The Project Gutenberg eBook of Horace: Odes and Epodes

This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you will have to check the laws of the country where you are located before using this eBook.

Title: Horace: Odes and Epodes

Author: Horace

Editor: Gordon Jennings Laing

Paul Shorey

Release date: January 1, 2006 [eBook #9646]

Most recently updated: January 2, 2021

Language: Latin

Other information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/9646

Credits: Produced by Stan Goodman, Thomas Berger and the Online Distributed Proofreading Team

*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK HORACE: ODES AND EPODES ***

Produced by Stan Goodman, Thomas Berger and the Online

Distributed Proofreading Team.

HORACE

ODES AND EPODES

Edited by

Paul Shorey,

Professor in The University Of Chicago

Revised by

Paul Shorey and Gordon J. Laing

Professors in The University Of Chicago

Q. HORATII FLACCI

CARMINUM

LIBER PRIMUS.

I.

Maecenas atavis edite regibus,

O et praesidium et dulce decus meum,

Sunt quos curriculo pulverem Olympicum

Collegisse iuvat metaque fervidis

Evitata rotis palmaque nobilis 5

Terrarum dominos evehit ad deos;

Hunc, si mobilium turba Quiritium

Certat tergeminis tollere honoribus;

Illum, si proprio condidit horreo,

Quidquid de Libycis verritur areis. 10

Gaudentem patrios findere sarculo

Agros Attalicis condicionibus

Numquam dimoveas, ut trabe Cypria

Myrtoum pavidus nauta secet mare.

Luctantem Icariis fluctibus Africum 15

Mercator metuens otium et oppidi

Laudat rura sui; mox reficit ratis

Quassas, indocilis pauperiem pati.

Est qui nec veteris pocula Massici

Nec partem solido demere de die 20

Spernit, nunc viridi membra sub arbuto

Stratus nunc ad aquae lene caput sacrae.

Multos castra iuvant et lituo tubae

Permixtus sonitus bellaque matribus

Detestata. Manet sub Iove frigido 25

Venator tenerae coniugis immemor,

Seu visast catulis cerva fidelibus,

Seu rupit teretes Marsus aper plagas.

Me doctarum hederae praemia frontium

Dis miscent superis, me gelidum nemus 30

Nympharumque leves cum Satyris chori

Secernunt populo, si neque tibias

Euterpe cohibet nec Polyhymnia

Lesboum refugit tendere barbiton.

Quod si me lyricis vatibus inseris, 35

Sublimi feriam sidera vertice.

II.

Iam satis terris nivis atque dirae

Grandinis misit pater et rubente

Dextera sacras iaculatus arcis

Terruit urbem,

Terruit gentis, grave ne rediret 5

Saeculum Pyrrhae nova monstra questae,

Omne cum Proteus pecus egit altos

Visere montis,

Piscium et summa genus haesit ulmo,

Nota quae sedes fuerat columbis, 10

Et superiecto pavidae natarunt

Aequore dammae.

Vidimus flavum Tiberim retortis

Litore Etrusco violenter undis

Ire deiectum monumenta regis 15

Templaque Vestae,

Iliae dum se nimium querenti

Iactat ultorem, vagus et sinistra

Labitur ripa Iove non probante uxorius

amnis. 20

Audiet civis acuisse ferrum,

Quo graves Persae melius perirent,

Audiet pugnas vitio parentum

Rara iuventus.

Quem vocet divum populus ruentis 25

Imperi rebus? Prece qua fatigent

Virgines sanctae minus audientem

Carmina Vestam?

Cui dabit partis scelus expiandi

Iuppiter? Tandem venias precamur, 30

Nube candentis umeros amictus,

Augur Apollo;

Sive tu mavis, Erycina ridens,

Quam Iocus circum volat et Cupido;

Sive neglectum genus et nepotes 35

Respicis, auctor,

Heu nimis longo satiate ludo,

Quem iuvat clamor galeaeque leves

Acer et Mauri peditis cruentum

Voltus in hostem; 40

Sive mutata iuvenem figura

Ales in terris imitaris almae

Filius Maiae, patiens vocari

Caesaris ultor,

Serus in caelum redeas, diuque 45

Laetus intersis populo Quirini,

Neve te nostris vitiis iniquum

Ocior aura

Tollat; hic magnos potius triumphos,

Hic ames dici pater atque princeps, 50

Neu sinas Medos equitare inultos

Te duce, Caesar.

III.

Sic te diva potens Cypri,

Sic fratres Helenae, lucida sidera,

Ventorumque regat pater

Obstrictis aliis praeter Iapyga,

Navis, quae tibi creditum 5

Debes Vergilium finibus Atticis,

Reddas incolumem precor

Et serves animae dimidium meae.

Illi robur et aes triplex

Circa pectus erat, qui fragilem truci 10

Commisit pelago ratem

Primus, nec timuit praecipitem Africum

Decertantem Aquilonibus

Nec tristis Hyadas nec rabiem Noti,

Quo non arbiter Hadriae 15

Maior, tollere seu ponere volt freta.

Quem mortis timuit gradum,

Qui siccis oculis monstra natantia,

Qui vidit mare turbidum et

Infamis scopulos, Acroceraunia? 20

Nequiquam deus abscidit

Prudens Oceano dissociabili

Terras, si tamen impiae

Non tangenda rates transiliunt vada.

Audax omnia perpeti 25

Gens humana ruit per vetitum nefas.

Audax Iapeti genus

Ignem fraude mala gentibus intulit.

Post ignem aetheria domo

Subductum macies et nova febrium 30

Terris incubuit cohors,

Semotique prius tarda necessitas

Leti corripuit gradum.

Expertus vacuum Daedalus aera

Pennis non homini datis; 35

Perrupit Acheronta Herculeus labor.

Nil mortalibus arduist;

Caelum ipsum petimus stultitia, neque

Per nostrum patimur scelus

Iracunda Iovem ponere fulmina. 40

IV.

Solvitur acris hiems grata vice veris et Favoni,

Trahuntque siccas machinae carinas,

Ac neque iam stabulis gaudet pecus aut arator igni,

Nec prata canis albicant pruinis.

Iam Cytherea choros ducit Venus imminente luna, 5

Iunctaeque Nymphis Gratiae decentes

Alterno terram quatiunt pede, dum gravis Cyclopum

Volcanus ardens urit officinas.

Nunc decet aut viridi nitidum caput impedire myrto

Aut flore terrae quem ferunt solutae; 10

Nunc et in umbrosis Fauno decet immolare lucis,

Seu poscat agna sive malit haedo.

Pallida mors aequo pulsat pede pauperum tabernas

Regumque turris. O beate Sesti,

Vitae summa brevis spem nos vetat incohare longam. 15

Iam te premet nox, fabulaeque Manes,

Et domus exilis Plutonia; quo simul mearis,

Nec regna vini sortiere talis

Nec tenerum Lycidan mirabere, quo calet iuventus

Nunc omnis et mox virgines tepebunt. 20

V.

Quis multa gracilis te puer in rosa

Perfusus liquidis urget odoribus

Grato, Pyrrha, sub antro?

Cui flavam religas comam,

Simplex munditiis? Heu quotiens fidem 5

Mutatosque deos flebit et aspera

Nigris aequora ventis

Emirabitur insolens,

Qui nunc te fruitur credulus aurea,

Qui semper vacuam, semper amabilem 10

Sperat, nescius aurae

Fallacis. Miseri, quibus

Intentata nites. Me tabula sacer

Votiva paries indicat uvida

Suspendisse potenti 15

Vestimenta maris deo.

VI.

Scriberis Vario fortis et hostium

Victor Maeonii carminis alite,

Quam rem cumque ferox navibus aut equis

Miles te duce gesserit.

Nos, Agrippa, neque haec dicere nec gravem 5

Pelidae stomachum cedere nescii

Nec cursus duplicis per mare Ulixei

Nec saevam Pelopis domum

Conamur, tenues grandia, dum pudor

Imbellisque lyrae Musa potens vetat 10

Laudes egregii Caesaris et tuas

Culpa deterere ingeni.

Quis Martem tunica tectum adamantina

Digne scripserit, aut pulvere Troico

Nigrum Merionen, aut ope Palladis 15

Tydiden superis parem?

Nos convivia, nos proelia virginum

Sectis in iuvenes unguibus acrium

Cantamus vacui, sive quid urimur,

Non praeter solitum leves. 20

VII.

Laudabunt alii claram Rhodon aut Mytilenen

Aut Epheson bimarisve Corinthi

Moenia vel Baccho Thebas vel Apolline Delphos

Insignis aut Thessala Tempe.

Sunt quibus unum opus est intactae Palladis urbem 5

Carmine perpetuo celebrare et

Undique decerptam fronti praeponere olivam.

Plurimus in Iunonis honorem

Aptum dicet equis Argos ditisque Mycenas.

Me nec tam patiens Lacedaemon 10

Nec tam Larisae percussit campus opimae,

Quam domus Albuneae resonantis

Et praeceps Anio ac Tiburni lucus et uda

Mobilibus pomaria rivis.

Albus ut obscuro deterget nubila caelo 15

Saepe Notus neque parturit imbris

Perpetuo, sic tu sapiens finire memento

Tristitiam vitaeque labores

Molli, Plance, mero, seu te fulgentia signis

Castra tenent seu densa tenebit 20

Tiburis umbra tui. Teucer Salamina patremque

Cum fugeret, tamen uda Lyaeo

Tempora populea fertur vinxisse corona,

Sic tristis adfatus amicos:

'Quo nos cumque feret melior fortuna parente, 25

Ibimus, o socii comitesque!

Nil desperandum Teucro duce et auspice Teucro:

Certus enim promisit Apollo,

Ambiguam tellure nova Salamina futuram.

O fortes peioraque passi 30

Mecum saepe viri, nunc vino pellite curas;

Cras ingens iterabimus aequor.'

VIII.

Lydia, dic, per omnis

Te deos oro, Sybarin cur properes amando

Perdere; cur apricum

Oderit campum, patiens pulveris atque solis?

Cur neque militaris 5

Inter aequalis equitat, Gallica nec lupatis

Temperat ora frenis?

Cur timet flavum Tiberim tangere? Cur olivum

Sanguine viperino

Cautius vitat, neque iam livida gestat armis 10

Bracchia, saepe disco,

Saepe trans finem iaculo nobilis expedito?

Quid latet, ut marinae

Filium dicunt Thetidis sub lacrimosa Troiae

Funera, ne virilis 15

Cultus in caedem et Lycias proriperet catervas?

IX.

Vides ut alta stet nive candidum

Soracte, nec iam sustineant onus

Silvae laborantes, geluque

Flumina constiterint acuto.

Dissolve frigus ligna super foco 5

Large reponens atque benignius

Deprome quadrimum Sabina,

O Thaliarche, merum diota.

Permitte divis cetera; qui simul

Stravere ventos aequore fervido 10

Deproeliantis, nec cupressi

Nec veteres agitantur orni.

Quid sit futurum cras, fuge quaerere et

Quem fors dierum cumque dabit lucro

Adpone, nec dulcis amores 15

Sperne puer neque tu choreas,

Donec virenti canities abest

Morosa. Nunc et campus et areae

Lenesque sub noctem susurri

Composita repetantur hora; 20

Nunc et latentis proditor intimo

Gratus puellae risus ab angulo

Pignusque dereptum lacertis

Aut digito male pertinaci.

X.

Mercuri, facunde nepos Atlantis,

Qui feros cultus hominum recentum

Voce formasti catus et decorae

More palaestrae,

Te canam, magni Iovis et deorum 5

Nuntium curvaeque lyrae parentem,

Callidum quidquid placuit iocoso

Condere furto.

Te, boves olim nisi reddidisses

Per dolum amotas, puerum minaci 10

Voce dum terret, viduus pharetra

Risit Apollo.

Quin et Atridas duce te superbos

Ilio dives Priamus relicto

Thessalosque ignis et iniqua Troiae 15

Castra fefellit.

Tu pias laetis animas reponis

Sedibus virgaque levem coerces

Aurea turbam, superis deorum

Gratus et imis. 20

XI.

Tu ne quaesieris, scire nefas, quem mihi, quem tibi

Finem di dederint, Leuconoe, nec Babylonios

Temptaris numeros. Ut melius quidquid erit pati,

Seu pluris hiemes seu tribuit Iuppiter ultimam,

Quae nunc oppositis debilitat pumicibus mare 5

Tyrrhenum: sapias, vina liques, et spatio brevi

Spem longam reseces. Dum loquimur, fugerit invida

Aetas: carpe diem, quam minimum credula postero.

XII.

Quem virum aut heroa lyra vel acri

Tibia sumis celebrare, Clio?

Quem deum? Cuius recinet iocosa

Nomen imago

Aut in umbrosis Heliconis oris, 5

Aut super Pindo gelidove in Haemo?

Unde vocalem temere insecutae

Orphea silvae,

Arte materna rapidos morantem

Fluminum lapsus celeresque ventos, 10

Blandum et auritas fidibus canoris

Ducere quercus.

Quid prius dicam solitis parentis

Laudibus, qui res hominum ac deorum,

Qui mare ac terras variisque mundum 15

Temperat horis?

Unde nil maius generatur ipso,

Nec viget quicquam simile aut secundum:

Proximos illi tamen occupavit

Pallas honores, 20

Proeliis audax; neque te silebo,

Liber, et saevis inimica virgo

Beluis, nec te, metuende certa

Phoebe sagitta.

Dicam et Alciden puerosque Ledae, 25

Hunc equis, illum superare pugnis

Nobilem; quorum simul alba nautis

Stella refulsit,

Defluit saxis agitatus humor,

Concidunt venti fugiuntque nubes, 30

Et minax, quod sic voluere, ponto

Unda recumbit.

Romulum post hos prius an quietum

Pompili regnum memorem an superbos

Tarquini fascis dubito, an Catonis 35

Nobile letum.

Regulum et Scauros animaeque magnae

Prodigum Paullum superante Poeno

Gratus insigni referam camena

Fabriciumque. 40

Hunc, et incomptis Curium capillis

Utilem bello tulit, et Camillum

Saeva paupertas et avitus apto

Cum lare fundus.

Crescit occulto velut arbor aevo 45

Fama Marcelli; micat inter omnis

Iulium sidus velut inter ignis

Luna minores.

Gentis humanae pater atque custos,

Orte Saturno, tibi cura magni 50

Caesaris fatis data: tu secundo

Caesare regnes.

Ille seu Parthos Latio imminentis

Egerit iusto domitos triumpho,

Sive subiectos Orientis orae 55

Seras et Indos,

Te minor latum reget aequus orbem;

Tu gravi curru quaties Olympum,

Tu parum castis inimica mittes

Fulmina lucis. 60

XIII.

Cum tu, Lydia, Telephi

Cervicem roseam, cerea Telephi

Laudas bracchia, vae meum

Fervens difficili bile tumet iecur.

Tum nec mens mihi nec color 5

Certa sede manet, umor et in genas

Furtim labitur, arguens

Quam lentis penitus macerer ignibus.

Uror, seu tibi candidos

Turparunt umeros immodicae mero 10

Rixae, sive puer furens

Impressit memorem dente labris notam.

Non, si me satis audias,

Speres perpetuum dulcia barbare

Laedentem oscula, quae Venus 15

Quinta parte sui nectaris imbuit.

Felices ter et amplius,

Quos inrupta tenet copula nec malis

Divolsus querimoniis

Suprema citius solvet amor die. 20

XIV.

O navis, referent in mare te novi

Fluctus! O quid agis? Fortiter occupa

Portum! Nonne vides ut

Nudum remigio latus

Et malus celeri saucius Africo 5

Antemnaeque gemant, ac sine funibus

Vix durare carinae

Possint imperiosius

Aequor? Non tibi sunt integra lintea,

Non di, quos iterum pressa voces malo. 10

Quamvis Pontica pinus,

Silvae filia nobilis,

Iactes et genus et nomen inutile,

Nil pictis timidus navita puppibus

Fidit. Tu, nisi ventis 15

Debes ludibrium, cave.

Nuper sollicitum quae mihi taedium,

Nunc desiderium curaque non levis,

Interfusa nitentis

Vites aequora Cycladas. 20

XV.

Pastor cum traheret per freta navibus

Idaeis Helenen perfidus hospitam,

Ingrato celeres obruit otio

Ventos ut caneret fera

Nereus fata: 'Mala ducis avi domum, 5

Quam multo repetet Graecia milite,

Coniurata tuas rumpere nuptias

Et regnum Priami vetus.

Heu heu, quantus equis, quantus adest viris

Sudor! quanta moves funera Dardanae 10

Genti! Iam galeam Pallas et aegida

Currusque et rabiem parat.

Nequiquam Veneris praesidio ferox

Pectes caesariem, grataque feminis

Imbelli cithara carmina divides; 15

Nequiquam thalamo gravis

Hastas et calami spicula Cnosii

Vitabis strepitumque et celerem sequi

Aiacem: tamen, heu, serus adulteros

Crines pulvere collines. 20

Non Laertiaden, exitium tuae

Genti, non Pylium Nestora respicis?

Urgent impavidi te Salaminius

Teucer, te Sthenelus, sciens

Pugnae, sive opus est imperitare equis, 25

Non auriga piger. Merionen quoque

Nosces. Ecce furit te reperire atrox

Tydides, melior patre,

Quem tu, cervus uti vallis in altera

Visum parte lupum graminis immemor 30

Sublimi fugies mollis anhelitu,

Non hoc pollicitus tuae.

Iracunda diem proferet Ilio

Matronisque Phrygum classis Achillei:

Post certas hiemes uret Achaicus 35

Ignis Iliacas domos.'

XVI.

O matre pulchra filia pulchrior,

Quem criminosis cumque voles modum

Pones iambis, sive flamma

Sive mari libet Hadriano.

Non Dindymene, non adytis quatit 5

Mentem sacerdotum incola Pythius,

Non Liber aeque, non acuta

Sic geminant Corybantes aera,

Tristes ut irae, quas neque Noricus

Deterret ensis nec mare naufragum 10

Nec saevus ignis nec tremendo

Iuppiter ipse ruens tumultu.

Fertur Prometheus addere principi

Limo coactus particulam undique

Desectam et insani leonis 15

Vim stomacho adposuisse nostro.

Irae Thyesten exitio gravi

Stravere et altis urbibus ultimae

Stetere causae cur perirent

Funditus imprimeretque muris 20

Hostile aratrum exercitus insolens.

Compesce mentem! Me quoque pectoris

Temptavit in dulci iuventa

Fervor et in celeres iambos

Misit furentem; nunc ego mitibus 25

Mutare quaero tristia, dum mihi

Fias recantatis amica

Opprobriis animumque reddas.

XVII.

Velox amoenum saepe Lucretilem

Mutat Lycaeo Faunus et igneam

Defendit aestatem capellis

Usque meis pluviosque ventos.

Impune tutum per nemus arbutos 5

Quaerunt latentis et thyma deviae

Olentis uxores mariti,

Nec viridis metuunt colubras

Nec Martialis haediliae lupos,

Utcumque dulci, Tyndari, fistula 10

Valles et Usticae cubantis

Levia personuere saxa.

Di me tuentur, dis pietas mea

Et Musa cordist. Hic tibi copia

Manabit ad plenum benigno 15

Ruris honorum opulenta cornu.

Hic in reducta valle Caniculae

Vitabis aestus et fide Teia

Dices laborantis in uno

Penelopen vitreamque Circen; 20

Hic innocentis pocula Lesbii

Duces sub umbra, nec Semeleius

Cum Marte confundet Thyoneus

Proelia, nec metues protervum

Suspecta Cyrum, ne male dispari 25

Incontinentis iniciat manus

Et scindat haerentem coronam

Crinibus immeritamque vestem.

XVIII.

Nullam, Vare, sacra vite prius severis arborem

Circa mite solum Tiburis et moenia Catili.

Siccis omnia nam dura deus proposuit neque

Mordaces aliter diffugiunt sollicitudines.

Quis post vina gravem militiam aut pauperiem crepat? 5

Quis non te potius, Bacche pater, teque, decens Venus?

Ac ne quis modici transiliat munera Liberi,

Centaurea monet cum Lapithis rixa super mero

Debellata, monet Sithoniis non levis Euhius,

Cum fas atque nefas exiguo fine libidinum 10

Discernunt avidi. Non ego te, candide Bassareu,

Invitum quatiam nec variis obsita frondibus

Sub divum rapiam. Saeva tene cum Berecyntio

Cornu tympana, quae subsequitur caecus amor sui,

Et tollens vacuum plus nimio gloria verticem 15

Arcanique fides prodiga, perlucidior vitro.

XIX.

Mater saeva Cupidinum

Thebanaeque iubet me Semelae puer

Et lasciva Licentia

Finitis animum reddere amoribus.

Urit me Glycerae nitor, 5

Splendentis Pario marmore purius;

Urit grata protervitas

Et voltus nimium lubricus adspici.

In me tota ruens Venus

Cyprum deseruit, nec patitur Scythas 10

Et versis animosum equis

Parthum dicere nec quae nihil attinent.

Hic vivum mihi caespitem, hic

Verbenas, pueri, ponite turaque

Bimi cum patera meri: 15

Mactata veniet lenior hostia.

XX.

Vile potabis modicis Sabinum

Cantharis, Graeca quod ego ipse testa

Conditum levi, datus in theatro

Cum tibi plausus,

Care Maecenas eques, ut paterni 5

Fluminis ripae simul et iocosa

Redderet laudes tibi Vaticani

Montis imago.

Caecubum et prelo domitam Caleno

Tu bibes uvam: mea nec Falernae 10

Temperant vites neque Formiani

Pocula colles.

XXI.

Dianam tenerae dicite virgines,

Intonsum, pueri, dicite Cynthium

Latonamque supremo

Dilectam penitus Iovi.

Vos laetam fluviis et nemorum coma, 5

Quaecumque aut gelido prominet Algido,

Nigris aut Erymanthi

Silvis aut viridis Cragi;

Vos Tempe totidem tollite laudibus

Natalemque, mares, Delon Apollinis 10

Insignemque pharetra

Fraternaque umerum lyra.

Hic bellum lacrimosum, hic miseram famem

Pestemque a populo et principe Caesare in

Persas atque Britannos 15

Vestra motus aget prece.

XXII.

Integer vitae scelerisque purus

Non eget Mauris iaculis neque arcu

Nec venenatis gravida sagittis,

Fusce, pharetra,

Sive per Syrtis iter aestuosas, 5

Sive facturus per inhospitalem

Caucasum vel quae loca fabulosus

Lambit Hydaspes.

Namque me silva lupus in Sabina,

Dum meam canto Lalagen et ultra 10

Terminum curis vagor expeditis,

Fugit inermem,

Quale portentum neque militaris

Daunias latis alit aesculetis

Nec Iubae tellus generat, leonum 15

Arida nutrix.

Pone me pigris ubi nulla campis

Arbor aestiva recreatur aura,

Quod latus mundi nebulae malusque

Iuppiter urget; 20

Pone sub curru nimium propinqui

Solis in terra domibus negata:

Dulce ridentem Lalagen amabo,

Dulce loquentem.

XXIII.

Vitas hinuleo me similis, Chloe,

Quaerenti pavidam montibus aviis

Matrem non sine vano

Aurarum et siluae metu.

Nam seu mobilibus veris inhorruit 5

Adventus foliis, seu virides rubum

Dimovere lacertae,

Et corde et genibus tremit.

Atqui non ego te tigris ut aspera

Gaetulusve leo frangere persequor: 10

Tandem desine matrem

Tempestiva sequi viro.

XXIV.

Quis desiderio sit pudor aut modus

Tam cari capitis? Praecipe lugubris

Cantus, Melpomene, cui liquidam pater

Vocem cum cithara dedit.

Ergo Quintilium perpetuus sopor 5

Urget! Cui Pudor et Iustitiae soror,

Incorrupta Fides, nudaque Veritas

Quando ullum inveniet parem?

Multis ille bonis flebilis occidit,

Nulli flebilior quam tibi, Vergili. 10

Tu frustra pius heu non ita creditum

Poscis Quintilium deos.

Quid? si Threicio blandius Orpheo

Auditam moderere arboribus fidem,

Num vanae redeat sanguis imagini, 15

Quam virga semel horrida,

Non lenis precibus fata recludere,

Nigro compulerit Mercurius gregi?

Durum: sed levius fit patientia,

Quidquid corrigerest nefas. 20

XXV.

Parcius iunctas quatiunt fenestras

Iactibus crebris iuvenes protervi,

Nec tibi somnos adimunt, amatque

Ianua limen,

Quae prius multum facilis movebat 5

Cardines. Audis minus et minus iam:

'Me tuo longas pereunte noctes,

Lydia, dormis?'

Invicem moechos anus arrogantis

Flebis in solo levis angiportu, 10

Thracio bacchante magis sub inter-

lunia vento,

Cum tibi flagrans amor et libido,

Quae solet matres furiare equorum,

Saeviet circa iecur ulcerosum, 15

Non sine questu,

Laeta quod pubes hedera virenti

Gaudeat pulla magis atque myrto,

Aridas frondes hiemis sodali

Dedicet Hebro. 20

XXVI.

Musis amicus tristitiam et metus

Tradam protervis in mare Creticum

Portare ventis, quis sub Arcto

Rex gelidae metuatur orae,

Quid Tiridaten terreat, unice 5

Securus. O quae fontibus integris

Gaudes, apricos necte flores,

Necte meo Lamiae coronam,

Pimplei dulcis. Nil sine te mei

Prosunt honores: hunc fidibus novis, 10

Hunc Lesbio sacrare plectro

Teque tuasque decet sorores.

XXVII.

Natis in usum laetitiae scyphis

Pugnare Thracumst: tollite barbarum

Morem, verecundumque Bacchum

Sanguineis prohibete rixis.

Vino et lucernis Medus acinaces 5

Immane quantum discrepat: impium

Lenite clamorem, sodales,

Et cubito remanete presso.

Voltis severi me quoque sumere

Partem Falerni? Dicat Opuntiae 10

Frater Megillae quo beatus

Volnere, qua pereat sagitta.

Cessat voluntas? Non alia bibam

Mercede. Quae te cumque domat Venus,

Non erubescendis adurit 15

Ignibus ingenuoque semper

Amore peccas. Quidquid habes, age,

Depone tutis auribus. A miser,

Quanta laborabas Charybdi,

Digne puer meliore flamma! 20

Quae saga, quis te solvere Thessalis

Magus venenis, quis poterit deus?

Vix inligatum te triformi

Pegasus expediet Chimaera.

XXVIII.

Te maris et terrae numeroque carentis arenae

Mensorem cohibent, Archyta,

Pulveris exigui prope litus parva Matinum

Munera, nec quicquam tibi prodest

Aerias temptasse domos animoque rotundum 5

Percurrisse polum morituro.

Occidit et Pelopis genitor, conviva deorum,

Tithonusque remotus in auras

Et Iovis arcanis Minos admissus, habentque

Tartara Panthoiden iterum Orco 10

Demissum, quamvis clipeo Troiana refixo

Tempora testatus nihil ultra

Nervos atque cutem morti concesserat atrae,

Iudice te non sordidus auctor

Naturae verique. Sed omnes una manet nox 15

Et calcanda semel via leti.

Dant alios Furiae torvo spectacula Marti,

Exitiost avidum mare nautis;

Mixta senum ac iuvenum densentur funera; nullum

Saeva caput Proserpina fugit: 20

Me quoque devexi rapidus comes Orionis

Illyricis Notus obruit undis.

At tu, nauta, vagae ne parce malignus arenae

Ossibus et capiti inhumato

Particulam dare: sic, quodcumque minabitur Eurus 25

Fluctibus Hesperiis, Venusinae

Plectantur silvae te sospite, multaque merces,

Unde potest, tibi defluat aequo

Ab Iove Neptunoque sacri custode Tarenti.

Neglegis immeritis nocituram 30

Postmodo te natis fraudem committere? Fors et

Debita iura vicesque superbae

Te maneant ipsum: precibus non linquar inultis,

Teque piacula nulla resolvent.

Quamquam festinas, non est mora longa; licebit 35

Iniecto ter pulvere curras.

XXIX.

Icci, beatis nunc Arabum invides

Gazis et acrem militiam paras

Non ante devictis Sabaeae

Regibus, horribilique Medo

Nectis catenas? Quae tibi virginum 5

Sponso necato barbara serviet?

Puer quis ex aula capillis

Ad cyathum statuetur unctis,

Doctus sagittas tendere Sericas

Arcu paterno? Quis neget arduis 10

Pronos relabi posse rivos

Montibus et Tiberim reverti,

Cum tu coemptos undique nobilis

Libros Panaeti Socraticam et domum

Mutare loricis Hiberis, 15

Pollicitus meliora, tendis ?

XXX.

O Venus, regina Cnidi Paphique,

Sperne dilectam Cypron et vocantis

Ture te multo Glycerae decoram

Transfer in aedem.

Fervidus tecum puer et solutis 5

Gratiae zonis properentque Nymphae

Et parum comis sine te Iuventas

Mercuriusque.

XXXI.

Quid dedicatum poscit Apollinem

Vates? Quid orat, de patera novum

Fundens liquorem? Non opimae

Sardiniae segetes feracis,

Non aestuosae grata Calabriae 5

Armenta, non aurum aut ebur Indicum,

Non rura, quae Liris quieta

Mordet aqua taciturnus amnis.

Premant Calena falce quibus dedit

Fortuna vitem, dives et aureis 10

Mercator exsiccet culullis

Vina Syra reparata merce,

Dis carus ipsis, quippe ter et quater

Anno revisens aequor Atlanticum

Impune. Me pascunt olivae, 15

Me cichorea levesque malvae.

Frui paratis et valido mihi,

Latoe, dones et precor integra

Cum mente nec turpem senectam

Degere nec cithara carentem. 20

XXXII.

Poscimur. Siquid vacui sub umbra

Lusimus tecum, quod et hunc in annum

Vivat et pluris, age dic Latinum,

Barbite, carmen,

Lesbio primum modulate civi, 5

Qui ferox bello tamen inter arma,

Sive iactatam religarat udo

Litore navim,

Liberum et Musas Veneremque et illi

Semper haerentem puerum canebat, 10

Et Lycum nigris oculis nigroque

Crine decorum.

O decus Phoebi et dapibus supremi

Grata testudo Iovis, o laborum

Dulce lenimen, mihi cumque salve 15

Rite vocanti!

XXXIII.

Albi, ne doleas plus nimio memor

Immitis Glycerae, neu miserabilis

Decantes elegos, cur tibi iunior

Laesa praeniteat fide.

Insignem tenui fronte Lycorida 5

Cyri torret amor, Cyrus in asperam

Declinat Pholoen; sed prius Apulis

Iungentur capreae lupis

Quam turpi Pholoe peccet adultero.

Sic visum Veneri, cui placet impares 10

Formas atque animos sub iuga aenea

Saevo mittere cum ioco.

Ipsum me melior cum peteret Venus,

Grata detinuit compede Myrtale

Libertina, fretis acrior Hadriae 15

Curvantis Calabros sinus.

XXXIV.

Parcus deorum cultor et infrequens,

Insanientis dum sapientiae

Consultus erro, nunc retrorsum

Vela dare atque iterare cursus

Cogor relictos. Namque Diespiter, 5

Igni corusco nubila dividens

Plerumque, per purum tonantis

Egit equos volucremque currum,

Quo bruta tellus et vaga flumina,

Quo Styx et invisi horrida Taenari 10

Sedes Atlanteusque finis

Concutitur. Valet ima summis

Mutare et insignem attenuat deus,

Obscura promens; hinc apicem rapax

Fortuna cum stridore acuto 15

Sustulit, hic posuisse gaudet.

XXXV.

O diva, gratum quae regis Antium,

Praesens vel imo tollere de gradu

Mortale corpus vel superbos

Vertere funeribus triumphos,

Te pauper ambit sollicita prece 5

Ruris colonus, te dominam aequoris

Quicumque Bithyna lacessit

Carpathium pelagus carina.

Te Dacus asper, te profugi Scythae

Urbesque gentesque et Latium ferox 10

Regumque matres barbarorum et

Purpurei metuunt tyranni,

Iniurioso ne pede proruas

Stantem columnam, neu populus frequens

Ad arma cessantis, ad arma 15

Concitet imperiumque frangat.

Te semper anteit saeva Necessitas,

Clavos trabalis et cuneos manu

Gestans aena, nec severus

Uncus abest liquidumque plumbum. 20

Te Spes et albo rara Fides colit

Velata panno, nec comitem abnegat,

Utcumque mutata potentis

Veste domos inimica linquis.

At volgus infidum et meretrix retro 25

Periura cedit, diffugiunt cadis

Cum faece siccatis amici

Ferre iugum pariter dolosi.

Serves iturum Caesarem in ultimos

Orbis Britannos et iuvenum recens 30

Examen Eois timendum

Partibus Oceanoque rubro.

Eheu cicatricum et sceleris pudet

Fratrumque. Quid nos dura refugimus

Aetas? quid intactum nefasti

Liquimus? unde manum iuventus 35

Metu deorum continuit? quibus

Pepercit aris? O utinam nova

Incude diffingas retusum in

Massagetas Arabasque ferrum! 40

XXXVI.

Et ture et fidibus iuvat

Placare et vituli sanguine debito

Custodes Numidae deos,

Qui nunc Hesperia sospes ab ultima

Caris multa sodalibus, 5

Nulli plura tamen dividit oscula

Quam dulci Lamiae, memor

Actae non alio rege puertiae

Mutataeque simul togae.

Cressa ne careat pulchra dies nota, 10

Neu promptae modus amphorae

Neu morem in Salium sit requies pedum,

Neu multi Damalis meri

Bassum Threicia vincat amystide,

Neu desint epulis rosae 15

Neu vivax apium neu breve lilium.

Omnes in Damalin putris

Deponent oculos, nec Damalis novo

Divelletur adultero,

Lascivis hederis ambitiosior. 20

XXXVII.

Nunc est bibendum, nunc pede libero

Pulsanda tellus, nunc Saliaribus

Ornare pulvinar deorum

Tempus erat dapibus, sodales.

Antehac nefas depromere Caecubum 5

Cellis avitis, dum Capitolio

Regina dementis ruinas

Funus et imperio parabat

Contaminato cum grege turpium

Morbo virorum, quidlibet impotens 10

Sperare fortunaque dulci

Ebria. Sed minuit furorem

Vix una sospes navis ab ignibus,

Mentemque lymphatam Mareotico

Redegit in veros timores 15

Caesar, ab Italia volantem

Remis adurgens, accipiter velut

Mollis columbas aut leporem citus

Venator in campis nivalis

Haemoniae, daret ut catenis 20

Fatale monstrum. Quae generosius

Perire quaerens nec muliebriter

Expavit ensem nec latentis

Classe cita reparavit oras.

Ausa et iacentem visere regiam 25

Voltu sereno, fortis et asperas

Tractare serpentes, ut atrum

Corpore combiberet venenum,

Deliberata morte ferocior,

Saevis Liburnis scilicet invidens 30

Privata deduci superbo

Non humilis mulier triumpho.

XXXVIII.

Persicos odi, puer, apparatus;

Displicent nexae philyra coronae;

Mitte sectari, rosa quo locorum

Sera moretur.

Simplici myrto nihil adlabores 5

Sedulus curo: neque te ministrum

Dedecet myrtus neque me sub arta

Vite bibentem.

CARMINUM

LIBER SECUNDUS.

I.

Motum ex Metello consule civicum

Bellique causas et vitia et modos

Ludumque Fortunae gravisque

Principum amicitias et arma

Nondum expiatis uncta cruoribus, 5

Periculosae plenum opus aleae,

Tractas et incedis per ignis

Suppositos cineri doloso.

Paullum severae Musa tragoediae

Desit theatris; mox ubi publicas 10

Res ordinaris, grande munus

Cecropio repetes cothurno,

Insigne maestis praesidium reis

Et consulenti, Pollio, Curiae,

Cui laurus aeternos honores 15

Delmatico peperit triumpho.

Iam nunc minaci murmure cornuum

Perstringis auris, iam litui strepunt,

Iam fulgor armorum fugacis

Terret equos equitumque voltus. 20

Audire magnos iam videor duces,

Non indecoro pulvere sordidos,

Et cuncta terrarum subacta

Praeter atrocem animum Catonis.

Iuno et deorum quisquis amicior 25

Afris inulta cesserat impotens

Tellure victorum nepotes

Rettulit inferias Iugurthae.

Quis non Latino sanguine pinguior

Campus sepulcris impia proelia 30

Testatur auditumque Medis

Hesperiae sonitum ruinae?

Qui gurges aut quae flumina lugubris

Ignara belli? quod mare Dauniae

Non decoloravere caedes? 35

Quae caret ora cruore nostro?

Sed ne relictis, Musa procax, iocis

Ceae retractes munera neniae,

Mecum Dionaeo sub antro

Quaere modos leviore plectro.

II.

Nullus argento color est avaris

Abdito terris, inimice lamnae

Crispe Sallusti, nisi temperato

Splendeat usu.

Vivet extento Proculeius aevo, 5

Notus in fratres animi paterni;

Illum aget penna metuente solvi

Fama superstes.

Latius regnes avidum domando

Spiritum, quam si Libyam remotis 10

Gadibus iungas et uterque Poenus

Serviat uni.

Crescit indulgens sibi dirus hydrops

Nec sitim pellit, nisi causa morbi

Fugerit venis et aquosus albo 15

Corpore languor.

Redditum Cyri solio Phraaten

Dissidens plebi numero beatorum

Eximit Virtus populumque falsis

Dedocet uti 20

Vocibus, regnum et diadema tutum

Deferens uni propriamque laurum,

Quisquis ingentis oculo inretorto

Spectat acervos.

III.

Aequam memento rebus in arduis

Servare mentem, non secus in bonis

Ab insolenti temperatam

Laetitia, moriture Delli,

Seu maestus omni tempore vixeris, 5

Seu te in remoto gramine per dies

Festos reclinatum bearis

Interiore nota Falerni.

Quo pinus ingens albaque populus

Umbram hospitalem consociare amant 10

Ramis? Quid obliquo laborat

Lympha fugax trepidare rivo?

Huc vina et unguenta et nimium brevis

Flores amoenae ferre iube rosae,

Dum res et aetas et sororum

Fila trium patiuntur atra. 15

Cedes coemptis saltibus et domo

Villaque, flavus quam Tiberis lavit,

Cedes, et exstructis in altum

Divitiis potietur heres.

Divesne prisco natus ab Inacho 20

Nil interest an pauper et infima

De gente sub divo moreris,

Victima nil miserantis Orci.

Omnes eodem cogimur, omnium

Versatur urna serius ocius 25

Sors exitura et nos in aeternum

Exsilium impositura cumbae.

IV.

Ne sit ancillae tibi amor pudori,

Xanthia Phoceu! Prius insolentem

Serva Briseis niveo colore

Movit Achillem;

Movit Aiacem Telamone natum 5

Forma captivae dominum Tecmessae;

Arsit Atrides medio in triumpho

Virgine rapta,

Barbarae postquam cecidere turmae

Thessalo victore et ademptus Hector 10

Tradidit fessis leviora tolli

Pergama Grais.

Nescias an te generum beati

Phyllidis flavae decorent parentes;

Regium certe genus et penatis 15

Maeret iniquos.

Crede non illam tibi de scelesta

Plebe dilectam, neque sic fidelem,

Sic lucro aversam potuisse nasci

Matre pudenda. 20

Bracchia et voltum teretesque suras

Integer laudo; fuge suspicari,

Cuius octavum trepidavit aetas

Claudere lustrum.

V.

Nondum subacta ferre iugum valet

Cervice, nondum munia comparis

Aequare nec tauri ruentis

In venerem tolerare pondus.

Circa virentis est animus tuae 5

Campos iuvencae, nunc fluviis gravem

Solantis aestum, nunc in udo

Ludere cum vitulis salicto

Praegestientis. Tolle cupidinem

Immitis uvae: iam tibi lividos 10

Distinguet autumnus racemos

Purpureo varius colore.

Iam te sequetur: currit enim ferox

Aetas, et illi, quos tibi dempserit,

Adponet annos; iam proterva 15

Fronte petet Lalage maritum,

Dilecta quantum non Pholoe fugax,

Non Chloris, albo sic umero nitens

Ut pura nocturno renidet

Luna mari, Cnidiusve Gyges, 20

Quem si puellarum insereres choro,

Mire sagacis falleret hospites

Discrimen obscurum solutis

Crinibus ambiguoque voltu.

VI.

Septimi, Gadis aditure mecum et

Cantabrum indoctum iuga ferre nostra et

Barbaras Syrtis, ubi Maura semper

Aestuat unda:

Tibur Argeo positum colono 5

Sit meae sedes utinam senectae,

Sit modus lasso maris et viarum

Militiaeque.

Unde si Parcae prohibent iniquae,

Dulce pellitis ovibus Galaesi 10

Flumen et regnata petam Laconi

Rura Phalantho.

Ille terrarum mihi praeter omnis

Angulus ridet, ubi non Hymetto

Mella decedunt viridique certat 15

Baca Venafro;

Ver ubi longum tepidasque praebet

Iuppiter brumas, et amicus Aulon

Fertili Baccho minimum Falernis

Invidet uvis. 20

Ille te mecum locus et beatae

Postulant arces; ibi tu calentem

Debita sparges lacrima favillam

Vatis amici.

VII.

O saepe mecum tempus in ultimum

Deducte Bruto militiae duce,

Quis te redonavit Quiritem

Dis patriis Italoque caelo,

Pompei, meorum prime sodalium, 5

Cum quo morantem saepe diem mero

Fregi, coronatus nitentis

Malobathro Syrio capillos?

Tecum Philippos et celerem fugam

Sensi relicta non bene parmula, 10

Cum fracta virtus et minaces

Turpe solum tetigere mento.

Sed me per hostis Mercurius celer

Denso paventem sustulit aere;

Te rursus in bellum resorbens 15

Unda fretis tulit aestuosis.

Ergo obligatam redde Iovi dapem,

Longaque fessum militia latus

Depone sub lauru mea nec

Parce cadis tibi destinatis. 20

Oblivioso levia Massico

Ciboria exple, funde capacibus

Unguenta de conchis. Quis udo

Deproperare apio coronas

Curatve myrto? Quem Venus arbitrum 25

Dicet bibendi? Non ego sanius

Bacchabor Edonis: recepto

Dulce mihi furerest amico.

VIII.

Ulla si iuris tibi peierati

Poena, Barine, nocuisset umquam,

Dente si nigro fieres vel uno

Turpior ungui,

Crederem. Sed tu simul obligasti 5

Perfidum votis caput, enitescis

Pulchrior multo, iuvenumque prodis

Publica cura.

Expedit matris cineres opertos

Fallere et toto taciturna noctis 10

Signa cum caelo gelidaque divos

Morte carentis.

Ridet hoc, inquam, Venus ipsa, rident

Simplices Nymphae ferus et Cupido,

Semper ardentis acuens sagittas 15

Cote cruenta.

Adde quod pubes tibi crescit omnis,

Servitus crescit nova, nec priores

Impiae tectum dominae relinquunt,

Saepe minati. 20

Te suis matres motuunt iuvencis,

Te senes parci miseraeque nuper

Virgines nuptae, tua ne retardet

Aura maritos.

IX.

Non semper imbres nubibus hispidos

Manant in agros aut mare Caspium

Vexant inaequales procellae

Usque, nec Armeniis in oris,

Amice Valgi, stat glacies iners 5

Mensis per omnis, aut Aquilonibus

Querceta Gargani laborant

Et foliis viduantur orni:

Tu semper urges flebilibus modis

Mysten ademptum, nec tibi Vespero 10

Surgente decedunt amores

Nec rapidum fugiente solem.

At non ter aevo functus amabilem

Ploravit omnis Antilochum senex

Annos, nec impubem parentes 15

Troilon aut Phrygiae sorores

Flevere semper. Desine mollium

Tandem querellarum, et potius nova

Cantemus Augusti tropaea

Caesaris et rigidum Niphaten, 20

Medumque flumen gentibus additum

Victis minores volvere vertices,

Intraque praescriptum Gelonos

Exiguis equitare campis.

X.

Rectius vives, Licini, neque altum

Semper urgendo neque, dum procellas

Cautus horrescis, nimium premendo

Litus iniquum.

Auream quisquis mediocritatem 5

Diligit, tutus caret obsoleti

Sordibus tecti, caret invidenda

Sobrius aula.

Saepius ventis agitatur ingens

Pinus et celsae graviore casu 10

Decidunt turres feriuntque summos

Fulgura montis.

Sperat infestis, metuit secundis

Alteram sortem bene praeparatum

Pectus. Informis hiemes reducit 15

Iuppiter, idem

Submovet. Non, si male nunc, et olim

Sic erit: quondam cithara tacentem

Suscitat Musam neque semper arcum

Tendit Apollo. 20

Rebus angustis animosus atque

Fortis appare; sapienter idem

Contrahes vento nimium secundo

Turgida vela.

XI.

Quid bellicosus Cantaber et Scythes,

Hirpine Quinti, cogitet Hadria

Divisus obiecto, remittas

Quaerere, nec trepides in usum

Poscentis aevi pauca. Fugit retro 5

Levis iuventas et decor, arida

Pellente lascivos amores

Canitie facilemque somnum.

Non semper idem floribus est honor

Vernis, neque uno luna rubens nitet 10

Voltu: quid aeternis minorem

Consiliis animum fatigas?

Cur non sub alta vel platano vel hac

Pinu iacentes sic temere et rosa

Canos odorati capillos, 15

Dum licet, Assyriaque nardo

Potamus uncti? Dissipat Euhius

Curas edacis. Quis puer ocius

Restinguet ardentis Falerni

Pocula praetereunte lympha? 20

Quis devium scortum eliciet domo

Lyden? Eburna, die age, cum lyra

Maturet, in comptum Lacaenae

More comam religata nodum.

XII.

Nolis longa ferae bella Numantiae

Nec durum Hannibalem nec Siculum mare

Poeno purpureum sanguine mollibus

Aptari citharae modis,

Nec saevos Lapithas et nimium mero 5

Hylaeum domitosque Herculea manu

Telluris iuvenes, unde periculum

Fulgens contremuit domus

Saturni veteris: tuque pedestribus

Dices historiis proelia Caesaris, 10

Maecenas, melius ductaque per vias

Regum colla minacium.

Me dulcis dominae Musa Licymniae

Cantus, me voluit dicere lucidum

Fulgentis oculos et bene mutuis 15

Fidum pectus amoribus;

Quam nec ferre pedem dedecuit choris

Nec certare ioco nec dare bracchia

Ludentem nitidis virginibus sacro

Dianae celebris die. 20

Num tu quae tenuit dives Achaemenes

Aut pinguis Phrygiae Mygdonias opes

Permutare velis crine Licymniae,

Plenas aut Arabum domos,

Dum flagrantia detorquet ad oscula 25

Cervicem, aut facili saevitia negat

Quae poscente magis gaudeat eripi,

Interdum rapere occupet?

XIII.

Ille et nefasto te posuit die,

Quicumque primum, et sacrilega manu

Produxit, arbos, in nepotum

Perniciem opprobriumque pagi;

Illum et parentis crediderim sui 5

Fregisse cervicem et penetralia

Sparsisse nocturno cruore

Hospitis; ille venena Colcha

Et quidquid usquam concipitur nefas

Tractavit, agro qui statuit meo 10

Te triste lignum, te caducum

In domini caput immerentis.

Quid quisque vitet, numquam homini satis

Cautumst in horas: navita Bosporum

Poenus perhorrescit neque ultra 15

Caeca timet aliunde fata;

Miles sagittas et celerem fugam

Parthi, catenas Parthus et Italum

Robur; sed improvisa leti

Vis rapuit rapietque gentis. 20

Quam paene furvae regna Proserpinae

Et iudicantem vidimus Aeacum

Sedesque discriptas piorum et

Aeoliis fidibus querentem

Sappho puellis de popularibus, 25

Et te sonantem plenius aureo,

Alcaee, plectro dura navis,

Dura fugae mala, dura belli.

Utrumque sacro digna silentio

Mirantur umbrae dicere; sed magis 30

Pugnas et exactos tyrannos

Densum umeris bibit aure volgus.

Quid mirum, ubi illis carminibus stupens

Demittit atras belua centiceps

Auris, et intorti capillis 35

Eumenidum recreantur angues?

Quin et Prometheus et Pelopis parens

Dulci laborem decipitur sono,

Nec curat Orion leones

Aut timidos agitare lyncas. 40

XIV.

Eheu fugaces, Postume, Postume,

Labuntur anni, nec pietas moram

Rugis et instanti senectae

Adferet indomitaeque morti;

Non si trecenis quotquot eunt dies, 5

Amice, places inlacrimabilem

Plutona tauris, qui ter amplum

Geryonen Tityonque tristi

Compescit unda, scilicet omnibus,

Quicumque terrae munere vescimur, 10

Enaviganda, sive reges

Sive inopes erimus coloni.

Frustra cruento Marte carebimus

Fractisque rauci fluctibus Hadriae,

Frustra per autumnos nocentem 15

Corporibus metuemus Austrum:

Visendus ater flumine languido

Cocytos errans et Danai genus

Infame damnatusque longi

Sisyphus Aeolides laboris. 20

Linquenda tellus et domus et placens

Uxor, neque harum, quas colis, arborum

Te praeter invisas cupressos

Ulla brevem dominum sequetur.

Absumet heres Caecuba dignior 25

Servata centum clavibus et mero

Tinguet pavimentum superbo,

Pontificum potiore cenis.

XV.

Iam pauca aratro iugera regiae

Moles relinquent; undique latius

Extenta visentur Lucrino

Stagna lacu, platanusque caelebs

Evincet ulmos; tum violaria et 5

Myrtus et omnis copia narium

Spargent olivetis odorem

Fertilibus domino priori;

Tum spissa ramis laurea fervidos

Excludet ictus. Non ita Romuli 10

Praescriptum et intonsi Catonis

Auspiciis veterumque norma.

Privatus illis census erat brevis,

Commune magnum: nulla decempedis

Metata privatis opacam 15

Porticus excipiebat Arcton,

Nec fortuitum spernere caespitem

Leges sinebant, oppida publico

Sumptu iubentes et deorum

Templa novo decorare saxo. 20

XVI.

Otium divos rogat in patenti

Prensus Aegaeo, simul atra nubes

Condidit lunam neque certa fulgent

Sidera nautis;

Otium bello furiosa Thrace, 5

Otium Medi pharetra decori,

Grosphe, non gemmis neque purpura ve-

nale nec auro.

Non enim gazae neque consularis

Submovet lictor miseros tumultus 10

Mentis et curas laqueata circum

Tecta volantis.

Vivitur parvo bene cui paternum

Splendet in mensa tenui salinum

Nec levis somnos timor aut cupido 15

Sordidus aufert.

Quid brevi fortes iaculamur aevo

Multa? Quid terras alio calentis

Sole mutamus? Patriae quis exsul

Se quoque fugit? 20

Scandit aeratas vitiosa navis

Cura nec turmas equitum relinquit,

Ocior cervis et agente nimbos

Ocior Euro.

Laetus in praesens animus quod ultrast 25

Oderit curare et amara lento

Temperet risu; nihil est ab omni

Parte beatum.

Abstulit clarum cita mors Achillem,

Longa Tithonum minuit senectus, 30

Et mihi forsan tibi quod negarit

Porriget hora.

Te greges centum Siculaeque circum

Mugiunt vaccae, tibi tollit hinnitum

Apta quadrigis equa, te bis Afro 35

Murice tinctae

Vestiunt lanae; mihi parva rura et

Spiritum Graiae tenuem Camenae

Parca non mendax dedit et malignum

Spernere volgus. 40

XVII.

Cur me querellis exanimas tuis?

Nec dis amicumst nec mihi te prius

Obire, Maecenas, mearum

Grande decus columenque rerum.

A, te meae si partem animae rapit 5

Maturior vis, quid moror altera,

Nec carus aeque nec superstes

Integer? Ille dies utramque

Ducet ruinam. Non ego perfidum

Dixi sacramentum: ibimus, ibimus, 10

Utcumque praecedes, supremum

Carpere iter comites parati.

Me nec Chimaerae spiritus igneae

Nec, si resurgat, centimanus Gyas

Divellet umquam: sic potenti 15

Iustitiae placitumque Parcis.

Seu Libra seu me Scorpios adspicit

Formidolosus pars violentior

Natalis horae, seu tyrannus

Hesperiae Capricornus undae, 20

Utrumque nostrum incredibili modo

Consentit astrum. Te Iovis impio

Tutela Saturno refulgens

Eripuit volucrisque Fati

Tardavit alas, cum populus frequens 25

Laetum theatris ter crepuit sonum;

Me truncus inlapsus cerebro

Sustulerat, nisi Faunus ictum

Dextra levasset, Mercurialium

Custos virorum. Reddere victimas 30

Aedemque votivam memento;

Nos humilem feriemus agnam.

XVIII.

Non ebur neque aureum

Mea renidet in domo lacunar,

Non trabes Hymettiae

Premunt columnas ultima recisas

Africa, neque Attali 5

Ignotus heres regiam occupavi,

Nec Laconicas mihi

Trahunt honestae purpuras clientae.

At fides et ingeni

Benigna venast, pauperemque dives 10

Me petit: nihil supra

Deos lacesso nec potentem amicum

Largiora flagito,

Satis beatus unicis Sabinis.

Truditur dies die, 15

Novaeque pergunt interire lunae:

Tu secanda marmora

Locas sub ipsum funus, et sepulcri

Immemor struis domos,

Marisque Bais obstrepentis urges 20

Submovere litora,

Parum locuples continente ripa.

Quid quod usque proximos

Revellis agri terminos et ultra

Limites clientium 25

Salis avarus? Pellitur paternos

In sinu ferens deos

Et uxor et vir sordidosque natos.

Nulla certior tamen

Rapacis Orci fine destinata 30

Aula divitem manet

Erum. Quid ultra tendis? Aequa tellus

Pauperi recluditur

Regumque pueris, nec satelles Orci

Callidum Promethea 35

Revexit auro captus. Hic superbum

Tantalum atque Tantali

Genus coercet, hic levare functum

Pauperem laboribus

Vocatus atque non vocatus audit. 40

XIX.

Bacchum in remotis carmina rupibus

Vidi docentem, credite posteri,

Nymphasque discentis et auris

Capripedum Satyrorum acutas.

Euhoe, recenti mens trepidat metu, 5

Plenoque Bacchi pectore turbidum

Laetatur. Euhoe, parce Liber,

Parce gravi metuende thyrso.

Fas pervicacis est mihi Thyiadas

Vinique fontem lactis et uberes 10

Cantare rivos atque truncis

Lapsa cavis iterare mella;

Fas et beatae coniugis additum

Stellis honorem tectaque Penthei

Disiecta non leni ruina 15

Thracis et exitium Lycurgi.

Tu flectis amnis, tu mare barbarum,

Tu separatis uvidus in iugis

Nodo coerces viperino

Bistonidum sine fraude crinis. 20

Tu, cum parentis regna per arduum

Cohors Gigantum scanderet impia,

Rhoetum retorsisti leonis

Unguibus horribilique mala;

Quamquam choreis aptior et iocis 25

Ludoque dictus non sat idoneus

Pugnae ferebaris; sed idem

Pacis eras mediusque belli.

Te vidit insons Cerberus aureo

Cornu decorum, leniter atterens 30

Caudam, et recedentis trilingui

Ore pedes tetigitque crura.

XX.

Non usitata nec tenui ferar

Penna biformis per liquidum aethera

Vates, neque in terris morabor

Longius invidiaque maior

Urbis relinquam. Non ego pauperum 5

Sanguis parentum, non ego, quem vocas,

Dilecte Maecenas, obibo

Nec Stygia cohibebor unda.

Iam iam residunt cruribus asperae

Pelles et album mutor in alitem 10

Superne, nascunturque leves

Per digitos umerosque plumae.

Iam Daedaleo notior Icaro

Visam gementis litora Bospori

Syrtisque Gaetulas canorus 15

Ales Hyperboreosque campos.

Me Colchus et qui dissimulat metum

Marsae cohortis Dacus et ultimi

Noscent Geloni, me peritus

Discet Hiber Rhodanique potor. 20

Absint inani funere neniae

Luctusque turpes et querimoniae;

Compesce clamorem ac sepulcri

Mitte supervacuos honores.

CARMINUM

LIBER TERTIUS.

I.

Odi profanum volgus et arceo.

Favete linguis: carmina non prius

Audita Musarum sacerdos

Virginibus puerisque canto.

Regum timendorum in proprios greges, 5

Reges in ipsos imperiumst Iovis,

Clari Giganteo triumpho,

Cuncta supercilio moventis.

Est ut viro vir latius ordinet

Arbusta sulcis, hic generosior 10

Descendat in Campum petitor,

Moribus hic meliorque fama

Contendat, illi turba clientium

Sit maior: aequa lege Necessitas

Sortitur insignis et imos; 15

Omne capax movet urna nomen.

Destrictus ensis cui super impia

Cervice pendet, non Siculae dapes

Dulcem elaborabunt saporem,

Non avium citharaeque cantus 20

Somnum reducent. Somnus agrestium

Lenis virorum non humilis domos

Fastidit umbrosamque ripam,

Non zephyris agitata tempe.

Desiderantem quod satis est neque 25

Tumultuosum sollicitat mare

Nec saevus Arcturi cadentis

Impetus aut orientis Haedi,

Non verberatae grandine vineae

Fundusque mendax, arbore nunc aquas 30

Culpante, nunc torrentia agros

Sidera, nunc hiemes iniquas.

Contracta pisces aequora sentiunt

Iactis in altum molibus: huc frequens

Caementa demittit redemptor 35

Cum famulis dominusque terrae

Fastidiosus. Sed Timor et Minae

Scandunt eodem quo dominus, neque

Decedit aerata triremi et

Post equitem sedet atra Cura. 40

Quod si dolentem nec Phrygius lapis

Nec purpurarum sidere clarior

Delenit usus nec Falerna

Vitis Achaemeniumque costum:

Cur invidendis postibus et novo 45

Sublime ritu moliar atrium?

Cur valle permutem Sabina

Divitias operosiores?

II.

Angustam amice pauperiem pati

Robustus acri militia puer

Condiscat et Parthos ferocis

Vexet eques metuendus hasta,

Vitamque sub divo et trepidis agat 5

In rebus. Illum ex moenibus hosticis

Matrona bellantis tyranni

Prospiciens et adulta virgo

Suspiret, eheu, ne rudis agminum

Sponsus lacessat regius asperum 10

Tactu leonem, quem cruenta

Per medias rapit ira caedes.

Dulce et decorumst pro patria mori:

Mors et fugacem persequitur virum,

Nec parcit imbellis iuventae 15

Poplitibus timidoque tergo.

Virtus repulsae nescia sordidae,

Intaminatis fulget honoribus,

Nec sumit aut ponit securis

Arbitrio popularis aurae. 20

Virtus recludens immeritis mori

Caelum negata temptat iter via,

Coetusque volgaris et udam

Spernit humum fugiente penna.

Est et fideli tuta silentio 25

Merces: vetabo qui Cereris sacrum

Volgarit arcanae sub isdem

Sit trabibus fragilemve mecum

Solvat phaselon; saepe Diespiter

Neglectus incesto addidit integrum: 30

Raro antecedentem scelestum

Deseruit pede Poena claudo.

III.

Iustum et tenacem propositi virum

Non civium ardor prava iubentium,

Non voltus instantis tyranni

Mente quatit solida, neque Auster,

Dux inquieti turbidus Hadriae, 5

Nec fulminantis magna manus Iovis;

Si fractus inlabatur orbis,

Impavidum ferient ruinae.

Hac arte Pollux et vagus Hercules

Enisus arcis attigit igneas, 10

Quos inter Augustus recumbens

Purpureo bibet ore nectar.

Hac te merentem, Bacche pater, tuae

Vexere tigres, indocili iugum

Collo trahentes; hac Quirinus 15

Martis equis Acheronta fugit,

Gratum elocuta consiliantibus

Iunone divis: 'Ilion, Ilion

Fatalis incestusque iudex

Et mulier peregrina vertit 20

In pulverem, ex quo destituit deos

Mercede pacta Laomedon, mihi

Castaeque damnatum Minervae

Cum populo et duce fraudulento.

Iam nec Lacaenae splendet adulterae 25

Famosus hospes nec Priami domus

Periura pugnacis Achivos

Hectoreis opibus refringit,

Nostrisque ductum seditionibus

Bellum resedit. Protinus et gravis 30

Iras et invisum nepotem,

Troica quem peperit sacerdos,

Marti redonabo; illum ego lucidas

Inire sedes, ducere nectaris

Sucos et adscribi quietis 35

Ordinibus patiar deorum.

Dum longus inter saeviat Ilion

Romamque pontus, qualibet exsules

In parte regnanto beati;

Dum Priami Paridisque busto 40

Insultet armentum et catulos ferae

Celent inultae, stet Capitolium

Fulgens triumphatisque possit

Roma ferox dare iura Medis.

Horrenda late nomen in ultimas 45

Extendat oras, qua medius liquor

Secernit Europen ab Afro,

Qua tumidus rigat arva Nilus.

Aurum inrepertum et sic melius situm,

Cum terra celat, spernere fortior 50

Quam cogere humanos in usus

Omne sacrum rapiente dextra,

Quicumque mundo terminus obstitit,

Hunc tanget armis, visere gestiens,

Qua parte debacchentur ignes, 55

Qua nebulae pluviique rores.

Sed bellicosis fata Quiritibus

Hac lege dico, ne nimium pii

Rebusque fidentes avitae

Tecta velint reparare Troiae. 60

Troiae renascens alite lugubri

Fortuna tristi clade iterabitur,

Ducente victricis catervas

Coniuge me Iovis et sorore.

Ter si resurgat murus aeneus 65

Auctore Phoebo, ter pereat meis

Excisus Argivis, ter uxor

Capta virum puerosque ploret.'

Non hoc iocosae conveniet lyrae:

Quo, Musa, tendis? Desine pervicax 70

Referre sermones deorum et

Magna modis tenuare parvis.

IV.

Descende caelo et dic age tibia

Regina longum Calliope melos,

Seu voce nunc mavis acuta,

Seu fidibus citharave Phoebi.

Auditis, an me ludit amabilis 5

Insania? Audire et videor pios

Errare per lucos, amoenae

Quos et aquae subeunt et aurae.

Me fabulosae Volture in Apulo

Nutricis extra limen Apuliae 10

Ludo fatigatumque somno

Fronde nova puerum palumbes

Texere, mirum quod foret omnibus,

Quicumque celsae nidum Acherontiae

Saltusque Bantinos et arvum 15

Pingue tenent humilis Forenti,

Ut tuto ab atris corpore viperis

Dormirem et ursis, ut premerer sacra

Lauroque conlataque myrto,

Non sine dis animosus infans. 20

Vester, Camenae, vester in arduos

Tollor Sabinos, seu mihi frigidum

Praeneste seu Tibur supinum

Seu liquidae placuere Baiae.

Vestris amicum fontibus et choris 25

Non me Philippis versa acies retro,

Devota non extinxit arbos,

Nec Sicula Palinurus unda.

Utcumque mecum vos eritis, libens

Insanientem navita Bosporum 30

Temptabo et urentis arenas

Litoris Assyrii viator;

Visam Britannos hospitibus feros

Et laetum equino sanguine Concanum;

Visam pharetratos Gelonos 35

Et Scythicum inviolatus amnem.

Vos Caesarem altum, militia simul

Fessas cohortis abdidit oppidis,

Finire quaerentem labores,

Pierio recreatis antro. 40

Vos lene consilium et datis et dato

Gaudetis, almae. Scimus, ut impios

Titanas immanemque turmam

Fulmine sustulerit caduco

Qui terram inertem, qui mare temperat 45

Ventosum et urbis regnaque tristia

Divosque mortalisque turbas

Imperio regit unus aequo.

Magnum illa terrorem intulerat Iovi

Fidens iuventus horrida bracchiis, 50

Fratresque tendentes opaco

Pelion imposuisse Olympo.

Sed quid Typhoeus et validus Mimas,

Aut quid minaci Porphyrion statu,

Quid Rhoetus evolsisque truncis 55

Enceladus iaculator audax

Contra sonantem Palladis aegida

Possent ruentes? Hinc avidus stetit

Volcanus, hinc matrona Iuno et

Numquam umeris positurus arcum, 60

Qui rore puro Castaliae lavit

Crinis solutos, qui Lyciae tenet

Dumeta natalemque silvam,

Delius et Patareus Apollo.

Vis consili expers mole ruit sua: 65

Vim temperatam di quoque provehunt

In maius; idem odere viris

Omne nefas animo moventis.

Testis mearum centimanus Gyas

Sententiarum, notus et integrae 70

Temptator Orion Dianae,

Virginea domitus sagitta.

Iniecta monstris Terra dolet suis

Maeretque partus fulmine luridum

Missos ad Orcum; nec peredit 75

Impositam celer ignis Aetnam.

Incontinentis nec Tityi iecur

Reliquit ales, nequitiae additus

Custos; amatorem trecentae

Pirithoum cohibent catenae. 80

V.

Caelo tonantem credidimus Iovem

Regnare; praesens divus habebitur

Augustus adiectis Britannis

Imperio gravibusque Persis.

Milesne Crassi coniuge barbara 5

Turpis maritus vixit et hostium,

Pro curia inversique mores!

Consenuit socerorum in armis

Sub rege Medo Marsus et Apulus,

Anciliorum et nominis et togae 10

Oblitus aeternaeque Vestae,

Incolumi Iove et urbe Roma?

Hoc caverat mens provida Reguli

Dissentientis condicionibus

Foedis et exemplo trahentis 15

Perniciem veniens in aevum,

Si non periret immiserabilis

Captiva pubes. 'Signa ego Punicis

Adfixa delubris et arma

Militibus sine caede' dixit 20

'Derepta vidi; vidi ego civium

Retorta tergo bracchia libero

Portasque non clausas et arva

Marte coli populata nostro.

Auro repensus scilicet acrior 25

Miles redibit. Flagitio additis

Damnum: neque amissos colores

Lana refert medicata fuco,

Nec vera virtus, cum semel excidit,

Curat reponi deterioribus. 30

Si pugnat extricata densis

Cerva plagis, erit ille fortis,

Qui perfidis se credidit hostibus,

Et Marte Poenos proteret altero

Qui lora restrictis lacertis 35

Sensit iners timuitque mortem.

Hic, unde vitam sumeret inscius,

Pacem duello miscuit. O pudor!

O magna Carthago, probrosis

Altior Italiae ruinis!' 40

Fertur pudicae coniugis osculum

Parvosque natos ut capitis minor

Ab se removisse et virilem

Torvus humi posuisse voltum,

Donec labantis consilio patres 45

Firmaret auctor numquam alias dato,

Interque maerentis amicos

Egregius properaret exsul.

Atqui sciebat quae sibi barbarus

Tortor pararet; non aliter tamen 50

Dimovit obstantis propinquos

Et populum reditus morantem,

Quam si clientum longa negotia

Diiudicata lite relinqueret,

Tendens Venafranos in agros 55

Aut Lacedaemonium Tarentum.

VI.

Delicta maiorum immeritus lues,

Romane, donec templa refeceris

Aedisque labentis deorum et

Foeda nigro simulacra fumo.

Dis te minorem quod geris, imperas: 5

Hinc omne principium, huc refer exitum.

Di multa neglecti dederunt

Hesperiae mala luctuosae.

Iam bis Monaeses et Pacori manus

Non auspicatos contudit impetus 10

Nostros et adiecisse praedam

Torquibus exiguis renidet.

Paene occupatam seditionibus

Delevit Urbem Dacus et Aethiops,

Hic classe formidatus, ille 15

Missilibus melior sagittis.

Fecunda culpae saecula nuptias

Primum inquinavere et genus et domos

Hoc fonte derivata clades

In patriam populumque fluxit. 20

Motus doceri gaudet Ionicos

Matura virgo et fingitur artibus

Iam nunc et incestos amores

De tenero meditatur ungui.

Mox iuniores quaerit adulteros 25

Inter mariti vina, neque eligit

Cui donet impermissa raptim

Gaudia luminibus remotis,

Sed iussa coram non sine conscio

Surgit marito, seu vocat institor 30

Seu navis Hispanae magister,

Dedecorum pretiosus emptor.

Non his iuventus orta parentibus

Infecit aequor sanguine Punico

Pyrrhumque et ingentem cecidit 35

Antiochum Hannibalemque dirum;

Sed rusticorum mascula militum

Proles, Sabellis docta ligonibus

Versare glaebas et severae

Matris ad arbitrium recisos 40

Portare fustis, sol ubi montium

Mutaret umbras et iuga demeret

Bobus fatigatis amicum

Tempus agens abeunte curru.

Damnosa quid non imminuit dies? 45

Aetas parentum, peior avis, tulit

Nos nequiores, mox daturos

Progeniem vitiosiorem.

VII.

Quid fles, Asterie, quem tibi candidi

Primo restituent vere Favonii

Thyna merce beatum,

Constantis iuvenem fide,

Gygen? Ille Notis actus ad Oricum 5

Post insana Caprae sidera frigidas

Noctis non sine multis

Insomnis lacrimis agit.

Atqui sollicitae nuntius hospitae,

Suspirare Chloen et miseram tuis 10

Dicens ignibus uri,

Temptat mille vafer modis.

Ut Proetum mulier perfida credulum

Falsis impulerit criminibus nimis

Casto Bellerophontae 15

Maturare necem refert;

Narrat paene datum Pelea Tartaro,

Magnessam Hippolyten dum fugit abstinens;

Et peccare docentis

Fallax historias movet. 20

Frustra: nam scopulis surdior Icari

Voces audit adhuc integer. At tibi

Ne vicinus Enipeus

Plus iusto placeat cave;

Quamvis non alius flectere equum sciens 25

Aeque conspicitur gramine Martio,

Nec quisquam citus aeque

Tusco denatat alveo.

Prima nocte domum claude neque in vias

Sub cantu querulae despice tibiae, 30

Et te saepe vocanti

Duram difficilis mane.

VIII.

Martiis caelebs quid agam Kalendis,

Quid velint flores et acerra turis

Plena miraris positusque carbo in

Caespite vivo,

Docte sermones utriusque linguae? 5

Voveram dulcis epulas et album

Libero caprum prope funeratus

Arboris ictu.

Hic dies, anno redeunte festus,

Corticem adstrictum pice demovebit 10

Amphorae fumum bibere institutae

Consule Tullo.

Sume, Maecenas, cyathos amici

Sospitis centum et vigiles lucernas

Perfer in lucem; procul omnis esto 15

Clamor et ira.

Mitte civilis super urbe curas:

Occidit Daci Cotisonis agmen,

Medus infestus sibi luctuosis

Dissidet armis, 20

Servit Hispanae vetus hostis orae

Cantaber sera domitus catena,

Iam Scythae laxo meditantur arcu

Cedere campis.

Neglegens ne qua populus laboret, 25

Parce privatus nimium cavere;

Dona praesentis cape laetus horae,

Linque severa.

IX.

'Donec gratus eram tibi

Nec quisquam potior bracchia candidae

Cervici iuvenis dabat,

Persarum vigui rege beatior.'

'Donec non alia magis 5

Arsisti neque erat Lydia post Chloen,

Multi Lydia nominis

Romana vigui clarior Ilia.'

'Me nunc Thressa Chloe regit,

Dulcis docta modos et citharae sciens, 10

Pro qua non metuam mori,

Si parcent animae fata superstiti.'

'Me torret face mutua

Thurini Calais filius Ornyti,

Pro quo bis patiar mori, 15

Si parcent puero fata superstiti.'

'Quid si prisca redit Venus

Diductosque iugo cogit aeneo?

Si flava excutitur Chloe

Reiectaeque patet ianua Lydiae?' 20

'Quamquam sidere pulchrior

Illest, tu levior cortice et improbo

Iracundior Hadria,

Tecum vivere amem, tecum obeam libens!'

X.

Extremum Tanain si biberes, Lyce,

Saevo nupta viro, me tamen asperas

Porrectum ante foris obicere incolis

Plorares Aquilonibus.

Audis, quo strepitu ianua, quo nemus 5

Inter pulchra satum tecta remugiat

Ventis, et positas ut glaciet nivis

Puro numine Iuppiter?

Ingratam Veneri porie superbiam,

Ne currente retro funis eat rota: 10

Non te Penelopen difficilem procis

Tyrrhenus genuit parens.

O quamvis neque te munera nec preces

Nec tinctus viola pallor amantium

Nec vir Pieria paelice saucius 15

Curvat, supplicibus tuis

Parcas, nec rigida mollior aesculo

Nec Mauris animum mitior anguibus.

Non hoc semper erit liminis aut aquae

Caelestis patiens latus. 20

XI.

Mercuri, nam te docilis magistro

Movit Amphion lapides canendo,

Tuque testudo resonare septem

Callida nervis,

Nec loquax olim neque grata, nunc et 5

Divitum mensis et amica templis,

Dic modos Lyde quibus obstinatas

Adplicet auris,

Quae velut latis equa trima campis

Ludit exsultim metuitque tangi, 10

Nuptiarum expers et adhuc protervo

Cruda marito.

Tu potes tigris comitesque silvas

Ducere et rivos celeres morari;

Cessit immanis tibi blandienti 15

Ianitor aulae

Cerberus, quamvis furiale centum

Muniant angues caput, eius atque

Spiritus taeter saniesque manet

Ore trilingui. 20

Quin et Ixion Tityosque voltu

Risit invito; stetit urna paullum

Sicca, dum grato Danai puellas

Carmine mulces.

Audiat Lyde scelus atque notas 25

Virginum poenas et inane lymphae

Dolium fundo pereuntis imo,

Seraque fata

Quae manent culpas etiam sub Orco.

Impiae, (nam quid potuere maius?) 30

Impiae sponsos potuere duro

Perdere ferro.

Una de multis face nuptiali

Digna periurum fuit in parentem

Splendide mendax et in omne virgo 35

Nobilis aevum;

'Surge' quae dixit iuveni marito,

'Surge, ne longus tibi somnus, unde

Non times, detur; socerum et scelestas

Falle sorores, 40

Quae, velut nactae vitulos leaenae,

Singulos eheu lacerant. Ego illis

Mollior nec te feriam neque intra

Claustra tenebo.

Me pater saevis oneret catenis, 45

Quod viro clemeus misero peperci;

Me vel extremos Numidarum in agros

Classe releget.

I pedes quo te rapiunt et aurae,

Dum favet nox et Venus, i secundo 50

Omine et nostri memorem sepulcro

Scalpe querellam.'

XII.

Miserarumst neque amori dare ludum neque dulci

Mala vino lavere, aut exanimari metuentis

Patruae verbera linguae.

Tibi qualum Cythereae puer ales, tibi telas

Operosaeque Minervae studium aufert, Neobule, 5

Liparaei nitor Hebri

Simul unctos Tiberinis umeros lavit in undis,

Eques ipso melior Bellerophonte, neque pugno

Neque segni pede victus;

Catus idem per apertum fugientis agitato 10

Grege cervos iaculari et celer arto latitantem

Fruticeto excipere aprum.

XIII.

O fons Bandusiae, splendidior vitro,

Dulci digne mero non sine floribus,

Cras donaberis haedo,

Cui frons turgida cornibus

Primis et venerem et proelia destinat; 5

Frustra: nam gelidos inficiet tibi

Rubro sanguine rivos,

Lascivi suboles gregis.

Te flagrantis atrox hora Caniculae

Nescit tangere, tu frigus amabile 10

Fessis vomere tauris

Praebes et pecori vago.

Fies nobilium tu quoque fontium,

Me dicente cavis impositam ilicem

Saxis unde loquaces 15

Lymphae desiliunt tuae.

XIV.

Herculis ritu modo dictus, o plebs,

Morte venalem petiisse laurum,

Caesar Hispana repetit penatis

Victor ab ora.

Unico gaudens mulier marito 5

Prodeat iustis operata divis

Et soror clari ducis et decorae

Supplice vitta

Virginum matres iuvenumque nuper

Sospitum. Vos, o pueri et puellae 10

Iam virum expertae, male ominatis

Parcite verbis.

Hic dies vere mihi festus atras

Eximet curas; ego nec tumultum

Nec mori per vim metuam tenente 15

Caesare terras.

I, pete unguentum, puer, et coronas

Et cadum Marsi memorem duelli,

Spartacum si qua potuit vagantem

Fallere testa. 20

Dic et argutae properet Neaerae

Murreum nodo cohibere crinem;

Si per invisum mora ianitorem

Fiet, abito.

Lenit albescens animos capillus 25

Litium et rixae cupidos protervae;

Non ego hoc ferrem calidus iuventa

Consule Planco.

XV.

Uxor pauperis Ibyci,

Tandem nequitiae fige modum tuae

Famosisque laboribus:

Maturo propior desine funeri

Inter ludere virgines, 5

Et stellis nebulam spargere candidis.

Non, siquid Pholoen satis,

Et te, Chlori, decet: filia rectius

Expugnat iuvenum domos,

Pulso Thyias uti concita tympano. 10

Illam cogit amor Nothi

Lascivae similem ludere capreae;

Te lanae prope nobilem

Tonsae Luceriam, non citharae decent

Nec flos purpureus rosae 15

Nec poti vetulam faece tenus cadi.

XVI.

Inclusam Danaen turris aenea

Robustaeque fores et vigilum canum

Tristes excubiae munierant satis

Nocturnis ab adulteris,

Si non Acrisium virginis abditae 5

Custodem pavidum Iuppiter et Venus

Risissent: fore enim tutum iter et patens

Converso in pretium deo.

Aurum per medios ire satellites

Et perrumpere amat saxa potentius 10

Ictu fulmineo: concidit auguris

Argivi domus, ob lucrum

Demersa exitio; diffidit urbium

Portas vir Macedo et subruit aemulos

Reges muneribus; munera navium 15

Saevos inlaqueant duces.

Crescentem sequitur cura pecuniam

Maiorumque fames. Iure perhorrui

Late conspicuum tollere verticem,

Maecenas, equitum decus. 20

Quanto quisque sibi plura negaverit,

Ab dis plura feret. Nil cupientium

Nudus castra peto et transfuga divitum

Partis linquere gestio,

Contemptae dominus splendidior rei, 25

Quam si quidquid arat impiger Apulus

Occultare meis dicerer horreis,

Magnas inter opes inops.

Purae rivus aquae silvaque iugerum

Paucorum et segetis certa fides meae 30

Fulgentem imperio fertilis Africae

Fallit sorte beatior.

Quamquam nec Calabrae mella ferunt apes,

Nec Laestrygonia Bacchus in amphora

Languescit mihi, nec pinguia Gallicis 35

Crescunt vellera pascuis;

Importuna tamen pauperies abest,

Nec si plura velim tu dare deneges.

Contracto melius parva cupidine

Vectigalia porrigam, 40

Quam si Mygdoniis regnum Alyattei

Campis continuem. Multa petentibus

Desunt multa: benest, cui deus obtulit

Parca quod satis est manu.

XVII.

Aeli vetusto nobilis ab Lamo,

Qnando et priores hinc Lamias ferunt

Denominatos et nepotum

Per memores genus omne fastos;

Auctore ab illo ducis originem 5

Qui Formiarum moenia dicitur

Princeps et innantem Maricae

Litoribus tenuisse Lirim,

Late tyrannus:—cras foliis nemus

Multis et alga litus inutili 10

Demissa tempestas ab Euro

Sternet, aquae nisi fallit augur

Annosa cornix. Dum potes, aridum

Compone lignum: cras Genium mero

Curabis et porco bimenstri 15

Cum famulis operum solutis.

XVIII.

Faune, Nympharum fugientum amator,

Per meos finis et aprica rura

Lenis incedas, abeasque parvis

Aequus alumnis,

Si tener pleno cadit haedus anno, 5

Larga nec desunt Veneris sodali

Vina craterae, vetus ara multo

Fumat odore.

Ludit herboso pecus omne campo,

Cum tibi Nonae redeunt Decembres; 10

Festus in pratis vacat otioso

Cum bove pagus;

Inter audacis lupus errat agnos;

Spargit agrestis tibi silva frondis;

Gaudet invisam pepulisse fossor 15

Ter pede terram.

XIX.

Quantum distet ab Inacho

Codrus pro patria non timidus mori

Narras et genus Aeaci

Et pugnata sacro bella sub Ilio;

Quo Chium pretio cadum 5

Mercemur, quis aquam temperet ignibus,

Quo praebente domum et quota

Paelignis caream frigoribus, taces.

Da lunae propere novae,

Da noctis mediae, da, puer, auguris 10

Murenae: tribus aut novem

Miscentur cyathis pocula commodis.

Qui Musas amat imparis,

Ternos ter cyathos attonitus petet

Vates; tris prohibet supra 15

Rixarum metuens tangere Gratia

Nudis iuncta sororibus.

Insanire iuvat: cur Berecyntiae

Cessant flamina tibiae?

Cur pendet tacita fistula cum lyra? 20

Parcentis ego dexteras

Odi: sparge rosas; audiat invidus

Dementem strepitum Lycus

Et vicina seni non habilis Lyco.

Spissa te nitidum coma, 25

Puro te similem, Telephe, Vespero

Tempestiva petit Rhode;

Me lentus Glycerae torret amor meae.

XX.

Non vides quanto moveas periclo,

Pyrrhe, Gaetulae catulos leaenae?

Dura post paullo fugies inaudax

Proelia raptor,

Cum per obstantis iuvenum catervas 5

Ibit insignem repetens Nearchum:

Grande certamen, tibi praeda cedat

Maior an illi.

Interim, dum tu celeres sagittas

Promis, haec dentis acuit timendos, 10

Arbiter pugnae posuisse nudo

Sub pede palmam

Fertur et leni recreare vento

Sparsum odoratis umerum capillis,

Qualis aut Nireus fuit aut aquosa 15

Raptus ab Ida.

XXI.

O nata mecum consule Manlio,

Seu tu querellas sive geris iocos

Seu rixam et insanos amores

Seu facilem, pia testa, somnum,

Quocumque lectum nomiue Massicum 5

Servas, moveri digna bono die,

Descende, Corvino iubente

Promere languidiora vina.

Non ille, quamquam Socraticis madet

Sermonibus, te negleget horridus: 10

Narratur et prisci Catonis

Saepe mero caluisse virtus.

Tu lene tormentum ingenio admoves

Plerumque duro; tu sapientium

Curas et arcanum iocoso 15

Consilium retegis Lyaeo;

Tu spem reducis mentibus anxiis

Virisque et addis cornua pauperi,

Post te neque iratos trementi

Regum apices neque militum arma. 20

Te Liber et, si laeta aderit, Venus

Segnesque nodum solvere Gratiae

Vivaeque producent lucernae,

Dum rediens fugat astra Phoebus.

XXII.

Montium custos nemorumque Virgo,

Quae laborantis utero puellas

Ter vocata audis adimisque leto,

Diva triformis,

Imminens villae tua pinus esto, 5

Quam per exactos ego laetus annos

Verris obliquum meditantis ictum

Sanguine donem.

XXIII.

Caelo supinas si tuleris manus

Nascente luna, rustica Phidyle,

Si ture placaris et horna

Fruge Laris avidaque porca,

Nec pestilentem sentiet Africum 5

Fecunda vitis nec sterilem seges

Robiginem aut dulces alumni

Pomifero grave tempus anno.

Nam quae nivali pascitur Algido

Devota quercus inter et ilices 10

Aut crescit Albanis in herbis

Victima pontificum securis

Cervice tinguet: te nihil attinet

Temptare multa caede bidentium

Parvos coronantem marino 15

Rore deos fragilique myrto.

Immunis aram si tetigit manus,

Non sumptuosa blandior hostia

Mollivit aversos Penatis

Farre pio et saliente mica. 20

XXIV.

Intactis opulentior

Thesauris Arabum et divitis Indiae

Caementis licet occupes

Tyrrhenum omne tuis et mare Apulicum,

Si figit adamantinos 5

Summis verticibus dira Necessitas

Clavos, non animum metu,

Non mortis laqueis expedies caput.

Campestres melius Scythae,

Quorum plaustra vagas rite trahunt domos, 10

Vivunt et rigidi Getae,

Immetata quibus iugera liberas

Fruges et Cererem ferunt,

Nec cultura placet longior annua,

Defunctumque laboribus 15

Aequali recreat sorte vicarius.

Illic matre carentibus

Privignis mulier temperat innocens,

Nec dotata regit virum

Coniunx nec nitido fidit adultero; 20

Dos est magna parentium

Virtus et metuens alterius viri

Certo foedere castitas,

Et peccare nefas aut pretiumst mori.

O quisquis volet impias 25

Caedis et rabiem tollere civicam,

Si quaeret pater urbium

Subscribi statuis, indomitam audeat

Refrenare licentiam,

Clarus post genitis: quatenus, heu nefas! 30

Virtutem incolumem odimus,

Sublatam ex oculis quaerimus invidi.

Quid tristes querimoniae,

Si non supplicio culpa reciditur;

Quid leges sine moribus 35

Vanae proficiunt, si neque fervidis

Pars inclusa caloribus

Mundi nec boreae finitimum latus

Durataeque solo nives

Mercatorem abigunt, horrida callidi 40

Vincunt aequora navitae,

Magnum pauperies opprobrium iubet

Quidvis et facere et pati,

Virtutisque viam deserit arduae?

Vel nos in Capitolium, 45

Quo clamor vocat et turba faventium,

Vel nos in mare proximum

Gemmas et lapides aurum et inutile,

Summi materiem mali,

Mittamus, scelerum si bene paenitet. 50

Eradenda cupidinis

Pravi sunt elementa et tenerae nimis

Mentes asperioribus

Formandae studiis. Nescit equo rudis

Haerere ingenuus puer 55

Venarique timet, ludere doctior,

Seu Graeco iubeas trocho,

Seu malis vetita legibus alea,

Cum periura patris fides

Consortem socium fallat et hospites, 60

Indignoque pecuniam

Heredi properet. Scilicet improbae

Crescunt divitiae; tamen

Curtae nescio quid semper abest rei.

XXV.

Quo me, Bacche, rapis tui

Plenum? Quae nemora aut quos agor in specus,

Velox mente nova? Quibus

Antris egregii Caesaris audiar

Aeternum meditans decus 5

Stellis inserere et consilio Iovis?

Dicam insigne, recens, adhuc

Indictum ore alio. Non secus in iugis

Exsomnis stupet Euhias,

Hebrum prospiciens et nive candidam 10

Thracen ac pede barbaro

Lustratam Rhodopen, ut mihi devio

Ripas et vacuum nemus

Mirari libet. O Naiadum potens

Baccharumque valentium 15

Proceras manibus vertere fraxinos,

Nil parvum aut humili modo,

Nil mortale loquar. Dulce periculumst,

O Lenaee, sequi deum

Cingentem viridi tempora pampino. 20

XXVI.

Vixi puellis nuper idoneus

Et militavi non sine gloria;

Nunc arma defunctumque bello

Barbiton hic paries habebit,

Laevum marinae qui Veneris latus 5

Custodit. Hic, hic ponite lucida

Funalia et vectis et arcus

Oppositis foribus minacis,

O quae beatam diva tenes Cyprum et

Memphin carentem Sithonia nive, 10

Regina, sublimi flagello

Tange Chloen semel arrogantem.

XXVII.

Impios parrae recinentis omen

Ducat et praegnans canis aut ab agro

Rava decurrens lupa Lanuvino

Fetaque volpes;

Rumpat et serpens iter institutum, 5

Si per obliquum similis sagittae

Terruit mannos: ego cui timebo,

Providus auspex,

Antequam stantis repetat paludes

Imbrium divina avis imminentum, 10

Oscinem corvum prece suscitabo

Solis ab ortu.

Sis licet felix, ubicumque mavis,

Et memor nostri, Galatea, vivas;

Teque nec laevus vetet ire picus 15

Nec vaga cornix.

Sed vides quanto trepidet tumultu

Pronus Orion. Ego quid sit ater

Hadriae novi sinus et quid albus

Peccet Iapyx. 20

Hostium uxores puerique caecos

Sentiant motus orientis Austri et

Aequoris nigri fremitum et trementis

Verbere ripas.

Sic et Europe niveum doloso 25

Credidit tauro latus et scatentem

Beluis pontum mediasque fraudes

Palluit audax:

Nuper in pratis studiosa florum et

Debitae Nymphis opifex coronae 30

Nocte sublustri nihil astra praeter

Vidit et undas.

Quae simul centum tetigit potentem

Oppidis Creten, 'Pater—o relictum

Filiae nomen pietasque' dixit, 35

'Victa furore!

Unde quo veni? Levis una mors est

Virginum culpae. Vigilansne ploro

Turpe commissum an vitiis carentem

Ludit imago 40

Vana quae porta fugiens eburna

Somnium ducit? Meliusne fluctus

Ire per longos fuit, an recentis

Carpere flores?

Siquis infamem mihi nunc iuvencum 45

Dedat iratae, lacerare ferro et

Frangere enitar modo multum amati

Cornua monstri.

Impudens liqui patrios Penatis,

Impudens Orcum moror. O deorum 50

Siquis haec audis, utinam inter errem

Nuda leones!

Antequam turpis macies decentis

Occupet malas teneraeque sucus

Defluat praedae, speciosa quaero 55

Pascere tigris.

Vilis Europe, pater urget absens:

Quid mori cessas? Potes hac ab orno

Pendulum zona bene te secuta

Laedere collum. 60

Sive te rupes et acuta leto

Saxa delectant, age te procellae

Crede veloci, nisi erile mavis

Carpere pensum

Regius sanguis, dominaeque tradi 65

Barbarae paelex.' Aderat querenti

Perfidum ridens Venus et remisso

Filius arcu.

Mox ubi lusit satis, 'abstineto'

Dixit 'irarum calidaeque rixae, 70

Cum tibi invisus laceranda reddet

Cornua taurus.

Uxor invicti Iovis esse nescis.

Mitte singultus, bene ferre magnam

Disce fortunam; tua sectus orbis 75

Nomina ducet.'

XXVIII.

Festo quid potius die

Neptuni faciam? Prome reconditum,

Lyde strenua Caecubum,

Munitaeque adhibe vim sapientiae.

Inclinare meridiem 5

Sentis et, veluti stet volucris dies,

Parcis deripere horreo

Cessantem Bibuli consulis amphoram.

Nos cantabimus invicem

Neptunum et viridis Nereidum comas; 10

Tu curva recines lyra

Latonam et celeris spicula Cynthiae:

Summo carmine quae Cnidon

Fulgentisque tenet Cycladas, et Paphum

Iunctis visit oloribus; 15

Dicetur merita Nox quoque nenia.

XXIX.

Tyrrhena regum progenies, tibi

Non ante verso lene merum cado

Cum flore, Maecenas, rosarum et

Pressa tuis balanus capillis

Iamdudum apud mest: eripe te morae, 5

Ne semper udum Tibur et Aefulae

Declive contempleris arvum et

Telegoni iuga parricidae.

Fastidiosam desere copiam et

Molem propinquam nubibus arduis, 10

Omitte mirari beatae

Fumum et opes strepitumque Romae.

Plerumque gratae divitibus vices

Mundaeque parvo sub lare pauperum

Cenae sine aulaeis et ostro 15

Sollicitam explicuere frontem.

Iam clarus occultum Andromedae pater

Ostendit ignem, iam Procyon furit

Et stella vesani Leonis,

Sole dies referente siccos; 20

Iam pastor umbras cum grege languido

Rivumque fessus quaerit et horridi

Dumeta Silvani, caretque

Ripa vagis taciturna ventis.

Tu civitatem quis deceat status 25

Curas et Urbi sollicitus times

Quid Seres et regnata Cyro

Bactra parent Tanaisque discors.

Prudens futuri temporis egitum

Caliginosa nocte premit deus, 30

Ridetque si mortalis ultra

Fas trepidat. Quod adest memento

Componere aequus; cetera fluminis

Ritu feruntur, nunc medio alveo

Cum pace delabentis Etruscum 35

In mare, nunc lapides adesos

Stirpisque raptas et pecus et domos

Volventis una non sine montium

Clamore vicinaeque silvae,

Cum fera diluvies quietos 40

Irritat amnis. Ille potens sui

Laetusque deget, cui licet in diem

Digisse 'Vixi: cras vel atra

Nube polum pater occupato

Vel sole puro; non tamen inritum 45

Quodcumque retrost efficiet, neque

Diffinget infectumque reddet

Quod fugiens semel hora vegit.'

Fortuna saevo laeta negotio et

Ludum insolentem ludere pertinax 50

Transmutat incertos honores,

Nunc mihi nunc alii benigna.

Laudo manentem; si celeres quatit

Pennas, resigno quae dedit et mea

Virtute me involvo probamque 55

Pauperiem sine dote quaero.

Non est meum, si mugiat Africis

Malus procellis, ad miseras preces

Decurrere et votis pacisci,

Ne Cypriae Tyriaeque merces 60

Addant avaro divitias mari:

Tunc me biremis praesidio scaphae

Tutum per Aegaeos tumultus

Aura feret geminusque Pollux.

XXX.

Exegi monumentum aere perennius

Regalique situ pyramidum altius,

Quod non imber edax, non Aquilo impotens

Possit diruere aut innumerabilis

Annorum series et fuga temporum. 5

Non omnis moriar, multaque pars mei

Vitabit Libitinam: usque ego postera

Crescam laude recens, dum Capitolium

Scandet cum tacita virgine pontifex.

Dicar, qua violens obstrepit Aufidus 10

Et qua pauper aquae Daunus agrestium

Regnavit populorum, ex humili potens

Princeps Aeolium carmen ad Italos

Deduxisse modos. Sume superbiam

Quaesitam meritis et mihi Delphica 15

Lauro cinge volens, Melpomene, comam.

CARMINUM

LIBER QUARTUS.

I.

Intermissa, Venus, diu

Rursus bella moves? Parce, precor, precor.

Non sum qualis eram bonae

Sub regno Cinarae. Desine, dulcium

Mater saeva Cupidinum, 5

Circa lustra decem flectere mollibus

Iam durum imperiis: abi,

Quo blandae iuvenum te revocant preces.

Tempestivius in domum

Paulli, purpureis ales oloribus, 10

Comissabere Maximi,

Si torrere iecur quaeris idoneum.

Namque et nobilis et decens

Et pro sollicitis non tacitus reis

Et centum puer artium 15

Late signa feret militiae tuae,

Et quandoque potentior

Largi muneribus riserit aemuli,

Albanos prope te lacus

Ponet marmoream sub trabe citrea. 20

Illic plurima naribus

Duces tura, lyraeque et Berecyntiae

Delectabere tibiae

Mixtis carminibus non sine fistula;

Illic bis pueri die 25

Numen cum teneris virginibus tuum

Laudantes pede candido

In morem Salium ter quatient humum.

Me nec femina nec puer

Iam nec spes animi credula mutui, 30

Nec certare iuvat mero

Nec vincire novis tempora floribus.

Sed cur heu, Ligurine, cur

Manat rara meas lacrima per genas?

Cur facunda parum decoro 35

Inter verba cadit lingua silentio?

Nocturnis ego somniis

Iam captum teneo, iam volucrem sequor

Te per gramina Martii

Campi, te per aquas, dure, volubilis. 40

II.

Pindarum quisquis studet aemulari,

Iulle, ceratis ope Daedalea

Nititur pennis vitreo daturus

Nomina ponto.

Monte decurrens velut amnis, imbres 5

Quem super notas aluere ripas,

Fervet immensusque ruit profundo

Pindarus ore,

Laurea donandus Apollinari,

Seu per audacis nova dithyrambos 10

Verba devolvit numerisque fertur

Lege solutis,

Seu deos regesve canit, deorum

Sanguinem, per quos cecidere iusta

Morte Centauri, cecidit tremendae 15

Flamma Chimaerae,

Sive quos Elea domum reducit

Palma caelestis pugilemve equumve

Dicit et centum potiore signis

Munere donat, 20

Flebili sponsae iuvenemve raptum

Plorat et viris animumque moresque

Aureos educit in astra nigroque

Invidet Orco.

Multa Dircaeum levat aura cycnum, 25

Tendit, Antoni, quotiens in altos

Nubium tractus. Ego apis Matinae

More modoque

Grata carpentis thyma per laborem

Plurimum circa nemus uvidique 30

Tiburis ripas operosa parvus

Carmina fingo.

Concines maiore poeta plectro

Caesarem, quandoque trahet ferocis

Per sacrum clivum merita decorus 35

Fronde Sygambros;

Quo nihil maius meliusve terris

Fata donavere bonique divi

Nec dabunt, quamvis redeant in aurum

Tempora priscum. 40

Concines laetosque dies et urbis

Publicum ludum super impetrato

Fortis Augusti reditu forumque

Litibus orbum.

Tum meae, si quid loquar audiendum, 45

Vocis accedet bona pars, et 'O Sol

Pulcher, o laudande!' canam recepto

Caesare felix.

Teque dum procedis, 'Io Triumphe!'

Non semel dicemus, 'Io Triumphe!' 50

Civitas omnis dabimusque divis

Tura benignis.

Te decem tauri totidemque vaccae,

Me tener solvet vitulus, relicta

Matre qui largis iuvenescit herbis 55

In mea vota,

Fronte curvatos imitatus ignis

Tertium lunae referentis ortum,

Qua notam duxit, niveus videri,

Cetera fulvus. 60

III.

Quem tu, Melpomene, semel

Nascentem placido lumine videris,

Illum non labor Isthmius

Clarabit pugilem, non equus impiger

Curru ducet Achaico

Victorem, neque res bellica Deliis

Ornatmn foliis ducem,

Quod regum tumidas contuderit minas,

Ostendet Capitolio;

Sed quae Tibur aquae fertile praefluunt, 10

Et spissae nemorum comae

Fingent Aeolio carmine nobilem.

Romae principis urbium

Dignatur suboles inter amabilis

Vatum ponere me choros, 15

Et iam dente minus mordeor invido.

O testudinis aureae

Dulcem quae strepitum, Pieri, temperas,

O mutis quoque piscibus

Donatura cycni, si libeat, sonum, 20

Totum muneris hoc tuist,

Quod monstror digito praetereuntium

Romanae fidicen lyrae

Quod spiro et placeo, si placeo, tuumst.

IV.

Qualem ministrum fulminis alitem,

Cui rex deorum regnum in avis vagas

Permisit expertus fidelem

Iuppiter in Ganymede flavo,

Olim iuventas et patrius vigor 5

Nido laborum propulit inscium,

Vernique iam nimbis remotis

Insolitos docuere nisus

Venti paventem, mox in ovilia

Demisit hostem vividus impetus, 10

Nunc in reluctantis dracones

Egit amor dapis atque pugnae;

Qualemve laetis caprea pascuis

Intenta fulvae matris ab ubere

Iam lacte depulsum leonem 15

Dente novo peritura vidit:

Videre Raetis bella sub Alpibus

Drusum gerentem Vindelici; (quibus

Mos unde deductus per omne

Tempus Amazonia securi 20

Dextras obarmet, quaerere distuli,

Nec scire fas est omnia); sed diu

Lateque victrices catervae

Consiliis iuvenis revictae

Sensere quid mens rite, quid indoles 25

Nutrita faustis sub penetralibus

Posset, quid Augusti paternus

In pueros animus Nerones.

Fortes creantur fortibus et bonis;

Est in iuvencis, est in equis patrum 30

Virtus, neque imbellem feroces

Progenerant aquilae columbam;

Doctrina sed vim promovet insitam,

Rectique cultus pectora roborant;

Utcumque defecere mores, 35

Indecorant bene nata culpae.

Quid debeas, o Roma, Neronibus,

Testis Metaurum flumen et Hasdrubal

Devictus et pulcher fugatis

Ille dies Latio tenebris, 40

Qui primus alma risit adorea,

Dirus per urbis Afer ut Italas

Ceu flamma per taedas vel Eurus

Per Siculas equitavit undas.

Post hoc secundis usque laboribus 45

Romana pubes crevit, et impio

Vastata Poenorum tumultu

Fana deos habuere rectos,

Dixitque tandem perfidus Hannibal:

'Cervi luporum praeda rapacium, 50

Sectamur ultro, quos opimus

Fallere et effugerest triumphus.

Gens quae cremato fortis ab Ilio

Iactata Tuscis aequoribus sacra

Natosque maturosque patres 55

Pertulit Ausonias ad urbis,

Duris ut ilex tonsa bipennibus

Nigrae feraci frondis in Algido,

Per damna, per caedis, ab ipso

Ducit opes animumque ferro. 60

Non hydra secto corpore firmior

Vinci dolentem crevit in Herculem,

Monstrumve submisere Colchi

Maius Echioniaeve Thebae.

Merses profundo, pulchrior evenit; 65

Luctere, multa proruet integrum

Cum laude victorem geretque

Proelia coniugibus loquenda.

Carthagini iam non ego nuntios

Mittam superbos: occidit, occidit 70

Spes omnis et fortuna nostri

Nominis Hasdrubale interempto.'

Nil Claudiae non perficient manus,

Quas et benigno numine Iuppiter

Defendit et curae sagaces 75

Expediunt per acuta belli.

V.

Divis orte bonis, optime Romulae

Custos gentis, abes iam nimium diu;

Maturum reditum pollicitus patrum

Sancto concilio redi.

Lucem redde tuae, dux bone, patriae: 5

Instar veris enim voltus ubi tuus

Adfulsit populo, gratior it dies

Et soles melius nitent.

Ut mater iuvenem, quem Notus invido

Flatu Carpathii trans maris aequora 10

Cunctantem spatio longius annuo

Dulci distinet a domo,

Votis ominibusque et precibus vocat,

Curvo nec faciem litore demovet,

Sic desideriis icta fidelibus 15

Quaerit patria Caesarem.

Tutus bos etenim rura perambulat,

Nutrit rura Ceres almaque Faustitas,

Pacatum volitant per mare navitae,

Culpari metuit fides, 20

Nullis polluitur casta domus stupris,

Mos et lex maculosum edomuit nefas,

Laudantur simili prole puerperae,

Culpam poena premit comes.

Quis Parthum paveat, quis gelidum Scythen, 25

Quis Germania quos horrida parturit

Fetus incolumi Caesare? quis ferae

Bellum curet Hiberiae?

Condit quisque diem collibus in suis,

Et vitem viduas ducit ad arbores; 30

Hinc ad vina redit laetus et alteris

Te mensis adhibet deum;

Te multa prece, te prosequitur mero

Defuso pateris, et Laribus tuum

Miscet numen, uti Graecia Castoris 35

Et magni memor Herculis.

'Longas o utinam, dux bone, ferias

Praestes Hesperiae!' dicimus integro

Sicci mane die, dicimus uvidi,

Cum Sol Oceano subest. 40

VI.

Dive, quem proles Niobea magnae

Vindicem linguae Tityosque raptor

Sensit et Troiae prope victor altae

Phthius Achilles,

Ceteris maior, tibi miles impar, 5

Filius quamvis Thetidis marinae

Dardanas turris quateret tremenda

Cuspide pugnax.

Ille mordaci velut icta ferro

Pinus aut impulsa cupressus Euro, 10

Procidit late posuitque collum in

Pulvere Teucro.

Ille non inclusus equo Minervae

Sacra mentito male feriatos

Troas et laetam Priami choreis 15

Falleret aulam;

Sed palam captis gravis, heu nefas, heu,

Nescios fari pueros Achivis

Ureret flammis, etiam latentem

Matris in alvo, 20

Ni tuis victus Venerisque gratae

Vocibus divum pater adnuisset

Rebus Aeneae potiore ductos

Alite muros.

Doctor Argivae fidicen Thaliae, 25

Phoebe, qui Xantho lavis amne crinis,

Dauniae defende decus Camenae,

Levis Agyieu.

Spiritum Phoebus mihi, Phoebus artem

Carminis nomenque dedit poetae. 30

Virginum primae puerique claris

Patribus orti,

Deliae tutela deae, fugacis

Lyncas et cervos cohibentis arcu,

Lesbium servate pedem meique 35

Pollicis ictum,

Rite Latonae puerum canentes,

Rite crescentem face Noctilucam,

Prosperam frugum celeremque pronos

Volvere mensis. 40

Nupta iam dices 'Ego dis amicum,

Saeculo festas referente luces,

Reddidi carmen docilis modorum

Vatis Horati.'

VII.

Diffugere nives, redeunt iam gramina campis

Arboribusque comae;

Mutat terra vices et decrescentia ripas

Flumina praetereunt;

Gratia cum Nymphis geminisque sororibus audet 5

Ducere nuda choros.

Immortalia ne speres, monet annus et almum

Quae rapit hora diem.

Frigora mitescunt Zephyris, ver proterit aestas

Interitura simul 10

Pomifer autumnus fruges effuderit, et mox

Bruma recurrit iners.

Damna tamen celeres reparant caelestia lunae:

Nos ubi decidimus

Quo pater Aeneas, quo dives Tullus et Ancus, 15

Pulvis et umbra sumus.

Quis scit an adiciant hodiernae crastina summae

Tempora di superi?

Cuncta manus avidas fugient heredis, amico

Quae dederis animo. 20

Cum semel occideris et de te splendida Minos

Fecerit arbitria,

Non, Torquate, genus, non te facundia, non te

Restituet pietas.

Infernis neque enim tenebris Diana pudicum 25

Liberat Hippolytum,

Nec Lethaea valet Theseus abrumpere caro

Vincula Pirithoo.

VII.

Donarem pateras grataque commodus,

Censorine, meis aera sodalibus,

Donarem tripodas, praemia fortium

Graiorum, neque tu pessima munerum

Ferres, divite me scilicet artium, 5

Quas aut Parrhasius protulit aut Scopas,

Hic saxo, liquidis ille coloribus

Sollers nunc hominem ponere, nunc deum.

Sed non haec mihi vis, nec tibi talium

Res est aut animus deliciarum egens. 10

Gaudes carminibus; carmina possumus

Donare et pretium dicere muneris.

Non incisa notis marmora publicis,

Per quae spiritus et vita redit bonis

Post mortem ducibus, non celeres fugae 15

Reiectaeque retrorsum Hannibalis minae,

Non incendia Carthaginis impiae

Eius, qui domita nomen ab Africa

Lucratus rediit, clarius indicant

Laudes quam Calabrae Pierides; neque 20

Si chartae sileant quod bene feceris

Mercedem tuleris. Quid foret Iliae

Mavortisque puer, si taciturnitas

Obstaret meritis invida Romuli?

Ereptum Stygiis fluctibus Aeacum 25

Virtus et favor et lingua potentium

Vatum divitibus consecrat insulis.

Dignum laude virum Musa vetat mori:

Caelo Musa beat. Sic Iovis interest

Optatis epulis impiger Hercules, 30

Clarum Tyndaridae sidus ab infimis

Quassas eripiunt aequoribus ratis,

Ornatus viridi tempora pampino

Liber vota bonos ducit ad exitus.

IX.

Ne forte credas interitura quae

Longe sonantem natus ad Aufidum

Non ante volgatas per artis

Verba loquor socianda chordis:

Non, si priores Maeonius tenet 5

Sedes Homerus, Pindaricae latent

Ceaeque et Alcaei minaces

Stesichorique graves Camenae;

Nec si quid olim lusit Anacreon

Delevit aetas; spirat adhuc amor 10

Vivuntque commissi calores

Aeoliae fidibus puellae.

Non sola comptos arsit adulteri

Crinis et aurum vestibus illitum

Mirata regalisque cultus 15

Et comites Helene Lacaena,

Primusve Teucer tela Cydonio

Direxit arcu; non semel Ilios

Vexata; non pugnavit ingens

Idomeneus Sthenelusve solus 20

Dicenda Musis proelia; non ferox

Hector vel acer Deiphobus gravis

Excepit ictus pro pudicis

Coniugibus puerisque primus.

Vixere fortes ante Agamemnona 25

Multi; sed omnes inlacrimabiles

Urgentur ignotique longa

Nocte, carent quia vate sacro.

Paullum sepultae distat inertiae

Celata virtus. Non ego te meis 30

Chartis inornatum silebo,

Totve tuos patiar labores

Impune, Lolli, carpere lividas

Obliviones. Est animus tibi

Rerumque prudens et secundis 35

Temporibus dubiisque rectus,

Vindex avarae fraudis et abstinens

Ducentis ad se cuncta pecuniae,

Consulque non unius anni,

Sed quotiens bonus atque fidus 40

Iudex honestum praetulit utili,

Reiecit alto dona nocentium

Voltu, per obstantis catervas

Explicuit sua victor arma.

Non possidentem multa vocaveris 45

Recte beatum; rectius occupat

Nomen beati, qui deorum

Muneribus sapienter uti

Duramque callet pauperiem pati

Peiusque leto flagitium timet, 50

Non ille pro caris amicis

Aut patria timidus perire.

X.

O crudelis adhuc et Veneris muneribus potens,

Insperata tuae cum veniet pluma superbiae

Et, quae nunc umeris involitant, deciderint comae,

Nunc et qui color est puniceae flore prior rosae

Mutatus Ligurinum in faciem verterit hispidam, 5

Dices 'Heu,' quotiens te speculo videris alterum,

'Quae mens est hodie, cur eadem non puero fuit,

Vel cur his animis incolumes non redeunt genae?'

XI.

Est mihi nonum superantis annum

Plenus Albani cadus; est in horto,

Phylli, nectendis apium coronis;

Est hederae vis

Multa, qua crinis religata fulges; 5

Ridet argento domus; ara castis

Vincta verbenis avet immolato

Spargier agno;

Cuncta festinat manus, huc et illuc

Cursitant mixtae pueris puellae; 10

Sordidum flammae trepidant rotantes

Vertice fumum.

Ut tamen noris quibus advoceris

Gaudiis, Idus tibi sunt agendae,

Qui dies mensem Veneris marinae 15

Findit Aprilem,

Iure sollemnis mihi sanctiorque

Paene natali proprio, quod ex hac

Luce Maecenas meus adfluentis

Ordinat annos. 20

Telephum, quem tu petis, occupavit

Non tuae sortis iuvenem puella

Dives et lasciva, tenetque grata

Compede vinctum.

Terret ambustus Phaethon avaras 25

Spes, et exemplum grave praebet ales

Pegasus terrenum equitem gravatus

Bellerophonten,

Semper ut te digna sequare et ultra

Quam licet sperare nefas putando 30

Disparem vites. Age iam, meorum

Finis amorum,

(Non enim posthac alia calebo

Femina) condisce modos, amanda

Voce quos reddas: minuentur atrae 35

Carmine curae.

XII.

Iam veris comites, quae mare temperant,

Impellunt animae lintea Thraciae;

Iam nec prata rigent nec fluvii strepunt

Hiberna nive turgidi.

Nidum ponit, Ityn flebiliter gemens, 5

Infelix avis et Cecropiae domus

Aeternum opprobrium, quod male barbaras

Regumst ulta libidines.

Dicunt in tenero gramine pinguium

Custodes ovium carmina fistula 10

Delectantque deum cui pecus et nigri

Colles Arcadiae placent.

Adduxere sitim tempora, Vergili;

Sed pressum Calibus ducere Liberum

Si gestis, iuvenum nobilium cliens, 15

Nardo vina mereberis.

Nardi parvus onyx eliciet cadum,

Qui nunc Sulpiciis accubat horreis,

Spes donare novas largus amaraque

Curarum eluere efficax. 20

Ad quae si properas gaudia, cum tua

Velox merce veni: non ego te meis

Immunem meditor tinguere poculis,

Plena dives ut in domo.

Verum pone moras et studium lucri, 25

Nigrorumque memor, dum licet, ignium

Misce stultitiam consiliis brevem:

Dulcest desipere in loco.

XIII.

Audivere, Lyce, di mea vota, di

Audivere, Lyce: fis anus, et tamen

Vis formosa videri,

Ludisque et bibis impudens

Et cantu tremulo pota Cupidinem 5

Lentum sollicitas. Ille virentis et

Doctae psallere Chiae

Pulchris excubat in genis.

Importunus enim transvolat aridas

Quercus et refugit te, quia luridi 10

Dentes te, quia rugae

Turpant et capitis nives.

Nec Coae referunt iam tibi purpurae

Nec cari lapides tempora, quae semel

Notis condita fastis 15

Inclusit volucris dies.

Quo fugit venus, heu, quove color? decens

Quo motus? Quid habes illius, illius,

Quae spirabat amores,

Quae me surpuerat mihi, 20

Felix post Cinaram notaque et artium

Gratarum facies? Sed Cinarae brevis

Annos fata dederunt,

Servatura diu parem

Cornicis vetulae temporibus Lycen, 25

Possent ut iuvenes visere fervidi

Multo non sine risu

Dilapsam in cineres facem.

XIV.

Quae cura patrum quaeve Quiritium

Plenis honorum muneribus tuas,

Auguste, virtutes in aevum

Per titulos memoresque fastos

Aeternet, o qua sol habitabilis 5

Inlustrat oras, maxime principum?

Quem legis expertes Latinae

Vindelici didicere nuper

Quid marte posses. Milite nam tuo

Drusus Genaunos, implacidum genus, 10

Breunosque velocis et arcis

Alpibus impositas tremendis

Deiecit acer plus vice simplici;

Maior Neronum mox grave proelium

Commisit immanisque Raetos 15

Auspiciis pepulit secundis,

Spectandus in certamine Martio,

Devota morti pectora liberae

Quantis fatigaret ruinis,

Indomitas prope qualis undas 20

Exercet Auster, Pleiadum choro

Scindente nubis, impiger hostium

Vexare turmas et frementem

Mittere equum medios per ignis.

Sic tauriformis volvitur Aufidus, 25

Qui regna Dauni praefluit Apuli,

Cum saevit horrendamque cultis

Diluviem meditatur agris,

Ut barbarorum Claudius agmina

Ferrata vasto diruit impetu 30

Primosque et extremos metendo

Stravit humum sine clade victor,

Te copias, te consilium et tuos

Praebente divos. Nam tibi, quo die

Portus Alexandrea supplex 35

Et vacuam patefecit aulam,

Fortuna lustro prospera tertio

Belli secundos reddidit exitus,

Laudemque et optatum peractis

Imperiis decus adrogavit. 40

Te Cantaber non ante domabilis

Medusque et Indus, te profugus Scythes

Miratur, o tutela praesens

Italiae dominaeque Romae.

Te fontium qui celat origines 45

Nilusque et Hister, te rapidus Tigris,

Te beluosus qui remotis

Obstrepit Oceanus Britannis,

Te non paventis funera Galliae

Duraeque tellus audit Hiberiae, 50

Te caede gaudentes Sygambri

Compositis venerantur armis.

XV.

Phoebus volentem proelia me loqui

Victas et urbis increpuit lyra,

Ne parva Tyrrhenum per aequor

Vela darem. Tua, Caesar, aetas

Fruges et agris rettulit uberes 5

Et signa nostro restituit Iovi

Derepta Parthorum superbis

Postibus et vacuum duellis

Ianum Quirini clausit et ordinem

Rectum evaganti frena licentiae 10

Iniecit emovitque culpas

Et veteres revocavit artis,

Per quas Latinum nomen et Italae

Crevere vires famaque et imperi

Porrecta maiestas ad ortus 15

Solis ab Hesperio cubili.

Custode rerum Caesare non furor

Civilis aut vis exiget otium,

Non ira, quae procudit ensis

Et miseras inimicat urbis. 20

Non qui profundum Danuvium bibunt

Edicta rumpent Iulia, non Getae,

Non Seres infidive Persae,

Non Tanain prope flumen orti.

Nosque et profestis lucibus et sacris 25

Inter iocosi munera Liberi

Cum prole matronisque nostris,

Rite deos prius adprecati,

Virtute functos more patrum duces

Lydis remixto carmine tibiis 30

Troiamque et Anchisen et almae

Progeniem Veneris canemus.

CARMEN

SAECULARE.

Phoebe silvarumque potens Diana,

Lucidum caeli decus, o colendi

Semper et culti, date quae precamur

Tempore sacro,

Quo Sibyllini monuere versus 5

Virgines lectas puerosque castos

Dis quibus septem placuere colles

Dicere carmen.

Alme Sol, curru nitido diem qui

Promis et celas aliusque et idem 10

Nasceris, possis nihil urbe Roma

Visere maius!

Rite maturos aperire partus

Lenis, Ilithyia, tuere matres,

Sive tu Lucina probas vocari 15

Seu Genitalis:

Diva, producas subolem patrumque

Prosperes decreta super iugandis

Feminis prolisque novae feraci

Lege marita, 20

Certus undenos deciens per annos

Orbis ut cantus referatque ludos

Ter die claro totiensque grata

Nocte frequentis.

Vosque veraces cecinisse, Parcae, 25

Quod semel dictumst stabilisque rerum

Terminus servet, bona iam peractis

Iungite fata.

Fertilis frugum pecorisque tellus

Spicea donet Cererem corona; 30

Nutriant fetus et aquae salubres

Et Iovis aurae.

Condito mitis placidusque telo

Supplices audi pueros, Apollo;

Siderum regina bicornis, audi, 35

Luna, puellas:

Roma si vestrumst opus, Iliaeque

Litus Etruscum tenuere turmae,

Iussa pars mutare Laris et urbem

Sospite cursu, 40

Cui per ardentem sine fraude Troiam

Castus Aeneas patriae superstes

Liberum munivit iter, daturus

Plura relictis:

Di, probos mores docili iuventae, 45

Di, senectuti placidae quietem,

Romulae genti date remque prolemque

Et decus omne.

Quaeque vos bobus veneratur albis

Clarus Anchisae Venerisque sanguis, 50

Impetret, bellante prior, iacentem

Lenis in hostem.

Iam mari terraque manus potentis

Medus Albanasque timet securis,

Iam Scythae responsa petunt superbi 55

Nuper, et Indi.

Iam Fides et Pax et Honor Pudorque

Priscus et neglecta redire Virtus

Audet, adparetque beata pleno

Copia cornu. 60

Augur et fulgente decorus arcu

Phoebus acceptusque novem Camenis,

Qui salutari levat arte fessos

Corporis artus,

Si Palatinas videt aequus aras, 65

Remque Romanam Latiumque felix

Alterum in lustrum meliusque semper

Prorogat aevum.

Quaeque Aventinum tenet Algidumque,

Quindecim Diana preces virorum 70

Curat et votis puerorum amicas

Adplicat auris.

Haec Iovem sentire deosque cunctos

Spem bonam certamque domum reporto,

Doctus et Phoebi chorus et Dianae 75

Dicere laudes.

EPODON

LIBER.

I.

Ibis Liburnis inter alta navium,

Amice, propugnacula,

Paratus omne Caesaris periculum

Subire, Maecenas, tuo.

Quid nos, quibus te vita si superstite 5

Iucunda, si contra, gravis?

Utrumne iussi persequemur otium

Non dulce, ni tecum simul,

An hunc laborem mente laturi, decet

Qua ferre non mollis viros? 10

Feremus, et te vel per Alpium iuga

Inhospitalem et Caucasum

Vel Occidentis usque ad ultimum sinum

Forti sequemur pectore.

Roges tuum labore quid iuvem meo, 15

Imbellis ac firmus parum?

Comes minore sum futurus in metu,

Qui maior absentis habet:

Ut adsidens implumibus pullis avis

Serpentium adlapsus timet 20

Magis relictis, non, ut adsit, auxili

Latura plus praesentibus.

Libenter hoc et omne militabitur

Bellum in tuae spem gratiae,

Non ut iuvencis inligata pluribus 25

Aratra nitantur meis

Pecusve Calabris ante sidus fervidum

Lucana mutet pascuis,

Nec ut superni villa candens Tusculi

Circaea tangat moenia. 30

Satis superque me benignitas tua

Ditavit: haud paravero,

Quod aut avarus ut Chremes terra premam,

Discinctus aut perdam nepos.

II.

'Beatus ille qui procul negotiis,

Ut prisca gens mortalium,

Paterna rura bobus exercet suis,

Solutus omni faenore,

Neque excitatur classico miles truci, 5

Neque horret iratum mare,

Forumque vitat et superba civium

Potentiorum limina.

Ergo aut adulta vitium propagine

Altas maritat populos, 10

Aut in reducta valle mugientium

Prospectat errantis greges,

Inutilisve falce ramos amputans

Feliciores inserit,

Aut pressa puris mella condit amphoris, 15

Aut tondet infirmas ovis;

Vel, cum decorum mitibus pomis caput

Autumnus agris extulit,

Ut gaudet insitiva decerpens pira

Certantem et uvam purpurae, 20

Qua muneretur te, Priape, et te, pater

Silvane, tutor finium.

Libet iacere modo sub antiqua ilice,

Modo in tenaci gramine.

Labuntur altis interim ripis aquae, 25

Queruntur in silvis aves,

Fontesque lymphis obstrepunt manantibus,

Somnos quod invitet levis.

At cum tonantis annus hibernus Iovis

Imbris nivisque comparat, 30

Aut trudit acris hinc et hinc multa cane

Apros in obstantis plagas,

Aut amite levi rara tendit retia,

Turdis edacibus dolos,

Pavidumque leporem et advenam laqueo gruem 35

Iucunda captat praemia.

Quis non malarum, quas amor curas habet,

Haec inter obliviscitur?

Quod si pudica mulier in partem iuvet

Domum atque dulcis liberos, 40

Sabina qualis aut perusta solibus

Pernicis uxor Apuli,

Sacrum vetustis exstruat lignis focum

Lassi sub adventum viri,

Claudensque textis cratibus laetum pecus 45

Distenta siccet ubera,

Et horna dulci vina promens dolio

Dapes inemptas adparet:

Non me Lucrina iuverint conchylia

Magisve rhombus aut scari, 50

Si quos Eois intonata fluctibus

Hiems ad hoc vertat mare;

Non Afra avis descendat in ventrem meum,

Non attagen Ionicus

Iucundior, quam lecta de pinguissimis 55

Oliva ramis arborum

Aut herba lapathi prata amantis et gravi

Malvae salubres corpori,

Vel agna festis caesa Terminalibus

Vel haedus ereptus lupo. 60

Has inter epulas ut iuvat pastas ovis

Videre properantis domum,

Videre fessos vomerem inversum boves

Collo trahentis languido,

Positosque vernas, ditis examen domus, 65

Circum renidentis Laris.'

Haec ubi locutus faenerator Alfius,

Iam iam futurus rusticus,

Omnem redegit Idibus pecuniam,

Quaerit Kalendis ponere. 70

III.

Parentis olim si quis impia manu

Senile guttur fregerit,

Edit cicutis allium nocentius.

O dura messorum ilia!

Quid hoc veneni saevit in praecordiis? 5

Num viperinus his cruor

Incoctus herbis me fefellit? an malas

Canidia tractavit dapes?

Ut Argonautas praeter omnis candidum

Medea miratast ducem, 10

Ignota tauris inligaturum iuga

Perunxit hoc Iasonem;

Hoc delibutis ulta donis paelicem,

Serpente fugit alite.

Nec tantus umquam siderum insedit vapor 15

Siticulosae Apuliae,

Nec munus umeris efficacis Herculis

Inarsit aestuosius.

At si quid umquam tale concupiveris,

Iocose Maecenas, precor 20

Manum puella savio opponat tuo,

Extrema et in sponda cubet.

IV.

Lupis et agnis quanta sortito obtigit

Tecum mihi discordiast,

Hibericis peruste funibus latus

Et crura dura compede.

Licet superbus ambules pecunia, 5

Fortuna non mutat genus.

Videsne, Sacram metiente te viam

Cum bis trium ulnarum toga,

Ut ora vertat huc et huc euntium

Liberrima indignatio? 10

'Sectus flagellis hic triumviralibus

Praeconis ad fastidium

Arat Falerni mille fundi iugera,

Et Appiam mannis terit,

Sedilibusque magnus in primis eques 15

Othone contempto sedet.

Quid attinet tot ora navium gravi

Rostrata duci pondere

Contra latrones atque servilem manum,

Hoc, hoc tribuno militum?' 20

V.

'At, o deorum quidquid in caelo regit

Terras et humanum genus,

Quid iste fert tumultus et quid omnium

Voltus in unum me truces?

Per liberos te, si vocata partubus 5

Lucina veris adfuit,

Per hoc inane purpurae decus precor,

Per improbaturum haec Iovem,

Quid ut noverca me intueris aut uti

Petita ferro belua?' 10

Ut haec trementi questus ore constitit

Insignibus raptis puer,

Impube corpus, quale posset impia

Mollire Thracum pectora;

Canidia, brevibus implicata viperis 15

Crinis et incomptum caput,

Iubet sepulcris caprificos erutas,

Iubet cupressus funebris

Et uncta turpis ova ranae sanguine

Plumamque nocturnae strigis 20

Herbasque quas Iolcos atque Hiberia

Mittit venenorum ferax,

Et ossa ab ore rapta ieiunae canis

Flammis aduri Colchicis.

At expedita Sagana, per totam domum 25

Spargens Avernalis aquas,

Horret capillis ut marinus asperis

Echinus ant currens aper.

Abacta nulla Veia conscientia

Ligonibus duris humum 30

Exhauriebat, ingemens laboribus,

Quo posset infossus puer

Longo die bis terque mutatae dapis

Inemori spectaculo,

Cum promineret ore, quantum exstant aqua 35

Suspensa mento corpora:

Exsecta uti medulla et aridum iecur

Amoris esset poculum,

Interminato cum semel fixae cibo

Intabuissent pupulae. 40

Non defuisse masculae libidinis

Ariminensem Foliam

Et otiosa credidit Neapolis

Et omne vicinum oppidum,

Quae sidera excantata voce Thessala 45

Lunamque caelo deripit.

Hic inresectum saeva dente livido

Canidia rodens pollicem,

Quid dixit aut quid tacuit? 'O rebus meis

Non infideles arbitrae, 50

Nox et Diana, quae silentium regis,

Arcana cum fiunt sacra,

Nunc nunc adeste, nunc in hostilis domos

Iram atque numen vertite.

Formidolosis dum latent silvis ferae 55

Dulci sopore languidae,

Senem, quod omnes rideant, adulterum

Latrent Suburanae canes,

Nardo perunctum, quale non perfectius

Meae laborarint manus. 60

Quid accidit? Cur dira barbarae minus

Venena Medeae valent,

Quibus superbam fugit ulta paelicem,

Magni Creontis filiam,

Cum palla, tabo munus imbutum, novam 65

Incendio nuptam abstulit?

Atqui nec herba nec latens in asperis

Radix fefellit me locis.

Indormit unctis omnium cubilibus

Oblivione paelicum. 70

A, a, solutus ambulat veneficae

Scientioris carmine!

Non usitatis, Vare, potionibus,

O multa fleturum caput,

Ad me recurres, nec vocata mens tua 75

Marsis redibit vocibus.

Maius parabo, maius infundam tibi

Fastidienti poculum,

Priusque caelum sidet inferius mari

Tellure porrecta super, 80

Quam non amore sic meo flagres uti

Bitumen atris ignibus.'

Sub haec puer iam non, ut ante, mollibus,

Lenire verbis impias,

Sed dubius unde rumperet silentium, 85

Misit Thyesteas preces:

'Venena magnum fas nefasque non valent

Convertere humanam vicem.

Diris agam vos; dira detestatio

Nulla expiatur victima. 90

Quin, ubi perire iussus exspiravero,

Nocturnus occurram Furor,

Petamque voltus umbra curvis unguibus,

Quae vis deorumst Manium,

Et inquietis adsidens praecordiis 95

Pavore somnos auferam.

Vos turba vicatim hinc et hinc saxis petens

Contundet obscenas anus;

Post insepulta membra different lupi

Et Esquilinae alites, 100

Neque hoc parentes, heu mihi superstites,

Effugerit spectaculum.'

VI.

Quid immerentis hospites vexas, canis

Ignavus adversum lupos?

Quin huc inanis, si potes, vertis minas,

Et me remorsurum petis?

Nam qualis aut Molossus aut fulvus Lacon, 5

Amica vis pastoribus,

Agam per altas aure sublata nivis,

Quaecumque praecedet fera;

Tu, cum timenda voce complesti nemus,

Proiectum odoraris cibum. 10

Cave, cave: namque in malos asperrimus

Parata tollo cornua,

Qualis Lycambae spretus infido gener,

Aut acer hostis Bupalo.

An, si quis atro dente me petiverit, 15

Inultus ut flebo puer?

VII.

Quo, quo scelesti ruitis? aut cur dexteris

Aptantur enses conditi?

Parumne campis atque Neptuno super

Fusumst Latini sanguinis,

Non ut superbas invidae Carthaginis 5

Romanus arcis ureret,

Intactus aut Britannus ut descenderet

Sacra catenatus via,

Sed ut secundum vota Parthorum sua

Urbs haec periret dextera? 10

Neque hic lupis mos nec fuit leonibus

Umquam nisi in dispar feris.

Furorne caecus an rapit vis acrior

An culpa? Responsum date!

Tacent, et albus ora pallor inficit, 15

Mentesque perculsae stupent.

Sic est: acerba fata Romanos agunt

Scelusque fraternae necis,

Ut immerentis fluxit in terram Remi

Sacer nepotibus cruor. 20

IX.

Quando repostum Caecubum ad festas dapes,

Victore laetus Caesare,

Tecum sub alta—sic Iovi gratum—domo,

Beate Maecenas, bibam,

Sonante mixtum tibiis carmen lyra, 5

Hac Dorium, illis barbarum?

Ut nuper, actus cum freto Neptunius

Dux fugit ustis navibus,

Minatus Urbi vincla, quae detraxerat

Servis amicus perfidis. 10

Romanus eheu—posteri negabitis—

Emancipatus feminae

Fert vallum et arma miles et spadonibus

Servire rugosis potest,

Interque signa turpe militaria 15

Sol adspicit conopium.

Ad hunc frementis verterunt bis mille equos

Galli, canentes Caesarem,

Hostiliumque navium portu latent

Puppes sinistrorsum citae. 20

Io Triumphe, tu moraris aureos

Currus et intactas boves?

Io Triumphe, nec Iugurthino parem

Bello reportasti ducem,

Neque Africanum, cui super Carthaginem 25

Virtus sepulcrum condidit.

Terra marique victus hostis punico

Lugubre mutavit sagum.

Aut ille centum nobilem Cretam urbibus,

Ventis iturus non suis, 30

Exercitatas aut petit Syrtis Noto,

Aut fertur incerto mari.

Capaciores adfer huc, puer, scyphos

Et Chia vina aut Lesbia,

Vel quod fluentem nauseam coerceat 35

Metire nobis Caecubum.

Curam metumque Caesaris rerum iuvat

Dulci Lyaeo solvere.

X.

Mala soluta navis exit alite,

Ferens olentem Mevium:

Ut horridis utrumque verberes latus,

Auster, memento fluctibus.

Niger rudentis Eurus inverso mari 5

Fractosque remos differat;

Insurgat Aquilo, quantus altis montibus

Frangit trementis ilices;

Nec sidus atra nocte amicum adpareat,

Qua tristis Orion cadit; 10

Quietiore nec feratur aequore,

Quam Graia victorum manus,

Cum Pallas usto vertit iram ab Ilio

In impiam Aiacis ratem.

O quantus instat navitis sudor tuis 15

Tibique pallor luteus

Et illa non virilis eiulatio

Preces et aversum ad Iovem,

Ionius udo cum remugiens sinus

Noto carinam ruperit. 20

Opima quod si praeda curvo litore

Porrecta mergos iuverit,

Libidinosus immolabitur caper

Et agna Tempestatibus.

XIII.

Horrida tempestas caelum contraxit, et imbres

Nivesque deducunt Iovem; nunc mare, nunc siluae

Threicio Aquilone sonant. Rapiamus, amice,

Occasionem de die, dumque virent genua

Et decet, obducta solvatur fronte senectus. 5

Tu vina Torquato move consule pressa meo.

Cetera mitte loqui: deus haec fortasse benigna

Reducet in sedem vice. Nunc et Achaemenio

Perfundi nardo iuvat et fide Cyllenea

Levare diris pectora sollicitudinibus, 10

Nobilis ut grandi cecinit Centaurus alumno:

'Invicte, mortalis dea nate puer Thetide,

Te manet Assaraci tellus, quam frigida parvi

Findunt Scamandri flumina lubricus et Simois,

Unde tibi reditum certo subtemine Parcae 15

Rupere, nec mater domum caerula te revehet.

Illic omne malum vino cantuque levato,

Deformis aegrimoniae dulcibus adloquiis.'

XIV.

Mollis inertia cur tantam diffuderit imis

Oblivionem sensibus,

Pocula Lethaeos ut si ducentia somnos

Arente fauce traxerim,

Candide Maecenas, occidis saepe rogando: 5

Deus, deus nam me vetat

Inceptos, olim promissum carmen, iambos

Ad umbilicum adducere.

Non aliter Samio dicunt arsisse Bathyllo

Anacreonta Teium, 10

Qui persaepe cava testudine flevit amorem

Non elaboratum ad pedem.

Ureris ipse miser: quod si non pulchrior ignis

Accendit obsessam Ilion,

Gaude sorte tua; me libertina nec uno 15

Contenta Phryne macerat.

XV.

Nox erat et caelo fulgebat Luna sereno

Inter minora sidera,

Cum tu, magnorum numen laesura deorum,

In verba iurabas mea,

Artius atque hedera procera adstringitur ilex, 5

Lentis adhaerens bracchiis,

Dum pecori lupus et nautis infestus Orion

Turbaret hibernum mare,

Intonsosque agitaret Apollinis aura capillos,

Fore hunc amorem mutuum. 10

O dolitura mea multum virtute Neaera!

Nam si quid in Flacco virist,

Non feret adsiduas potiori te dare noctis,

Et quaeret iratus parem:

Nec semel offensi cedet constantia formae, 15

Si certus intrarit dolor.

Et tu, quicumque's felicior atque meo nunc

Superbus incedis malo,

Sis pecore et multa dives tellure licebit

Tibique Pactolus fluat, 20

Nec te Pythagorae fallant arcana renati,

Formaque vincas Nirea,

Eheu, translatos alio maerebis amores;

Ast ego vicissim risero.

XVI.

Altera iam teritur bellis civilibus aetas,

Suis et ipsa Roma viribus ruit.

Quam neque finitimi valuerunt perdere Marsi

Minacis aut Etrusca Porsenae manus

Aemula nec virtus Capuae nec Spartacus acer 5

Novisque rebus infidelis Allobrox,

Nec fera caerulea domuit Germania pube

Parentibusque abominatus Hannibal,

Impia perdemus devoti sanguinis aetas,

Ferisque rursus occupabitur solum. 10

Barbarus heu cineres insistet victor et urbem

Eques sonante verberabit ungula,

Quaeque carent ventis et solibus ossa Quirini,

Nefas videre! dissipabit insolens.

Forte, quid expediat, communiter aut melior pars 15

Malis carere quaeritis laboribus.

Nulla sit hac potior sententia: Phocaeorum

Velut profugit exsecrata civitas

Agros atque Laris patrios habitandaque fana

Apris reliquit et rapacibus lupis, 20

Ire, pedes quocumque ferent, quocumque per undas

Notus vocabit aut protervus Africus.

Sic placet? an melius quis habet suadere? Secunda

Ratem occupare quid moramur alite?

Sed iuremus in haec: 'Simul imis saxa renarint 25

Vadis levata, ne redire sit nefas,

Neu conversa domum pigeat dare lintea, quando

Padus Matina laverit cacumina,

In mare seu celsus procurrerit Appenninus,

Novaque monstra iunxerit libidine 30

Mirus amor, iuvet ut tigris subsidere cervis,

Adulteretur et columba miluo,

Credula nec ravos timeant armenta leones,

Ametque salsa levis hircus aequora.'

Haec et quae poterunt reditus abscindere dulcis 35

Eamus omnis exsecrata civitas,

Aut pars indocili melior grege; mollis et exspes

Inominata perprimat cubilia.

Vos, quibus est virtus, muliebrem tollite luctum,

Etrusca praeter et volate litora. 40

Nos manet Oceanus circumvagus; arva beata

Petamus, arva divites et insulas,

Reddit ubi cererem tellus inarata quotannis

Et imputata floret usque vinea,

Germinat et numquam fallentis termes olivae, 45

Suamque pulla ficus ornat arborem,

Mella cava manant ex ilice, montibus altis

Levis crepante lympha desilit pede.

Illic iniussae veniunt ad mulctra capellae,

Refertque tenta grex amicus ubera, 50

Nec vespertinus circumgemit ursus ovile,

Nec intumescit alta viperis humus.

Pluraque felices mirabimur, ut neque largis

Aquosus Eurus arva radat imbribus,

Pinguia nec siccis urantur semina glaebis, 55

Utrumque rege temperante caelitum.

Non huc Argoo contendit remige pinus,

Neque impudica Colchis intulit pedem;

Non huc Sidonii torserunt cornua nautae,

Laboriosa nec cohors Ulixei. 60

Nulla nocent pecori contagia, nullius astri

Gregem aestuosa torret impotentia.

Iuppiter illa piae secrevit litora genti,

Ut inquinavit aere tempus aureum;

Aere, dehinc ferro duravit saecula, quorum 65

Piis secunda vate me datur fuga.

XVII.

'Iam iam efficaci do manus scientiae,

Supplex et oro regna per Proserpinae,

Per et Dianae non movenda numina,

Per atque libros carminum valentium

Refixa caelo devocare sidera, 5

Canidia, parce vocibus tandem sacris

Citumque retro solve, solve turbinem!

Movit nepotem Telephus Nereium,

In quem superbus ordinarat agmina

Mysorum et in quem tela acuta torserat. 10

Unxere matres Iliae addictum feris

Alitibus atque canibus homicidam Hectorem,

Postquam relictis moenibus rex procidit

Heu pervicacis ad pedes Achillei.

Saetosa duris exuere pellibus 15

Laboriosi remiges Ulixei

Volente Circa membra; tunc mens et sonus

Relapsus atque notus in voltus honor.

Dedi satis superque poenarum tibi,

Amata nautis multum et institoribus. 20

Fugit iuventas et verecundus color

Reliquit ossa pelle amicta lurida,

Tuis capillus albus est odoribus;

Nullum ab labore me reclinat otium;

Urget diem nox et dies noctem, nequest 25

Levare tenta spiritu praecordia.

Ergo negatum vincor ut credam miser,

Sabella pectus increpare carmina

Caputque Marsa dissilire nenia.

Quid amplius vis? O mare et terra, ardeo, 30

Quantum neque atro delibutus Hercules

Nessi cruore, nec Sicana fervida

Virens in Aetna flamma; tu, donec cinis

Iniuriosis aridus ventis ferar,

Cales venenis officina Colchicis. 35

Quae finis aut quod me manet stipendium?

Effare; iussas cum fide poenas luam,

Paratus expiare, seu poposceris

Centum iuvencos, sive mendaci lyra

Voles sonari: 'Tu pudica, tu proba 40

Perambulabis astra sidus aureum.'

Infamis Helenae Castor offensus vicem

Fraterque magni Castoris, victi prece,

Adempta vati reddidere lumina:

Et tu—potes nam—solve me dementia, 45

O nec paternis obsoleta sordibus,

Nec in sepulcris pauperum prudens anus

Novendialis dissipare pulveres.

Tibi hospitale pectus et purae manus

Tuusque venter Pactumeius, et tuo 50

Cruore rubros obstetrix pannos lavit,

Utcumque fortis exsilis puerpera.'

'Quid obseratis auribus fundis preces?

Non saxa nudis surdiora navitis

Neptunus alto tundit hibernus salo.

Inultus ut tu riseris Cotyttia

Volgata, sacrum liberi Cupidinis,

Et Esquilini pontifex venefici

Impune ut urbem nomine impleris meo?

Quid proderit ditasse Paelignas anus, 60

Velociusve miscuisse toxicum?

Sed tardiora fata te votis manent;

Ingrata misero vita ducendast in hoc,

Novis ut usque suppetas laboribus.

Optat quietem Pelopis infidi pater, 65

Egens benignae Tantalus semper dapis,

Optat Prometheus obligatus aliti,

Optat supremo collocare Sisyphus

In monte saxum; sed vetant leges Iovis.

Voles modo altis desilire turribus, 70

Modo ense pectus Norico recludere,

Frustraque vincla gutturi nectes tuo,

Fastidiosa tristis aegrimonia.

Vectabor umeris tunc ego inimicis eques,

Meaeque terra cedet insolentiae. 75

An quae movere cereas imagines,

Ut ipse nosti curiosus, et polo

Deripere Lunam vocibus possim meis,

Possim crematos excitare mortuos

Desiderique temperare pocula, 80

Plorem artis in te nil agentis exitus?'

*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK HORACE: ODES AND EPODES ***

Updated editions will replace the previous one—the old editions will be renamed.

Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright law means that no one owns a United States copyright in these works, so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United States without permission and without paying copyright royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to copying and distributing Project Gutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™ concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you charge for an eBook, except by following the terms of the trademark license, including paying royalties for use of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for copies of this eBook, complying with the trademark license is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, performances and research. Project Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark license, especially commercial redistribution.

START: FULL LICENSE

THE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE

PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free distribution of electronic works, by using or distributing this work (or any other work associated in any way with the phrase “Project Gutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full Project Gutenberg License available with this file or online at www.gutenberg.org/license.

Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg electronic works

1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to and accept all the terms of this license and intellectual property (trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be used on or associated in any way with an electronic work by people who agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few things that you can do with most Project Gutenberg electronic works even without complying with the full terms of this agreement. See paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project Gutenberg electronic works if you follow the terms of this agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg electronic works. See paragraph 1.E below.

1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the Foundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual works in the collection are in the public domain in the United States. If an individual work is unprotected by copyright law in the United States and you are located in the United States, we do not claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, displaying or creating derivative works based on the work as long as all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope that you will support the Project Gutenberg mission of promoting free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg works in compliance with the terms of this agreement for keeping the Project Gutenberg name associated with the work. You can easily comply with the terms of this agreement by keeping this work in the same format with its attached full Project Gutenberg License when you share it without charge with others.

1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in a constant state of change. If you are outside the United States, check the laws of your country in addition to the terms of this agreement before downloading, copying, displaying, performing, distributing or creating derivative works based on this work or any other Project Gutenberg work. The Foundation makes no representations concerning the copyright status of any work in any country other than the United States.

1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate access to, the full Project Gutenberg License must appear prominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work on which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the phrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you will have to check the laws of the country where you are located before using this eBook.

1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not contain a notice indicating that it is posted with permission of the copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in the United States without paying any fees or charges. If you are redistributing or providing access to a work with the phrase “Project Gutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted with the permission of the copyright holder, your use and distribution must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked to the Project Gutenberg License for all works posted with the permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg License terms from this work, or any files containing a part of this work or any other work associated with Project Gutenberg.

1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this electronic work, or any part of this electronic work, without prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with active links or immediate access to the full terms of the Project Gutenberg License.

1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any word processing or hypertext form. However, if you provide access to or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format other than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official version posted on the official Project Gutenberg website (www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain Vanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, performing, copying or distributing any Project Gutenberg works unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing access to or distributing Project Gutenberg electronic works provided that:

- • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from the use of Project Gutenberg works calculated using the method you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has agreed to donate royalties under this paragraph to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid within 60 days following each date on which you prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty payments should be clearly marked as such and sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation.”

- • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™ License. You must require such a user to return or destroy all copies of the works possessed in a physical medium and discontinue all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™ works.

- • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the electronic work is discovered and reported to you within 90 days of receipt of the work.

- • You comply with all other terms of this agreement for free distribution of Project Gutenberg™ works.

1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg™ electronic work or group of works on different terms than are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of the Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread works not protected by U.S. copyright law in creating the Project Gutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™ electronic works, and the medium on which they may be stored, may contain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by your equipment.

1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right of Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project Gutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project Gutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all liability to you for damages, costs and expenses, including legal fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH DAMAGE.

1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a written explanation to the person you received the work from. If you received the work on a physical medium, you must return the medium with your written explanation. The person or entity that provided you with the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a refund. If you received the work electronically, the person or entity providing it to you may choose to give you a second opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy is also defective, you may demand a refund in writing without further opportunities to fix the problem.

1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth in paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone providing copies of Project Gutenberg™ electronic works in accordance with this agreement, and any volunteers associated with the production, promotion and distribution of Project Gutenberg™ electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, that arise directly or indirectly from any of the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any Defect you cause.

Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg

Project Gutenberg is synonymous with the free distribution of electronic works in formats readable by the widest variety of computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s goals and ensuring that the Project Gutenberg collection will remain freely available for generations to come. In 2001, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure and permanent future for Project Gutenberg and future generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.

Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit 501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal Revenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by U.S. federal laws and your state’s laws.

The Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516, Montclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up to date contact information can be found at the Foundation’s website and official page at www.gutenberg.org/contact

Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation

Project Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread public support and donations to carry out its mission of increasing the number of public domain and licensed works that can be freely distributed in machine-readable form accessible by the widest array of equipment including outdated equipment. Many small donations ($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating charities and charitable donations in all 50 states of the United States. Compliance requirements are not uniform and it takes a considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up with these requirements. We do not solicit donations in locations where we have not received written confirmation of compliance. To SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state visit www.gutenberg.org/donate.

While we cannot and do not solicit contributions from states where we have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition against accepting unsolicited donations from donors in such states who approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make any statements concerning tax treatment of donations received from outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg web pages for current donation methods and addresses. Donations are accepted in a number of other ways including checks, online payments and credit card donations. To donate, please visit: www.gutenberg.org/donate.

Section 5. General Information About Project Gutenberg electronic works

Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg concept of a library of electronic works that could be freely shared with anyone. For forty years, he produced and distributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of volunteer support.

Project Gutenberg eBooks are often created from several printed editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper edition.

Most people start at our website which has the main PG search facility: www.gutenberg.org.

This website includes information about Project Gutenberg, including how to make donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.

Table of Contents

HORACE

Q. HORATII FLACCI

CARMINUM

I.

II.

III.

IV.

V.

VI.

VII.

VIII.

IX.

X.

XI.

XII.

XIII.

XIV.

XV.

XVI.

XVII.

XVIII.

XIX.

XX.

XXI.

XXII.

XXIII.

XXIV.

XXV.

XXVI.

XXVII.

XXVIII.

XXIX.

XXX.

XXXI.

XXXII.

XXXIII.

XXXIV.

XXXV.

XXXVI.

XXXVII.

XXXVIII.

CARMINUM

I.

II.

III.

IV.

V.

VI.

VII.

VIII.

IX.

X.

XI.

XII.

XIII.

XIV.

XV.

XVI.

XVII.

XVIII.

XIX.

XX.

CARMINUM

I.

II.

III.

IV.

V.

VI.

VII.

VIII.

IX.

X.

XI.

XII.

XIII.

XIV.

XV.

XVI.

XVII.

XVIII.

XIX.

XX.

XXI.

XXII.

XXIII.

XXIV.

XXV.

XXVI.

XXVII.

XXVIII.

XXIX.

XXX.

CARMINUM

I.

II.

III.

IV.

V.

VI.

VII.

VII.

IX.

X.

XI.

XII.

XIII.

XIV.

XV.

CARMEN

EPODON

I.

II.

III.

IV.

V.

VI.

VII.

IX.

X.

XIII.

XIV.

XV.

XVI.

XVII.

THE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE