di liniliuanag cun mag utos cayo,

di dapat sisihin acong anác ninyo

ualang casalanan at na sasa inyo.

Sa ganitong pulong at pag uusapan

asauang may damdam naquiquinig naman,

nag uica,t, sinabi na may catouiran

esposa cong sinta ang anác tang iyan.

Sagót ni Sofia sa casi,t, esposo

sa anác tang iya,i, nag tataca aco,

di naman marunong at ualang estudio

cun baquit maalam parang abogado.

Tingnan mo esposo,t, aquing sasabihin

nang na sasa pulóng aquing cacaonin,

sulat na cartilla,i, sinaysay sa aquin

tanang significa ay ipinalining.

Di sucat mamangha ang puso mo,t, loob

sa canitang anác maalam at talós,

pag quinacasihan niyong Poong Dios

daig pa ng̃a,t, talo ang nang̃ag estudios.

Salamat sa Dios ang uica nang amá

at di man nag aral may sinimpang ciencia,

cahimanauari ay ituto siya

sa capayapaan na toua,t, ligaya.

Sa usapang yaon nang canyang magulang

hindi umiimic cahit caputoc man,

anopa,t, ang puso,i, tumatangap naman

nang galac na toua ayon sa sinaysay.

Ano,i, nang matapos ang canilang pulong

sa amá,t, sa iná ang uica ay gayon,

mang̃a loob ninyo,i, houag malingatong

at mag hahanap na mag pamula ng̃ayon.

Maguing ilang arao siya ay nalis na

reino nang Portugal ang canyang pinunta,

ang nasa nang loob at ticang talaga

balang hanap buhay papasucan niya.

Nang dumating doo,i, di rin nag hahanap

uala siyang gaua cun hindi humicap,

ang pagcain niya ay sa batóng ing̃at

doon humihing̃i pag dating nang oras.

Sa lugar na ualang sucat macaquita

siya,i, paroroon bato,i, tatangnan na,

saca sasabihing daling mag handa ca

ng̃ comida,t, aco ay nagugutom na.

At pagcacatapos siya,i, macacain

ang uica sa bató,i, madaling ligpitin,

inaala ala ay baca malining

nang capoua tauo na sino ma,t, alin.

Nang maguing sanglingo itong nacaraan

pagca tahan niya sa reinong Portugal,

isang hating gabi,i, na catahimican

batóng encantado,i, quinuha,t, tinangnan.

At sinabi niyang icao aquing bató

na bigay sa aquin matandang Nuno co,

daluang sacong bigas sa ami,i, dalhin mo

para cacainin nang amá,t, iná co.

Gayon ang pang̃ulam ay iyong samahan

sundin mong madali,t, huag cang magculang,

nang oras na yaon agad naganapan

sinunod nang batóng canyang casangcapan.

Ano,i, nang maguising ang amá at iná

daluang sacong bigas naquita pagdaca,

sa guitna nang bahay at may casama pa

na isda at ulam loob ay nag taca.

Ináng si Sofia ay agad namanglao

malaquing totoo dalang gunamgunam,

ang esposong sinta,i, canyang tinauagan

aco ang uinica,i, hindi mapalagay.

Ito,i, saan galing na bigas na ito

taglay cong pangamba,i, malaquing totoo,

baca ito,i, dala nang anác tang bunso

pinagmulan nito ay ala-ala co.

Ang paquiramdam co cataua,i, malambót

hangan di co ito matanto,t, matalós,

asaua cong sinta sa gusto co,i, sunod

nang di alinlang̃an ang puso co,t, loob.

Icao ay umoui,t, pumasoc sa reino

ang mang̃a tindaha,i, pauang libutin mo,

na cun may nangyaring anoman at ano

hindi masasarhan ang bibig nang tauo.

Sa sintang esposa si Fabio,i, sumunod

umoui sa reino at nag libot libot,

siya ma,i, may roon na dala ring tacot

na hindi mauala pang̃ambá nang loob.

Nang ualang maquitang mang̃a capulung̃an

ni balitang hugong tungcol sa nacauan,

cun dito,i, may roong tindahang naualan

hindi malilihim pilit maaalman.

Lumagay ang loob umahon na siya

sa Visadang villa tumung̃o pagdaca,

ano,i, nang dumating bati ni Sofia

ano ang lacad mo ng̃ayo,i, magsabi ca.

Ang sagót ni Fabio esposa cong irog

ang bagay na yao,i, ualin mo sa loob,

lahat nang tindahan ay aquing nalibot

ualang nanaualan houag cang malungcot.

Mang̃a calumbayan ni Sofiang sinta

nang matanto yaong sabi nang asaua,

nasaulang muli para nang dati ca

anác niya lamang siyang ala-ala.

Ng̃ayo,i, sanglingo nang nacaalis dito

di pa bumabalic na guilio na aco,

saan cayang lugar yaon napatung̃o

baquin di hanapin sintang asaua co.

Ang sagót ni Fabio,i, houag cang manimdim

cun hindi narating aquing hahanapin,

di baga,i, nang malis paalam sa atin

mag hahanap búhay cacainin natin.

Totoo ng̃a yaon sangayonan quita

mag hahanap búhay nang paalam siya,

una,i, ang pag guilio saca ang isa pa

maalman ang bigas cun saan quinuha.

Hindi na natuloy si Fabio,i, naghanap

cagyát sa darating ang canilang anác,

nang̃ag comustahan saca siniyasat

cun sinong nagdala daluang sacong bigas.

Aco po ang sagót mahal na iná co

ang siyang nag utos nag padala rito,

at ala-ala co,i, magugutom cayo

pinag hanapan po ang ibinili co.

Anác co,i, cun caya hindi mapalagay

loob co,i, palagui na may gunamgunam,

at hindi mauala pag aalinlang̃an

pinag mulan nito,i, ibig cong maalman.

Diyata,i, cun gayong pinag hanapan mo

malaqui ang toua nang puso,t, loob co,

anong colocacion tanong co sa iyo

ang pinapasucan ay anong trabajo.

Iná po,i, bala na na nacacayanan

na iniuupa nang sino,t, alin man,

pinapasucan co,t, macaquita lamang

maiisustento sa mang̃a magulang.

Sa iyong tinuran oh bunsó cong sinta

tinangap cong toua,i, ualang macapara,

caming nag aruga,i, inaala-ala

cacasihin ca rin nang Dios na Amá.

Aalis na muli,t, ang pag hahanap co

iná,i, matitiguil cun tumahan dito,

pinuntahan niya,i, Portugal ding reino,t,

marami na roon siyang amistado.

Ito,i, sabi lamang sa canyang magulang

na siya ay doo,i, mag hahanap buhay,

bago,i, ualang gaua cung hindi mag pasial

sa mang̃a amistad naquiqui paglibang.

Cun caya marami siyang caquilala

dahil sa ugaling ipinaquiquita,

sinomang mag utos sinusunod niya

houag lamang hindi niya nacacaya.

Cun siya,i, pacanin nang alin ma,t, sino

ay hindi cumai,t, ayao na totoo,

uiuicain nila,i, icao ay paano

panagót na lamang ay busóg pa aco.

Siya ay mayroong naguing caibigan

na casama sama sa gabi at arao,

saan man paroo,i, di naghihiualay

parang magcapatid ang pagsasamahan.

Caibigang ito,i, taga Babilonia

capoua binatang pareho ang dalua,

caya naroroo,i, layás sa canila

ang sabi,t, pahayag tumampo sa amá.

Mana,i, isang arao sila,i, may naranan

na maraming tauo,t, mayroong baysanan,

sila ay pumanhic ibig na matingnan

ang novio at novia na bagong quinasal.

Palibhasa,i, dati at caugalian na

tungcól casam ento ay mayroong boda,

ang nang̃aroroon ay niyaya sila

at pinacacain magcasamang dalua.

Ng̃ala,i, Feliciano niyong caibigan

pagdaca,i, dumulóg na cumain naman,

si Juan ay hindi,t, totoong naayao

siya rao ay busóg ang sagót sa tanan.

At nang macacain ay napaalam na

sila,i, nag pupulong sa paglacad nila,

ani Feliciano aco,i, nag tatacá

caibigang Juan cung baquit gayon ca.

Umaga,t, tanghali maguing sa hapunan

di co naquiquita na cumain icao,

icao baga,i, santong ualang cagutuman

sa iyo ay aco,i, nag cacamamanghan.

Caibigang Sanoy aco,i, hindi santo

naguing ugali na capagca bata co,

pagdating nang oras ang guinagaua co

iinom nang tubig ay busóg na aco.

¡Jesús! ang uinica niyong caibigan

namamaang aco sa iyong tinuran,

¿sino caya baga sa mundong ibabao

sa tubig na lamang tauo,i, mabubuhay?

Ang sagót ni Juan aco ng̃a amigo

sa pag inom lamang nabubuhay aco,

magaling pa icao ani Feliciano

ualang cagastahan at daig mo aco.

Bago,i, hindi gayo,t, ang paraan niya

cusang nahiualay sa canyang casama,

at sa batóng ing̃at niyang encantada

doon humihing̃i nang pagcain niya.

Hahanap nang lugar mabuting tayuan

na uala sinomang sucat macamalay,

at cun matapos na,i, babalic na naman

sa cay Felicianong canyang caibigan.

Ganitong palagui guinagaua niya

hindi natatanto nang canyang casama,

sa laqui nang hili siya ay gumaya

nainom na lamang cung nagugutom na.

Ang quinahinatna,i, siya,i, nagcasaquit

cataua,i, humina,t, naratay sa baníg,

sa canya ay uala sinomang nalapit

na tuming̃in baga at mag malasaquit.

Sa bahay na canya na tinutuluyan

hindi naman siya pinaquiquialman,

maliban cay Juang canyang caibigan

ang napaparoo,t, siya,i, dinadalao.

Ang saquit na yao,i, iquinamatáy na

sa mundo,i, pumanao ang canyang hining̃a,

mapanaghiliin ay di sucat palá

at di cagaling̃an ang naguiguing bung̃a.

At nang mamatáy na ay uala sino man

na tauong nalapit bilang maquialam,

palibhasa,i, uala na camag-anacan

maliban cay Juang canyang caibigan.

Pinasán ni Juan bangcáy ay dinalá

yaong cementerio ay tinung̃o niya,

at pagdating doon ay humucay siya

inabot nang dilím di nalilibing pa.

Nang oras na yaon ay may cadilimán

linapitan siya,t, pinag sungabanan,

sa laqui nang canyang mang̃a catacutan

nag tacbo pagdaca,t, bangcáy ay iniuan.

Naualan nang loob isip ala-ala

sigla nang malaquing catacutang dala,

palibhasa,i, dilím ay hindi maquita

pinto nang libing̃an na lalabsan niya.

Cun caya malaqui dalang catacutan

na sa loob niya,t, laguing gunam gunam,

sumungab sa canyang marami,t, cabanan

ay mang̃a caloloua nang naroong patáy.

Ang boong acala,i, na sa huli niya

cabang nag sisungab hinahabol siya,

sa quinatatacbo,i, halos ang hining̃a

di na magca uli at humihing̃al na.

Nalugmoc sa lupa sa laqui nang pagod

halos ang hining̃a niya,i, nang̃ang̃após,

sapagca lugami sumilid sa loob

¡Jesús co! ang uica ilayo sa tucsos.

Itong uicang Jesús nang canyang masambit

nasaulang loob luminao ang isip,

sampong catacuta,i, napaui,t, naalis

pinto nang libing̃an ay canyang nabatid.

Nag labas na siya at nag patuluyan

tinung̃o ang dating bahay na urung̃an,

nang quinabucasan canyang naisipan

umalis na roon sa reinong Portugal.

At noui nang muli sa Visadang villa

ang amá,t, ang iná,i, dadalauing sadyá,

ano,i, nang dumating sabihin pa baga

ang toua nang loob nang magulang niya.

Ang uica ng̃ iná,i, salamat sa iyo

lubhang malaqui na mang̃a pag-guilio co,

comusta ang búhay ¿oh bunsóng anác co?

at saan nagbuhat pagdating mong ito.

Sagót na tinuran iná co,t, magulang

pinangaling̃an co,i, ang reinong Portugal,

cusang naparito,t, cayo,i, dinadalao

cabuhayan ninyo,i, ibig cong maalman.

Lubós yaring toua ng̃ puso,t, loob co

di mo linilimot caming magulang mo,

cacasihin ca rin ng̃ Poong si Cristo

pamamanahin ca ligaya sa mundo.

Dapua,t, ang iyong minumutyáng amá

mulá nang gumaling ang saquít na dalá,

pumirme na rito,t, di umaalis pa

cataua,i, mahina,t, di para nang una.

Ang sagót ni Juan ano pong gagauin

diyata,i, cun siyang caloob sa atin,

tibayan ang puso,t, tumauag dalang̃in

sa Dios at tayo,i, caaauaan din.

Lumapit sa amá,t, humalíc sa camáy

at saca nag-uicang ito ang tinuran,

calagayan ninyo,i, houag ipamanglao

tiisin ang hirap Dios ang may bigáy.

Cahima,t, mahina ang catauan ninyo

at cayo po amá,i, di macatrabajo,

dumalang̃in lamang tayo po cay Cristo

hindi mauauala ang aua,t, saclolo.

Ang cacanin ninyo sa gabi at arao

amá po ay cayo,i, aquing padadalhán,

caya po naalis nag hahanap buhay

maisustento co sa mang̃a magulang.

Di lubhang nalauon doon sa canila

siya,i, napaalam sa amá,t, sa iná,

aalis na muli,t, ang nasa co,t, tica

ang tutung̃uhin co,i, reino nang España.

Lumuhód sa harap ng̃ canyang magulang

bendición po ninyo aco,i, pabauonan,

ang camáy nang amá,i, iguinauad naman

pinahalíc niya at benendicionan.

At saca sa iná ay siya,i, lumapit

hinaguíp ang camáy at tuloy humalíc,

benendicionan di,t, ang uicang sinambit

ang paroronan mo naua ay masapit.

Naglagos na siya,t, tinung̃o pagdaca

ang talagang nasang reino nang España,

nang dumating doon nagpapasial siya

ang loob nang reino,i, linilibot niya.

Naglilibang siya sa mang̃a tindahan

at umaamistad sa canino pa man,

palibhasa,i, bagong cararating lamang

humahanap siya tutuluyang bahay.

Ang ugaling dati capagcaraca na

cun sa ibang lugar naroroon siya,

dating catamara,i, linilisan muna

maalam sumuyo,t, loob ay maganda.

Cun paquiusapan nang alin ma,t, sino

tungcól sa anoman na cayang trabajo,

loob ay malinis sa capoua tauo

madaling cumita mang̃a amistado.

Di humabang arao pagcatahan niya

sa Españang reino,i, may caquilala na,

doon na tumuloy at naguing casera

sa arao at gabi ay urung̃ang sadyá.

Ang caserang yao,i, may binatang anác

na casama-sama ay ni Juan Tamad,

sa loob nang reino ay pahicap hicap

casayahang madla,i, siyang minamalas.

Cun matapos silang macapag pasial na

ooui sa bahay magcasamang dalua,

caibigang ito,i, tantong nagtatacá

at di mapacain doon sa canilá.

At sa encantadong bató niyang ing̃at

laguing humihing̃i pagdating nang oras,

cagagauang ito,i, lihim at di hayág

ni sinoma,i, uala na nacatatatap.

Pumucao sa loob at naala-ala

baca nagugutom ang magulang niya,

huming̃i sa bató niyang encantada

dalhan nang cacanin ang amá at iná.

Guinanap pagdaca na hindi naliban

ng̃ oras na yaon mang̃a cahing̃ian,

natoua ang loob nang canyang magulang

sila,i, may cacanin sa gabi at arao.

At natatanto na ng̃ magulang niya

ang bigas na yao,i, sa anác na dalá,

hindi lamang batid nila,t, natataya

anác ay mayroong batóng encantada.

Ang magcaibiga,i, muling sabihin co

sa umaga,t, hapon sila ay paseo,

Tamad na si Jua,i, bihasang totoo

na ualang trabajo mulang maguing tauo.

Doon sa canilang mang̃a pagsasama

nalilibot nila loob nang España,

capag may naranang dalagang maganda

ang uica cay Juan ay ibiguin mo na.

Isasagót nama,i, ang bagay na iyan

uala sa loob co,t, di pa gunam-gunam,

ang pagparito co sa Españang bayan

di iyan ang hanap cundi caibigan.

Mana,i, isang arao naparaan sila

sa tapat ng̃ torre ng̃ bunying princesa

na na sa bintana,t, sila,i, naquiquita

ang pinagmamasdan ay silang dalaua.

Nating̃ala naman ni Jua,t, namalas

ng̃inibitan niya,t, sinusuliap suliap,

princesa Leonila ay napahalac-hac

natoua sa anyong nang̃ibit nasuliap.

Ani Juan Tamad ay tingni amigo

nataua sa aqui,t, na-iibig aco,

tumiguil na cusa titingna,t, tutung̃ó

toua nang princesa ay di mamagcano.

Uica nang princesa sa canilang dalua

hayo,t, magpatuloy na cayo,i, malis na

sa catouaan co,i, ang aquing hining̃a

nang̃ang̃após halos di na macataua.

Nalis na ng̃a sila na nag madalian

at noui na naman sa canilang bahay,

magmula na noon bagama,t, napasial

di napaparoon cundi noon lamang.

Di naman nalauo,t, ang bunying princesa

loob ay pumanglao at nagca balisa,

hindi magca uasto loob ala-ala

catauan ay hindi capara nang una.

Misterio nang Dios na sucat pagtac-han

princesa Leonila,i, nag laman ang tiyan,

ang loob at puso ay di mapalagay

sa dagsang sacuna na cahambal hambal.

Puso,i, nalugami at tatang̃is-tang̃is

sa dalauang matá luha,i, nabalisbis,

ang loob ay guló puputoc ang dibdib

sa di maulatang signos na sinapit.

Di icacatulog sa gabi at arao

at pinapanimdim ang cahihinatnan,

baquit caya baga yaring capalaran

palad na quiquitil nang tang̃an cong búhay.

Hindi co malirip ang bagay na ito

cun ano,t, sinapit nang imbing palad co,

ualang masasabi cahiman at anó

cundi ito,i, signos nitong catauan co.

Paano ang aquin ng̃ayong calagayan

puri co,i, uala na anong casaysayan,

ang libác at pula nang tauo,i, cacamtan

di ano pang aquin na capapacanan.

Icao catauan co caya ay paano

ng̃ayo,i, saan caya aco patutung̃o,

mabuhay man baga ang tauo sa mundo

cun uala nang puri parang gamó-gamó.

Ang lalong matinding inaala-ala

di co icacain sa toui toui na,

cun ito,i, maalman ng̃ hari at reina

na amá,t, iná co,i, magcacamit dusa.

Sa mundo,i, uala na,t, para cong pinatáy

ang nagcalauing̃ing pinagcautang̃an,

nasira ang puri,t, parang pinugayan

cun matanto ito,i, capalít ang búhay.

Himalá nang Dios na bigay sa aquin

signos co na yata at planetang linsil,

ualang naaalmang daang maguing dahil

nang sacunang itong aquing nararating.

At sa torreng ito,i, mulá nang matira

aco,i, ualang sucat gá masasabi na,

cundang̃an ng̃a yata signos co,t, planeta

caloob sa aquin nang Dios na Amá.

Cundi noong minsang mamintana aco

taóng nagdaraan ang dalua catauo,

isa,i, tuming̃alá at naquita aco

tumaua,t, ng̃umibit ay natoua aco.

Dili co mataróc matapos isipin

ang nangyaring yao,i, sumasapanimdim,

diua ay yaon ng̃a,i, siyang naguing dahil

pinagmulán nitong sacuna,t, hilahil.

Dios na Poong co,t, Pang̃inoong Amá

calarahin aco,t, iyong ipag-adyá,

sinapit cong ito,i, malaquing pang̃ambá

titiisin co po cun iyong talagá.

¡Oh Vírgen Maríang Ináng masaclolo!

patnubayi aco at ipagtangól mo,

sacuna,t, lingatong niyaring catauan co

matiis co rin po,t, ilayó sa tucsó.

Aco man ay ualang inaala ala

sucat pagbayaran na guinauang sala,

cun ito,i, maalman nang hari cong amá

buhay co,i, peligro,t, cacamtan co,i, dusa.

Maguing limang buan itong nacaraan

ang bunying princesang tiguib hapis lumbay,

di niya maisip damdam nang catauan

cabuntisan niya,i, halata nang tunay.

Yaong si D. Feliz hari niyang amá

at ang reina Inés na casi,t, esposa,

pumanhic sa torre at vinivisita

ang canilang anác princesa Leonila.

Ano,i, nang dumating sa torreng tahanan

ang hari,t, ang reina,i, tantong napamaang,

cun baquin anila,t, ang princesang mahal

di sumasalubong sa aming pagdatal.

Princesa Leonila,i, hindi macaharap

sa amá,t, sa iná matá,i, di isuliáp,

ang tacot at hiya ang dumadagabdab

sa dibdib at puso ay hindi maagnas.

Nang oras ding yao,i, nahalata nila

yaong cabuntisán ng̃ bunying princesa,

naboual sa tindig pareho ang dalua

naualan nang loob isip ala-ala.

Nang mahimasmasang pag saulang isip

ang hari,t, ang reina bumang̃o,t, nagtindig,

ang uica nang amá ¿oh anác cong ibig?

ano,t, gumaua ca nang hindi matouid.

Reinang iná niya nama,i, ang uinica

¿oh anác cong sintang sa puso co,i, mutyá?

baquin baga icao ay nag pacasira

puri,i, sinayang mo,t, uinalang bahala.

Di muna lining̃ón caming namuhunan

nagcandi candili,t, nag pala palayao,

guinugol ang puyat at malaquing pagál

saca ang ganti mo,i, laso,t, camatayan.

Acong nag aruga,t, nag pasupasuso

nagtiis nang hirap sapol pagcatauo,

di mo na dinamdam inala-ala mo

puri,i, ining̃atan tiquis cang naglilo.

Macetas ca nami,t, sa matáng aliuan

camuc-ha ay rosas sadyáng cabang̃uhan,

mang̃a loob namin at dinadampiohan

anomang sacuna,i lunas ca at cordial.

Saca ng̃ayo,i, ito ang ganti mo,t, bayad

tubo,t, paquinabang sa pagál at puyat,

palamara,t, tacsil anác na duling̃ás

anác na souail campón ni satanás.

Ang bunying princesa,i, naluhod pagdaca

na bumabalisbis ang lúha sa matá,

mahal na iná co aco,i, natalaga

cabit yaríng búhay ng̃ayon ay quitlin na.

Iná,i, pag hinaho,t, sandaling paquing̃an

ang ilang catagang sa inyo,i, tuturan,

marapat ng̃ang aco,i, inyong paratang̃an

parusa,i, ilagdá at may casalanan.

Mahal na iná co ay signos co yata

at palad na lihis bucod sa capoua,

ualang nasasabi diua ay himalá

ng̃ Dios na Hari nang Lang̃it at lupa.

Unauain ninyo mahal na iná co

pinagmulan nitong pagcacaganito,

noong isang arao nanunung̃ao aco

taóng may nadaan na dalua catauo.

Nating̃ala aco,t, nagpanamang titig

aco,i, tinauana,t, sa aqui,i, ng̃umibit,

di co napiguilan natouang masaquit

sa naquitang anyong anaqui bolislis.

Magmulá na noon ay nagca balisa

sa aquing cataua,i, may nababago na,

ito ng̃a po iná aquing naguing hanga

ualang uala acong masasabing ibá.

Diua,i, ito,i, signos at planetang linsil

na bigay nang Dios caloob sa aquin,

tinatangap co po,t, aquing titiisin

sampong yaring búhay ay inihahayin.

Naring̃ig na ninyo mahal na iná co

Dios ma,i, sacsihi,i, totoong totoo,

lahat cong casama ay tanong̃in ninyo

cun may masasabi cahiman at sino.

Sa sinabing yaon ng̃ bunying princesa

ang mahal na hari,t, ang mahal na reina,

hindi umiimic linilining nila

ang mang̃a sinaysay nangyari sa canya.

Mang̃a dibdib puso nila,i, alinlang̃an

at dili maisip ang pag papacanan,

tumauag sa Dios na sila ay bigyán

lubos na payapa at caliuanagan.

Ang hari,t, ang reina,i, ng̃ macapag-isip

gayari ang uica,t, canilang sinambít,

sa tahanang ito,i, di cana aalis

layao ay di mo na ng̃ayon masisilip.

At tuloy umalis nang ma uica ito

tumung̃o na sila sa real palacio,

magmulá na noon loob nila,i, guló

hinayang sa anác ay di mamagcano.

Tinasahan nila sa canyang pagcain

sampong ala-ala,i, pinaram pinouing,

nauala sa loob toua at pag-guilio

di na alintana anomang marating.

Ano,i, nang sumapit yaong cabouanan

na capang̃anacan nang princesang mahal,

sa aua nang Dios at Vírgeng maalam

nacaraa,i, ualang sacunang anoman.

Cambal nang mang̃anác capoua lalaqui

maganda ang quias pauang mabubuti,

tumauag ng̃ hilot at ang servidumbre

na casama niya sa arao at gabi.

At siya rin naman ang naquiquialam

buhat nang mang̃anác ang princesang mahal

pagcai,t, lahat nang mang̃a cailang̃an

ang criadang yao,i, siyang nagbibigay.

Pang̃ala,i, Ursula nang canyang criada

na may cabaita,t, hustong umarregla,

princesa Leonila,i, tumanong sa canya

cun anong mabuti na gauing magandá.

Nang̃ung̃usap siya luha,i, naagay-ay

sa dalauang matá ang camuc-ha,i, cristal,

yamang talastas mo yaring calagayan

maguing iná ca nang dapat pagsabihan.

Ano caya bagang marapat cong gauin

ali,t, sino cayang papapag anaquin,

aco,i, ualang sucat na dapat tanong̃in

hatol mo ang siya na aquing susundin.

Sagót ni Ursula sa bunying princesa

cun gayon po,i, aco siyang bahala na,

pinaronan niya cabo de la guardia

at nagsabi siyang ganito ang badyá.

Don Federico,i, caya aco naparito,t,

sa inyo Don Andrés mayroon pong gusto

princesa sa torre inutusan aco

daluang anác niya,i, hauacan dao ninyo.

Sagót nang dalaua dito cay Ursula

sabihin mo,i, oó sa bunying princesa,

yaong mg̃a bata,i, inyong ipasoc na

doon sa simbaha,t, cami susunod na.

Nasoc na ng̃a sila,t, canilang dinatnan

yaong daluang batang aanaquing tunay,

hinauacan nila, at nang masangcapan

nang mahal na padre, ang ulo,i, binusan.

Isa,i, ang pang̃ala,i, Antonio de Risa

icalua,i, ang ng̃ala,i, Feliz de Carcaja,

lumabás na sila,t, nouing para-para

mang̃a bata nama,i, sa torre dinalá.

Loob nang princesang na sa capanglauan

mang̃a anác niya,i, niyong mabinyagan,

naisban nang munti,t, ang uicang tinuran

Ursula ay ano ang mang̃a pang̃alan.

Pang̃inoong mahal princesa Leonila

ang mang̃a pang̃alan anác ninyong dalua,

isa po,i, ang ng̃ala,i, Antonio de Risa

ang isa po nama,i, Feliz de Carcaja.

Ang dalauang bata,i, capoua maquisig

ang pang̃ang̃ataua,i, pareho ang tindig,

ang tabas ng̃ muc-ha ay paris na paris

nag tataglay toua balang macamasid.

Lacás nang paglaqui nang batang dalaua

parang binubunot ang paghaba nila,

maguing limáng taón ang edad na dalá

ang loob nang hari totoong balisá.

Ang uica sa reina esposang sinta co

sandaling paquingan ang sasabihin co,

lulan nang loob co,i, cun aayunan mo

paalsin sa torre mag-iinang tatlo.

At di co na ibig na doo,i, matirá

cundi ang gusto co,i, maualay sa matá,

cun palagui riya,t, aquing naquiquita

ang loob co,i, parang mainit na baga.

¡Oh cun dili caya sintang esposa co

aco,i, mag-uutos at mag papabando,

mahal man at mura tungcól bagong tauo

mang̃ag siparito sa real palacio.

Bagong tauo lamang mahal man at mura

at yapusan nitong apó nating dalua,

mamarapatin co na nalang pagsala

ipacacasal co princesa Leonila.

Sintang esposa co icao ay tumugón

sa aquing sinabi, ano nasang-ayon,

caya ng̃a,t, nangyari at magca gumayon

ualang ibang amá cun hindi ng̃a yaon.

Reina ay sumagót cun siyá mong gustó

masamáng di sundin yao,t, pacaná mo,

cun icao,i, souayin icapopoot mo

at maguiguing sanhi sa puso,t, loob mo.

Pinagcaisahan nilang mag-asaua

ang bagay na ito,t, minagaling nila,

nang quinabucasa,i, nag-utos na siya

at pinabandohan loob nang España.

Ang resa nang bandong ipinagtatauag

tungcól bagong tauo mahal man at hamac,

sa real palacio ay mang̃ag siharap

at may patorneo sa arao nang bucas.

At sa iba,t, ibang caapid na reino

ay ipinag-utos gauin ang bandillo,

gayon din ang resa tungcól bagong tauo

mahal man at hamac ay mag siparito.

Ganaping madali,t, sa arao nang bucas

sa real palacio ay matipong lahat,

na houag ang hindi mang̃ag sisiharap

at may patorneo ang haring marilág.

Nang quinabucasa,i, nang̃ag dating̃an na

sa real palacio ay nagcaipon na,

iba,t, ibang reino,i, pauang naroon na

pagsunód sa hing̃i nang haring monarca.

Nang̃usap ang hari sa haráp nang tanan

unauain ninyo at aquing tuturan,

anác cong princesa,i, may anác na cambal

na daluang lalaquing pinacamamahal.

Mura man at mahal tungcól bagong tauo

at yapusán nitong aquing daluang apó,

ay ualang pagsala,t, ipacacasal co

princesa Leonila na mutyáng anác co.

Daluang apó niya,i, tinauag pagdaca

pinahalobilo sa tanang grandeza,

sa pagcacapisan nang tauong lahat na

ualang niyapusán daluang apó niya.

Nang lumilipas na tauong caramihan

ay siyang pagdating nang magcaibigan,

ni Juan Tamad at saca ni Julian

nag mamalas sila at papasial pasial.

Tinamaang titig niyong mang̃a apó

yumapós cay Jua,t, uica nila,i, ito,

amá po ang sabi saan galing cayo

baquit ng̃ayon lamang cayo naparito.

Amá po,i, lauon nang cami,i, naghihintay

ay baquit ng̃ang̃ayon naparito lamang,

umi-iyac sila,t, luha,i, naagay-ay

at capona yapós na di humiualay.

Ang mahal na hari,t, ibang mang̃a tauo

lubhang nagtatacá sa nangyaring ito,

sa lahat nang mahal iba,t, ibang reino

ualang niyapusan cahiman at sino.

Cundi isang hamac at ualang cuenta

niyapusán nitong mg̃a batang dalua,

anhin na ang hamac at hindi vale na

cun baquin at yao,i, nag ng̃ing̃ibit baga.

Calat ang pulung̃an niyong capisanan

uica,i, loco yata iyang tauong iyan,

ang sabi nang iba ay di naman ganyan

hichura nang locong ualang cabaitan.

Ang haring Don Feliz nag-utos pagdaca

at si Juan Tamad ipinadaquip na,

dinalá sa cárcel at piniit siya

uala siyang malay cun anong causa.

Nang oras ding yaon ang haring marang̃al

nagpagaua agad nang jaulang bacal,

at capagcayari Tamad na si Juan

quinuha sa cárcel doon inilagay.

Sa jaulang bacal maisoot doon

ay maraming tauo na pumaparoon,

dahil sa balitang matunóg na hugong

ang na sa jaula,i, nang̃ibit nasang̃oy.

Una,i, sa balita,t, saca ang isa pa

ibig mapanood tinauag na amá,

balang macaquita uica,i, iyan palá

ang ipacacasal cay Doña Leonila.

Yaon namang daluang anác niyang cambal

palaguing paroon sa jaulang bacal,

ang uica nang dalua na isinisigao

amá po ay baquin cayo,i, naririyan.

Tauong nang̃aroo,i, lubhang nagtatacá

nagtatalong lubós bait isip nila,

ang hichurang iyan ang uica nang iba

ma-iibig baga ni Doña Leonila.

Anang iba namang nag sasalitaan

hindi masasabi nang sino,t, alin man,

di naquiquilala sa estado,t, lagay

ang tauong mayroong ing̃at na panglumay.

At may nag sasabing diua ay himalá

nang Dios na Hari nang Lang̃it at lupa,

ayuán cun gayon dapat maniuala

cun pacaná noon ay mangyayari ng̃a.

Yaon namang canyang caibigang carnal

na casama niyang pang̃ala,i, si Julian,

si Jua,i, nang dacpin sa tacot na taglay

lumigpit pagdaca,t, umalis tumanan.

Hindi na lining̃on caibigan niya

tumacbó nang agád punta sa canila,

di pa natatanto cung anong causa

iniuan at sucat di inalintana.

Muli cong sabihin yaong magcapatid

anác ng̃ princesa na may lumbay hapis,

sa jaulang bacal dudulog lalapit

at quinacapulong ganito ang sambit.

Ano ang dahila,t, nacuculong cayo

anong casalanan sabihin po ninyo,

caming anác ninyo ng̃ayo,i, naririto

na mag dedefensa sa anomang trato.

Sa bagay na yao,i, ang haring marang̃al

ang loob at puso,i, hindi mapalagay,

sa tanang grandeza,i, ang uicang tinuran

hindi maaari cundi ang icasal.

Lalo at mahigpit ang sa bandong resa

pilit gaganapin na ualang pag sala,

Tamad na si Juan ay ipinadala

sa real palacio pati nang princesa.

Nang siya,i, maharáp sa haring marang̃al

si Jua,i, tinanóng cung anong pang̃alan,

gayon din ang bayang iyong tinubuan

sampong magulang mo sa aquin ay turan.

¡Oh sacramagestad at pang̃inoon co

sasagót po aco,t, tinatanong ninyo,

Juan ang ng̃alan co at hamac na tauo

sa Visadang villa tumubo po aco.

Ang lugar na yao,i, sacop nang Portugal

ang amá,t, iná co,i, doon tumatahan,

Fabio ang amá co isang hamac lamang

iná co,i, Sofia na quinamulatan.

Sa mahal na hari na matanto ito

ipinatauag na Señor Arzobispo,

ng̃ oras ding yaon doon sa cabildo

si Jua,t, princesa ay denesposado.

At saca ang hari agad nagpatauag

limangpuong soldado sa cabildong hayág,

ng̃ayon di,i, magbigla na cayo,i, lumacad

ipagsama ninyo apat na mag-anac.

Sa Monte Cantabros ay dalhin ninyo

doon sila iua,t, magbalic na cayo,

mag biglang lumacad sundin ang hatol co

nang sila,i, di co na naquiquita rito.

Nang matanto yaon ng̃ bunying princesa

na silang mag-anac itatapon palá,

naualan nang isip sampong ala-ala

sa quinalalagya,i, nalugami siya.

Calahating oras na pinag ulapan

nauala ang canyang mang̃a caisipan,

sa aua nang Dios at Vírgeng maalam

pinagsaulan din at naliuanagan.

Taghoy nang princesa ¡oh Vírgen María!

patnubayi aco,t, iyong ipag-adyá,

sa sentenciang bigay ng̃ hari cong amá

tinatangap co po cahit ualang sala.

Sa dalauang matá ang luha,i, nunucal

sa habag na dala nang princesang mahal,

maraual cong palad na quinahinatnan

Dios co po,i, aquin na pagtitiisan.

¡Oh torreng tahanan aalis na aco!

¡oh catreng hihigán paalam sa iyo!

hindi na babalic at uacás na ito

nang capós cong palad sa Españang reino.

Paalam ¡oh balcong aquing panung̃auan!

¡Oh sillang loclocan sa iyo,i, paalam!

ito ay uacás na,t, cayo,i, malilisan

nang saliuang palad sa Españang bayan.

At icao hagdanan paalam sa iyo

acong ualang palad sa Españang reino,

di na tutuntung̃an icao nang paá co

cundi ng̃ayon lamang sa pag panaog co.

Sa iyo Ursula aco ay paalam

ang pagsasama ta ito,i, catapusán,

sa pinagdaanan cong mang̃a cahirapan

ay para cang iná na tinataghuyan.

Ano cayang aquing igantí sa iyo

sucat maguing pála na paquinabang mo,

utang na loob co,i, malaquing totoo

nag malasaquit cang parang magulang co.

¡Oh iná cong sintáng pinagcautang̃an!

nag pasupasuso,t, puhunan ay búhay,

acong anác ninyong aalis papanao

maanong tanauin muc-ha ay isilay.

Mahal na iná co cahima,t, mapait

at aco ay lason sa puso at dibdib,

cayo po ay di man sa aqui,i, lumapit

tanauin man lamang aco sa pag-alis.

Guilio na iná co cayo ay cahiman

uala sa haráp co ay linuluhuran,

bagaman at lason sa puso ay subyáng

bendición po ninyo aco,i, pabauonan.

Paalam sa iyo ¡oh Españang reino!

bayang tinubua,t, dito naguing tauo,

ang arao na ito,i, uacás nang totoo

di na yayapacan nang mg̃a paá co.

Saca nagpatuloy sila,i, lumacad na

apat na mag-anac at soldadong sama,

sa laqui nang galit ng̃ hari at reina

di man tinanauan tiniis binatá.

Habang lumalacad ang princesang mahal

umiiyac siya,t, luha,i, naagay-ay,

ang dalauang anác siya,i, lalapitan

uiuicai,i, iná houag pong mamanglao.

Baquin baga cayo,i, umiiyac iná

narito at ating casama si amá,

cayo po ay houag na mag-ala-ala

ang pagtang̃is ninyo nama,i, itahan na.

Di rin tumitiguil nang quinaiiyác

at di pinapansin ang sabi nang anác,

ang casi,t, esposo na si Juan Tamad

hindi umiimic sucat nagmamalas.

Ano,i, ng̃ sapitin bundóc ng̃ Cantabro

iniuan na roon ng̃ mg̃a soldado,

ang soldadong ito,i, bumalíc sa reino

at doon nagtuloy sa real palacio.

Haring pang̃inoon ay naroroon na

sa Cantabrong bundóc aming iniuan na,

ang sagót ng̃ hari ay mabuti anya

cayo naman ng̃ayon ay magsi-oui na.

Apat na mag-anac siyang sabihin co

nang sila,i, maiuan nang mang̃a soldado,

princesa Leonila mang̃a matá,i, puctó

puputóc ang dibdib ang loob ay guló.

Lumapit si Jua,t, ang uinica niya

esposa cong guilio baquit niniyac ca,

capilas nang dibdib houag manimdim ca

aco ay narito,i, di babayaan ca.

Sinapit tang palad ay di gunamgunam

na magca ganitong pinag-isang tunay,

dilidilihin mo,t, sa dibdib iquintal

capalarang ito,i, Dios ang may bigay.

Samantalahin mo,t, hirap ay tiisin

pagtauag sa Dios sa puso,i, itiim,

cacasihan tayo niya,t, bibihisin

ipagcacaloob ang aua sa atin.

Iyang mang̃a luhang natác sa matá mo

ipinanglolomó niyaring catauan co,

sucat na,t, itahan ¡oh casit, sintá co!

houag cang manimdim ang bahala,i, acó.

Ang uinica naman ng̃ dalauang anác,

tahan na iná po cayo nang pag-iyac,

di pababayaang tayo,i, mapahamac

si amá ang siyang bahala sa lahat.

Mang̃a luha ninyong tumulo sa matá

guilio naming iná lubhang marami na,

alalahanin po caming inyong bung̃a

pagtiisan ninyo hirap na lahat na.

Yaong amá nilang Tamad na si Juan

humanap nang lugar sucat pagpalagyán,

tatlong mag-iiná doon pinatahan

dito muna cayo,t, sandaling iiuan.

At houag aalis cayo bagang tatló

at aco,i, hahanap mabuting puesto,

anang dalauang anác amá po,i, paano

cayo ay aalis saan patutung̃o.

Ng̃ayon cami dito ay inyong iiuan

at di na babalic at pababayaan,

paano ang aming mang̃a calagayan

mabubuhay caya na sa cabunducan.

Nanglaglag ang luha ni Juan sa matá

sa tinurang yaon anác niyang dalua,

cayo ay houag na mag-ala-ala

at di malalauon babalic pagdaca.

Umalis si Jua,t, naparoon lamang

sa hindi na nila siya matatanao,

saca yaong ing̃at canyang casangcapan

batóng encantado,i, quinuha,t, tinangnan.

At uinica niyang icao aquing bató

na bigay sa aquin matandang Nuno co,

ng̃ayon di,i, madaling dito,i, itayó mo

yaong isang bahay sa diquit ay husto.

Sahig at quisame ay salaming lahat

at ébano naman ang cahoy na sangcap,

hagdanan ay puro na lantay na pilac

na macatutoua sa matáng mamalas.

Ang dingding ay pauang esmaltadong tunay

ng̃ mg̃a brillanteng sa ningning ay sacdal,

ang salas ay pilac at perlas na lantay

templo ni Salomón halos pang laluan.

Sa loob nang bahay lagyán nang pamuti

sari-saring mutyá rubí,t, esmiralde,

cortina ay pauang batbat nang brillante

sa matáng titing̃in ay macacauili.

Ang bubong nang bahay ay pilac na lantay

cosina,i, gayon din houag cang magculang,

cun tamaang sinag nang init nang arao

ay macadudulit sa matáng tatanao.

Paliguid nang bahay ay jardineria

macetas na pauang caligaligaya,

ang sinoma,t, aling tauong macaquita

cun may capanglaua,i, magtamong guinhaua.

Saca sa hagdana,i, iyong patayoin

ang dalauang ásong capoua magaling,

aco,t, mang̃a anác at esposang guilio

ay halabin cami dito cun dumating.

Nasunod na paua tanang cahiling̃an

nang oras na yaon na hindi naliban,

si Jua,i, bumalic at quinaon naman

mang̃a anác niya at esposang hirang.

Ano,i, nang maquita nang sintang asaua

at dalauang anác nagtamong guinhaua,

cami po,i, totoong nag-aala-ala

baca di na muling cayo,i, magbalic pa.

Sagót na tinura,i, humahanap aco

tatahanan nating mabuting puesto,

niyaya na niya,t, lacad abá tayo

sa hining̃ing bahay sila napatung̃o.

Sa bahay na yao,i, nang dumating sila

hinalab pagdaca nang ásong dalaua,

mang̃a anác niya,t, saca nang asaua

nang̃aguiclahana,t, loob ay nagtaca.

Si Doña Leonila na esposang hirang

namaang ang loob sa naquitang bahay,

ano,t, ito,i, bundóc gubat calauacan

dito ay may bahay sadyáng cariquitan.

Doon sa hagdanan nang dumatal sila

ang dalauang áso,i, humalobilo na,

yumapós cay Jua,t, nang̃ag sisisalta

na pinag mamasdan anác at asaua.

Liuanag nang ilao ang camuc-ha,i, arao

hagdanan ay pilac na nag niningning̃an,

tatlong mag-iiná,i, nagcacamamanghan

sa naquitang diquit na ualang cabagay.

Nagsipanhic sila ay nang macasaltá

nagtatacáng lubós yaong mag-iiná,

sahig at quisame ay salming lahat na

anong bahay ito,t, sa dilág ay sadyá.

Ang dingding ay pauang esmaltadong lubós

nang mang̃a brillanteng sacdál nang alindóg,

ang salas ay pilac perlas ang calahoc

tinalo,i, dinaig cay Salomóng templos.

Sa loob nang bahay ang nang̃alalagay

nang̃apapamuti mutyáng maquiquináng,

anong bahay ito at napacainam

ualang capareho,i, na sa cabunducan.

Parang naiisban capanglauang dalá

nang bunying princesang si Doña Leonila,

sa naquitang diquít na ualang capara

ang loob at puso,i, nagtamong guinhaua.

Bagaman at cubcob nang pighati,t, lumbay

nang maquita yaong sadyáng cariquitan,

naparam ang lungcót cusang nahalinhan

nang di mamagcanong galác casayahan.

At saca si Juan na canyang esposo

huming̃i sa canyang casangcapang bató,

ng̃ayon din aniya,i, dito,i, ihanda mo

ang isang comidang sa putahi,i, hustó.

Lutong masasaráp ay ilagay agad

sa lamesang guintó,t, lagyán nang alfombras,

sa alfombrang yaon ay ang nababatbat

ay hilo de oro na nag quisáp quisáp.

At pilac na lahat yaong mang̃a silla

gamit na cubiertos guintóng para-para,

mang̃a servilleta ay pulos pa tela

may hilo de orong macaliligaya.

Ang mang̃a matamis sarisaring bagay

sa lamesang perlas doon malalagay,

mang̃a asistente pagcain sa duiang

ay tatlong castila bucod ang utusán.

Saca tatlong damang pulós magaganda

magsisilbi yaon sa aquing asaua,

ang lahat nang ito,i, ganaping dali na

cami,i, nagugutom ibig cumain na.

Nasunod na paua mang̃a cagustuhan

na isang comidang hustong cagayacan,

conforme ang hing̃i guinanap na tanan

batóng encantado niyang casangcapan.

At saca tinauag anác at asaua

halina na cayo,t, tayo,i, hahapon na,

nang matingnan yaon na handang comida

lalo nang tumangap daquilang ligaya.

Namamanghang lubós mang̃a calooban

ang comidang handa ay napacainam,

mang̃a gamit ditong mang̃a casangcapan

ay guintó at pilac na nag quiquinang̃an.

Mang̃a nagsisilbi pulós na castila

mang̃a dama nama,i, magagandang lubha,

nang̃agsi upo na at cumaing paua

apat na mag-anac na ualang bahala.

At nang macacain ay nagsi pasoc na

sa salas ng̃ bahay nagpapasial sila,

ang mg̃a cuarto,i, pinapasoc nila

minamalas yaong cariquitang sadyá.

Si Doña Leonila,i, ang uinica,i, ito

esposo cong sinta sa itatanóng co,

houag maglilihim pagtatapatan mo

ng̃ di alinlang̃an ang puso,t, loob co.

Aco pagca tauo,i, laquí sa guinhaua

palibhasa,i, hari ang mutyá cong amá,

ang ating quinain na handang comida

gayong cagayaca,i, di pa nag quiquita.

Pati itong bahay sa diquit ay sacdál

na ualang susulit cahit sa reino man,

sa aqui,i, sabihin ng̃ayo,t, maalaman

ang may ari nito cun sino,t, alin man.

Ang sagót ni Juan na casi,t, esposo

ang bahay na ito,i, maguiguing canino,

ito,i, ating tunay pinagmulan nito

ay aquing hining̃i sa ing̃at cong bató.

Comida,i, gayon din ang pinangaling̃an

sa bató ring ing̃at perlas ang cabagay,

at ang batóng yao,i, encantadong tunay

anomang hing̃in co,i, agad gaganapan.

Sa mang̃a saysay mo na aquing naring̃ig

damdam co ay aco,i, parang napa Lang̃it,

acala nang tauo,i, ang asauang ibig

ay ualang cuenta,t, nasang̃oy nang̃ibit.

Pag ang Dios palá ang may calooban

ay uala sinomang sucat macaalam,

marami at madlang nag uiuicang tunay

catauan co,i, uala na carurumatnan.

Ng̃ayon ay sa aua nang Poong si Cristo

ay na sa ligaya at payapa aco,

sa nangyaring buhay na pinagdanan co

ang cutyá nang tauo ay di mamagcano.

Salamat sa Dios at sa Ináng Vírgen

di na magluluto tayo nang cacanin,

mabuti at iyo na ipinalining

ang casangcapan mo,i, sinabi sa aquin.

Ani Juan Tamad esposa cong hirang

daluang anác natin ay anong pang̃alan,

ibig cong matanto sa iyo,t, maalman

mang̃a ng̃alan nila sa aquin ay turan.

Pang̃alan nang isa,i, Antonio de Risa

at ang isa nama,i, Feliz de Carcaja,

matanto ni Juan uica cay Leonila

tunay co ng̃ang anác mg̃a batang dalua.

Aquing sasabihin esposang sinta co

significang dala mg̃a apellido,

ang isa,i, sa taua ipinaglihi mo

isa,i, sa halac-hac dahilang totoo.

Naala-ala co at nagunamgunam

nangyari sa atin niyong isang arao,

cami,i, nag daraan na mag caibigan

sa tapat ng̃ torre icao,i, nanunung̃ao.

Nating̃ala quita,t, nagpanamang titig

sa iyo ay aco,i, comindat ng̃omibit,

humalachac icao tumauang malabis

siyang naguing dahil mulang pagbubuntis.

Sa iyong sinabi esposo cong sintá

cung aquing lihimin husto ang prueba,

sintang esposa co houag cang mag duda

talagang totoo aquing ibinadyá.

Calooban ito,t, pacaná nang Dios

na bigay sa iyo planeta mo,t, signos,

houag mamamangha ang puso mo,t, loob

dagdagan ang iyong pagtauag sa Dios.

Ano,i, sa matanto niya,t, maalaman

sa dalauang bata daang pinagmulan,

escrupulong dala sa loob naparam

mang̃a anác niya,i, lalo nang minahal.

Nang quinabucasa,i, niyong maumaga

napasa dung̃auan si Doña Leonila,

at pinagmamasdan ang mang̃a maceta

caparis nang jardin niya sa España.

Malaquing totoong dalang catouaan

alin mang bintana na canyang dung̃auan,

ay jardineria,t, sari-saring bagay

nang̃a mamacetas sadyáng cabang̃uhan.

Ipagparito co sa haring monarca

bunying si D. Feliz amá niyang sinta,

isang arao ng̃ani nanunung̃ao siya

sa real palacio loob ay nagtacá.

Natanauan niya,t, tinamaang titig

na sa cabunduca,i, may nacadudulit,

ang casi,t, esposa na si reina Inés

tinauagan niya,t, ganito ang sulit.

Tingnan mo,t, pagmasdan yaong cabunducan

na may nag niningning at quiquirao quirao,

nang una ay uala na capara niyan

cun tamaang sinag ay di matitigan.

Ang uica ng̃ reina sa haring esposo

diua,i, yaon yata bundóc nang Cantabro,

ay di baga roon ipinatapon mo

sa bundóc na yaon ang anác tang lilo.

Ang sagót ay oó nang haring monarca

ang mabuti caya ay ipavisita,

pinagcaisahan nilang mag-asaua

nang oras ding yao,i, nag-utos pagdaca.

Tamauag na siya nang mang̃a soldados

at pinaparoon sa Cantabrong bundóc,

cami ay mayroon na napapanood

nanag niningning̃an ibig na matalós.

Nagbiglang lumacad ang mg̃a soldado

at tinung̃o nila bundóc nang Cantabro,

ang pinagtatac-ha,i, naquitang totoo

bahay na malaquíng cariquita,i, hustó.

Ang mang̃a soldado,i, noong malayo pa

natanauan sila ni Jua,t, princesa,

doon sa bintana,i, di na nalís sila

at inaantayan ang pagdating nila.

Ano,i, nang dumatal sa canilang bahay

yaong mag-asaua,i, ganito ang saysay,

ano cayang inyong sadyá,t, pinapacay

naparito cayo sa amin ay turan.

Cami,i, inutusan ng̃ haring monarca

dahil sa natanao sila,i, nagtatacá,

may nag niningning̃an at caaya-aya

ibig matalastas nila,t, maquilala.

Cun gayo,i, magtulóy cayóng calahatán

at pumanhic dini,t, magcasalitaan,

ang tanang soldado,i, nanhic nagtuluyan

pauang nagtataca sa diquit nang bahay.

Cayo pala,i, siya na may bahay nito

na napacariquit ang lagay estado,

bahay ninyong ito,i, nanglalong totoo

doon man sa reino,i, ualang capareho.

Tingnan na ng̃a nati,t, bulayin ng̃ isip

at di masasabi ninomang may bait,

pag ang Dios pala,i, siyang nag-iibig

ligaya sa mundo,i, ipinacacamit.

At cun caya gayon tinuran sa inyo

cayo,i, itinapon caya naririto,

yaong si D. Feliz haring amá ninyo

nag-utos sa amin daig ninyo,t, talo.

Ang sa mag-asauang sagót na tinuran

cahiman at cami ay itinampulan,

ualang naaalman caming casalanan

ang ganti nang Dios ay caligayahan.

Cami,i, aalis na,t, babalic na muna

sa haring nag-utos sa reinong España,

á dios ang uica niyong mag-asaua

at sabihin ninyong nagpapacomusta.

Nang sila,i, dumating sa Españang reino

nagpatuloy agad sa real palacio,

ang sa haring tanong sa mang̃a soldado

ano ang nangyari ng̃ayo,i, turan ninyo.

Haring pang̃inoon ang aming naquita

bahay na malaquing cariquita,i, sadyá,

tumatahan doo,i, yaong mag-asaua

ni Jua,t, princesang si Doña Leonila.

Bilin po sa amin nang inyong manugang

saca nang princesang anác ninyong hirang,

icomusta sila sa mang̃a magulang

sila nama,i, hindi nang̃agcacaramdam.

Ang reina,i, nagsabi sa haring monarca

cun pahintulot mo at minamaganda,

mangyaring sulatan mang̃a anác nata

dahil sa soldadong mang̃a sabi,t, badyá.

Gá nasaganyac na ang puso,t, loob co

ayon sa sinaysay nang mang̃a soldado,

cahima,t, mapait at lason sa iyo

padalhan nang sulat anác nati,t, apó.

Ang sagót nang hari ¡oh casi co,t, sintá!

cun siya mong gusto,i, sang-ayunan quita,

siya ay gumaua nang sulat pagdaca

at capagcayari ay ipinadalá.

Ang napapalaman sa padalang sulat

comusta sa inyo guilio naming anác,

ang inyong magulang nana sa bagabag

nagtamong guinhaua dahil sa tinangap.

Ang sabi,t, pahayag nang mang̃a soldado

bahay ninyo riya,i, sa diquit ay husto,

cami,i, paririyan dadalauin cayo

maquiquipag quita na magulang ninyo.

Sa lacad nang bouan ng̃ayo,i, icalima

sa icapito,i, cami ay paririyan na

matangap ang sulat canilang mabasa

parang na pa Lang̃it silang mag-asaua.

At guinanti naman ang sulat na ito

ni Jua,t, ang lama,i, hintay namin cayo,

caming inyong anác guilio nang totoo

touang ualang hangan cun dalauin ninyo.

Mayari ang sulat ibinigay niya

doon sa portador saca nagbilin pa,

ang inyong sabihin sa hari at reina

naghihintay cami,t, totoong guilio na.

Nang quinagabihan quinuha ni Juan

ang ing̃at na bató niyang casangcapan,

at canyang hining̃i na houag maliban

ang tauirang ilog lagyan mo nang tuláy.

Itatayong tuláy cayaria,i, ito

catulad nang bangca at pilac na puro,

brandilla ay guintó,t, lagyan nang damasco

nang génerong tela,t, may hilo de oro.

Sa dalauang dulo,i, lagyan nang garita

at patatayuan mang̃a de la guardia,

pauang coroneles iba,i, mang̃a dama

sila,i, sasalubong sa hari at reina.

At mang̃ag si hatid na tumuloy dito

maquiquipanayam hangang naririto,

houag cang magculang icao aquing bató

sa arao nang bucas pilit paririto.

At pamula dito magpa hangang tuláy

ay lagyan ng̃ calleng sa linis ay sacdal,

mag cabilang tabi capoua tabing̃an

pulós na de tela,t, sadyang cariquitan.

Sa actong paglacad banda nang música

mang̃ag tutugtugang caligaligaya,

putaca,i, gayon din mang̃ag sipag salva

hangan sa pumanhic ang hari at reina.

Icao aquing batóng bigay nang Nuno co

susundin mong paua hing̃i co sa iyo,

guinanap na lahat conforme ang gusto

siya ng̃ang nangyari sa aua ni Cristo.

Nang quinabucasa,i, ang hari at reina

ay lumacad na ng̃a sampong mang̃a sama,

bundóc ng̃ Cantabro ay tinung̃o nila

pagdating sa tuláy sinalubong sila.

Niyong mg̃a dama,t, mg̃a coroneles

nag si cortesia sa haring mariquit,

sa tuláy na yaon ay nang macatauid

paglacad sa calle sayáng di mumuntic.

Tugtog nang música,i, caligaligaya

inam nang putuca,t, nag sisipag salva,

mang̃a coroneles at ang mg̃a dama

sa lacad na yao,i, guiniguitna sila.

Ang mahal na reina at haring marang̃al

nagtacang totoo sa sayá at dang̃al,

aco ay hari na,i, di co nararanan

ang ganitong diquit mang̃a pagdidiuang.

Nang sila,i, sumapit sa bahay nanhic na

lubha pang malaqui pagtatacá nila,

bahay pala rito anác naming sinta

sa sang reino,i, ualang catulad capara.

Hagdanan ay pilac na nag quiquinang̃an

sahig at quisame ay salaming lantay,

ang dingding ay pauang esmaltadong tunay

na naca-aalio sa may dalang lumbay.

Sa loob ng̃ bahay nang̃a papamute

mutyá at carbungco rubí,t, esmiralde,

ang sahig ng̃ salas sampon ng̃ quísame

templo ni Salomón dinaig sa buti.

Ang bubong ng̃ bahay ay pilac na lantay

cun tamaang sinag nang init nang arao,

sinomang tuming̃in ay di matitigan

at macadudulit sa pagquiquisapan.

Calagayan ninyo pala ay guinhaua

paliguid nang bahay ay jardineria,

itong tauo pala,i, uala mang cuenta

ay di masasabi sasapiting hanga.

¡Oh mang̃a guilio co na mang̃a anác co

at sampon sa daluang aquing mga apó,

cayo ay cun caya dito,i, naparito

dahilan sa cayo,i, ipinatapon co.

Mang̃a loob ninyo ay pacalinisin

ang madlang sigalót sa puso ay ualin,

cahit anong samá sa dibdib ay alsin

magaling ang siyang pagsamahan natin.

Ang mahal na reina naman ay nagbadyá

na tumataguistis ang luha sa matá,

¡oh anác cong bunsó princesa Leonila!

patauad ang aquin na nagauang sala.

Icao aquing bunso,i, sa pinagdanan mo

na hirap dálita,i, pauang tiniis co,

cahima,t, masucal ang puso,t, loob mo

pacalinisin na ng̃ayon at magbago.

Princesa Leonila sa reina,i, sumagót

sa dalauang matá ang luha,i, naagos,

mahal na iná co,i, malinis ang loob

ni camunti ualang sanhi man at cubot.

Ang pag-uusapan ay ng̃ matapos na

quinuha ni Juan casangcapan niya,

icao aquing bató sundin mo pagdaca

maghanda ng̃ayon din mabuting comida.

Sari-saring lutong mang̃a masasaráp

pauang de almacen sa putahing sangcap,

sa lamesang guintó ay mahanda agad

gayon ang cubiertos ay guintó ring lahat.

Ang lamesa,i, lagyan ng̃ telang alfombra

may hilo de orong caligaligaya,

gayon din ang tanang mang̃a servilleta

at pulós na pilac yaong mang̃a silla.

Isang lamesa rin ang tanang matamis

sari-saring timpla sa saráp ay labis,

mang̃a servidumbre pulós maquiquisig

tagalog castila ay nagcacasanib.

At anim na dama cailang̃an co pa

bucod sa narito na sila,i, anim na,

icao aquing bató ganaping dali na

at nagugutom na ang hari at reina.

Nasunod na paua mg̃a cahing̃ian

nang oras na yaon comida,i, nalagay

ang hari,t, ang reina,i, niyaya ni Juan

sampon nang casama ay gayon din naman.

Dumulóg na sila,t, cumain pagdaca

ang hari,t, ang reina pati mang̃a sama,

at nang macacain nag pupulong sila

madla,t, sari-saring cabuhayan nila.

Sinasabi nila na napacainam

ang handang comida,t, mang̃a casangcapan

ang mang̃a matamis sari-saring bagay

ng̃ayon lamang cami nacatiquim niyan.

Mang̃a nag sisilbi sa pagcain nila

ay nang̃ag tatacá silang para para,

pulós na castila,t, tagalog ang iba

at saca ang dama ay labing dalaua.

Salitaan nila,i, cayamanang iyan

ang pinangaling̃a,i, sa encantong laláng,

alin caya baga sa mundong ibabao

ang magcacaroon nang ganitong bahay.

Mang̃a cagayaca,i, nanglalong totoo

sa mundong ibabao ualang capareho,

nang̃apapamuti mutyá at carbungco

rubí,t, esmeralde sa ningning ay husto.

Casangcapang gamit ay napacainam

guintó na at pilac sino caya naman,

aling tauo rito sa mundong ibabao

macapag gagayác casangcapang ganyan.

Cundang̃an ang ito,i, may iuing encanto

na pinagcucunan nang lahat nang ito,

ang uica nang hari ay tila ng̃a totoo

sa encantong laláng cayamanang ito.

Saca nang matapos salitaan nila

tinauag nang hari ang mahal na reina,

cun umaayon ca,i, isalin na nata

sa atang manugang ang cetro,t, corona.

Oó ang uinica nang reinang marang̃al

diyata,i, cun iyong gusto,t, caibigán,

lalo nama,t, icao ay may catandaan

di ng̃a,i, isalin na corona cay Juan.

Pinagcaisahan nilang mag-asaua

una,i, uala namang sucat na magmana,

sinabi cay Jua,t, cay Doña Leonila

corona sa inyo,i, isasalin co na.

Itong inyong bahay ilipat sa reino

iabay sa piling nang real palacio,

oó po ang sagót haring magulang co

paua cong susundin pacaná po ninyo.

Nang quinabucasan ay noui na sila

sa pinangaling̃ang reino nang España,

mang̃a coroneles at ang mang̃a dama

nang̃ag si hatid ding capara nang una.

Sa lacad na yao,i, casama ri,t, hatid

si Jua,t, princesang mag-asauang ibig

sa tuláy na pilac ano,i, nang sumapit

nang̃ag paalaman toua,i, di mumuntic.

Mag asaua naman ni Doña Leonila

sampong coroneles at ang mg̃a dama,

nangag si pagbalic sa bahay noui na

nang mahating gabi,i, bató ay quinuha.

At hining̃i niya na houag maliban

mang̃a coroneles mang̃a damang tanan,

tuláy ay gayon din alising paminsan

ganaping madali,t, aquing cahiling̃an.

Saca itong bahay sampong jardin dito

malipat ng̃ayon din sa Españang reino,

itayó sa piling nang real palacio

maguisnan ng̃ hari at reinang iná co.

Cahiling̃ang lahat naganáp pagdaca

nang ing̃at na bató niyang encantada,

maguising ang hari niyong maumaga

ng̃ siya,i, dumung̃ao ay naquita niya.

Ang uica ng̃ hari naniniuala aco

ang aquing manugang ay may sa encanto,

sino,t, alin baga sa balat nang mundo

sa ganyang calaqui madadala dito.

Isa pa,i, sa gabi at hindi sa arao

ang pagca pagbuhat nang bahay na iyan,

caya pala iyan ay napacayaman

ay may sa encanto na na iing̃atan.

Sa real palacio,i, ipinatauag na

si Jua,t, princesang si Doña Leonila,

nang dumating doon uica sa canila

mabuti at cayo ay naririto na.

Ng̃ayon ay aco ay mag papabando

na mang̃ag si pag-gayac ang tauo sa reino,

mg̃a bahay bahay lagyan nang damasco

calle ay tabing̃a,t, mang̃ag linis cayo.

Muralla,i, gayon din na ipinagayac

sampong artificiong caguila-guilalas,

at sa coronación sa arao nang bucas

ang lahat nang ito,i, sususuhang lahat.

Corona sa ulo ay ng̃ maputong na

cay Don Juang Tamad na manugang niya,

nagsayáng totoo reino nang España

ang lahat ng̃ tauo ay nang̃ag viviva.

Cañón sa muralla,i, sinusuhang lahat

sampong artificiong caguila-guilalas,

sa lahat ng̃ calle sa loob ng̃ ciudad

hicap ang músicos sayáng ualang lipas.

At nang̃ag viviva ang maraming tauo

sayang ualang humpay sa loob ng̃ reino,

buhayin ng̃ Dios na mahabang tiempo

si Don Juang Tamad hari naming bago.

Sabihin ang husay nang gomobierno na

sa boong España haring bago nila,

grandes consejeros casamang lahat na

ualang pagcaronan ang toua sa canya.

At gayon din naman sa sino,t, alin man

pareho sa canya mahirap mayaman,

castigo ay lagdá sa may casalanan

ley nang matouid hindi nasisinsay.

Nang maguing hari na ay nagsabi siya

sa casi,t, esposang reina Leonila,

ang amá,t, iná co,i, inaala-ala

ating ipacaon dito na matira.

Oó anang reina di lalong mabuti

ipacaon mo ng̃a magulang mong casi,

cun dirito sila sa arao at gabi,i,

mayroong titing̃i,t, mag cacalauing̃i.

Ipinacaon na yaong mag-asaua

ni Fabio,t, Sofia amá,t, iná niya,

ano,i, nang dumating toua,i, sabihin pa

sa real palacio,i, capisan na nila.

Yaong si Ursula ay guinanti naman

ni Doña Leonila na reinang marang̃al,

sa iyong servicio,i, ang pala cong bigay

isa ca sa dama sa palacio real.

Ito ang nasapit siyang naguing hanga

ni Juang Tamad na isang hamac na,

sa lagac na gracia ng̃ Dios na Amá

sinapit ng̃ palad hari sa España.

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ***

Updated editions will replace the previous one—the old editions will be renamed.

Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright law means that no one owns a United States copyright in these works, so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United States without permission and without paying copyright royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to copying and distributing Project Gutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™ concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you charge for an eBook, except by following the terms of the trademark license, including paying royalties for use of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for copies of this eBook, complying with the trademark license is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, performances and research. Project Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark license, especially commercial redistribution.

START: FULL LICENSE

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE

PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free distribution of electronic works, by using or distributing this work (or any other work associated in any way with the phrase “Project Gutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full Project Gutenberg™ License available with this file or online at www.gutenberg.org/license.

Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg™ electronic works

1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg™ electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to and accept all the terms of this license and intellectual property (trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy all copies of Project Gutenberg™ electronic works in your possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project Gutenberg™ electronic work and you do not agree to be bound by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be used on or associated in any way with an electronic work by people who agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few things that you can do with most Project Gutenberg™ electronic works even without complying with the full terms of this agreement. See paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project Gutenberg™ electronic works if you follow the terms of this agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg™ electronic works. See paragraph 1.E below.

1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the Foundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project Gutenberg™ electronic works. Nearly all the individual works in the collection are in the public domain in the United States. If an individual work is unprotected by copyright law in the United States and you are located in the United States, we do not claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, displaying or creating derivative works based on the work as long as all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope that you will support the Project Gutenberg™ mission of promoting free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg™ works in compliance with the terms of this agreement for keeping the Project Gutenberg™ name associated with the work. You can easily comply with the terms of this agreement by keeping this work in the same format with its attached full Project Gutenberg™ License when you share it without charge with others.

1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in a constant state of change. If you are outside the United States, check the laws of your country in addition to the terms of this agreement before downloading, copying, displaying, performing, distributing or creating derivative works based on this work or any other Project Gutenberg™ work. The Foundation makes no representations concerning the copyright status of any work in any country other than the United States.

1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate access to, the full Project Gutenberg™ License must appear prominently whenever any copy of a Project Gutenberg™ work (any work on which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the phrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you will have to check the laws of the country where you are located before using this eBook.

1.E.2. If an individual Project Gutenberg™ electronic work is derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not contain a notice indicating that it is posted with permission of the copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in the United States without paying any fees or charges. If you are redistributing or providing access to a work with the phrase “Project Gutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg™ trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.3. If an individual Project Gutenberg™ electronic work is posted with the permission of the copyright holder, your use and distribution must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked to the Project Gutenberg™ License for all works posted with the permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg™ License terms from this work, or any files containing a part of this work or any other work associated with Project Gutenberg™.

1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this electronic work, or any part of this electronic work, without prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with active links or immediate access to the full terms of the Project Gutenberg™ License.

1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any word processing or hypertext form. However, if you provide access to or distribute copies of a Project Gutenberg™ work in a format other than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official version posted on the official Project Gutenberg™ website (www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain Vanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg™ License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, performing, copying or distributing any Project Gutenberg™ works unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing access to or distributing Project Gutenberg™ electronic works provided that:

• You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from the use of Project Gutenberg™ works calculated using the method you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed to the owner of the Project Gutenberg™ trademark, but he has agreed to donate royalties under this paragraph to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid within 60 days following each date on which you prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty payments should be clearly marked as such and sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation.”

• You provide a full refund of any money paid by a user who notifies you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™ License. You must require such a user to return or destroy all copies of the works possessed in a physical medium and discontinue all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™ works.

• You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the electronic work is discovered and reported to you within 90 days of receipt of the work.

• You comply with all other terms of this agreement for free distribution of Project Gutenberg™ works.

1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg™ electronic work or group of works on different terms than are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of the Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread works not protected by U.S. copyright law in creating the Project Gutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™ electronic works, and the medium on which they may be stored, may contain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by your equipment.

1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right of Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project Gutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project Gutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all liability to you for damages, costs and expenses, including legal fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH DAMAGE.

1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a written explanation to the person you received the work from. If you received the work on a physical medium, you must return the medium with your written explanation. The person or entity that provided you with the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a refund. If you received the work electronically, the person or entity providing it to you may choose to give you a second opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy is also defective, you may demand a refund in writing without further opportunities to fix the problem.

1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth in paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone providing copies of Project Gutenberg™ electronic works in accordance with this agreement, and any volunteers associated with the production, promotion and distribution of Project Gutenberg™ electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, that arise directly or indirectly from any of the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg™ work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any Project Gutenberg™ work, and (c) any Defect you cause.

Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg™

Project Gutenberg™ is synonymous with the free distribution of electronic works in formats readable by the widest variety of computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg™’s goals and ensuring that the Project Gutenberg™ collection will remain freely available for generations to come. In 2001, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure and permanent future for Project Gutenberg™ and future generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.

Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit 501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal Revenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by U.S. federal laws and your state’s laws.

The Foundation’s business office is located at 809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to date contact information can be found at the Foundation’s website and official page at www.gutenberg.org/contact

Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation

Project Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread public support and donations to carry out its mission of increasing the number of public domain and licensed works that can be freely distributed in machine-readable form accessible by the widest array of equipment including outdated equipment. Many small donations ($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating charities and charitable donations in all 50 states of the United States. Compliance requirements are not uniform and it takes a considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up with these requirements. We do not solicit donations in locations where we have not received written confirmation of compliance. To SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state visit www.gutenberg.org/donate.

While we cannot and do not solicit contributions from states where we have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition against accepting unsolicited donations from donors in such states who approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make any statements concerning tax treatment of donations received from outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg web pages for current donation methods and addresses. Donations are accepted in a number of other ways including checks, online payments and credit card donations. To donate, please visit: www.gutenberg.org/donate

Section 5. General Information About Project Gutenberg™ electronic works

Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg™ concept of a library of electronic works that could be freely shared with anyone. For forty years, he produced and distributed Project Gutenberg™ eBooks with only a loose network of volunteer support.

Project Gutenberg™ eBooks are often created from several printed editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper edition.

Most people start at our website which has the main PG search facility: www.gutenberg.org.

This website includes information about Project Gutenberg™, including how to make donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.

Table of Contents

Juan Tamad

NA ANAC NI

FABIO AT NI SOFIA.

SA CAHARIAN NANG PORTUGAL,

NA HINANG̃O SA NOVELA.

MAYNILA, 1920.

J. MARTINEZ

BÚHAY NA PINAGDAANAN NI

Juan Tamad

NA ANAC NI

FABIO AT NI SOFIA

SA CAHARIAN NANG PORTUGAL, NA HINANG̃O SA NOVELA.

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE